Powództwo o odszkodowanie

A A A


Stan faktyczny

LG i in., krewni ofiar i pasażerowie ocaleni z katastrofy pływającego pod banderą Republiki Panamy statku Al Salam Boccaccio ’98, do której doszło w nocy z dnia 2. na 3.2.2006 r. na Morzu Czerwonym i w wyniku której zginęło ponad 1000 osób, wytoczyli przed sądem w Genui powództwo przeciwko Rina SpA i Ente Registro Italiano Navale, z siedzibą w Genui (dalej łącznie jako: R.), prowadzącym działalność w zakresie klasyfikacji i certyfikacji statków morskich. LG i in. żądają naprawienia szkód majątkowych i niemajątkowych wynikających z ewentualnej odpowiedzialności cywilnej R., podnosząc przed sądem odsyłającym, że przyczyną zatonięcia statku były czynności dokonywane przez R. w zakresie certyfikacji i klasyfikacji na podstawie umowy zawartej z Republiką Panamy dla celów nadania temu statkowi prawa podnoszenia bandery tego państwa. R. podnoszą zarzut braku jurysdykcji sądu w Genui, powołując się na wynikającą z prawa międzynarodowego zasadę immunitetu jurysdykcyjnego państw obcych.

Pytanie prejudycjalne

Czy art. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) Nr 44/2001 z 22.1.2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. z 2001 r., L 12, s. 1) należy interpretować w ten sposób, że powództwo o odszkodowanie wniesione przeciwko osobom prawnym prawa prywatnego prowadzącym działalność w zakresie klasyfikacji i certyfikacji statków na rachunek oraz z upoważnienia państwa trzeciego jest objęte zakresem pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” w rozumieniu tego przepisu, a w konsekwencji zakresem stosowania tego rozporządzenia, a jeśli tak, to czy zasada międzynarodowego prawa zwyczajowego ustanawiająca immunitet jurysdykcyjny stoi na przeszkodzie wykonywaniu przez sąd krajowy, przed którym zostało wytoczone powództwo, jurysdykcji międzynarodowej przewidzianej przez rzeczone rozporządzenie?

Stanowisko TS

Na podstawie art. 1 ust. 1 rozporządzenia Nr 44/2001 zakres stosowania tego rozporządzenia jest ograniczony do zakresu znaczeniowego pojęcia „spraw cywilnych i handlowych”. Nie obejmuje on, w szczególności, spraw podatkowych, celnych i administracyjnych. Zgodnie z orzecznictwem TS w celu zapewnienia w najszerszym możliwym zakresie równości i jednolitości praw oraz obowiązków wynikających z rozporządzenia Nr 44/2001 dla państw członkowskich i zainteresowanych osób nie należy dokonywać wykładni pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” poprzez proste odesłanie do prawa krajowego jednego z tych państw. Pojęcie to ma charakter autonomiczny, którego wykładni trzeba dokonywać w oparciu, z jednej strony, o cele i systematykę tego rozporządzenia, a z drugiej – o zasady ogólne wynikające z całokształtu systemów prawa krajowego (wyrok flyLAL-Lithuanian Airlines, C-302/13, pkt 24). Jak wskazuje w szczególności motyw 7 rozporządzenia Nr 44/2001, intencją unijnego prawodawcy było przyjęcie szerokiego pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” zawartego w art. 1 ust. 1 tego rozporządzenia i w rezultacie szerokiej wykładni zakresu zastosowania tego rozporządzenia (wyrok NK, C-535/17, pkt 25).

Trybunał wskazał, że celem ustalenia, czy dana sprawa jest objęta zakresem stosowania rozporządzenia Nr 44/2001, należy zbadać elementy charakteryzujące stosunek prawny łączący strony sporu lub przedmiot tego sporu (wyrok flyLAL-Lithuanian Airlines, pkt 26). Zdaniem TS, chociaż pewne spory między organem władzy publicznej a podmiotem prawa prywatnego mogą być objęte zakresem stosowania rozporządzenia Nr 44/2001, gdy dotyczą czynności dokonywanych iure gestionis, to inaczej jest w sytuacji, gdy organ władzy publicznej wykonuje władztwo publiczne (wyrok flyLAL-Lithuanian Airlines, pkt 30).

Wykonywanie bowiem przez jedną ze stron sporu prerogatyw władztwa publicznego wyklucza objęcie takiego sporu zakresem pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” w rozumieniu art. 1 ust. 1 rozporządzenia Nr 44/2001 z uwagi na to, że uprawnienia te wykraczają poza normy obowiązujące w stosunkach między jednostkami (wyrok Apostolides, C-420/07, pkt 44). Trybunał wskazał, że w celu ustalenia, czy spór dotyczy czynności dokonywanych w ramach wykonywania władztwa publicznego, należy zbadać podstawę i reguły postępowania mające zastosowanie do wytoczonego powództwa (wyrok Sunico i in., C-49/12, pkt 35). Z akt sprawy wynika, że powództwo wniesione przez LG i in. jest oparte na art. 2043, 2049, 2050 i 2055 włoskiego KC, które regulują odpowiedzialność pozaumowną, a także na art. 1218 i 1228 KC, dotyczących odpowiedzialności umownej za uchybienie zobowiązaniom w zakresie bezpieczeństwa.

Rzecznik generalny stwierdził w pkt 67–70 opinii, że w rozpatrywanej sprawie fakt dokonywania pewnych czynności z upoważnienia państwa nie jest istotny. Z orzecznictwa TS wynika, że sama okoliczność, iż niektóre kompetencje są powierzane czy nawet delegowane na mocy aktu władzy publicznej, nie sprawia, że ich wykonywanie oznacza podejmowanie działań o charakterze władczym (wyrok Pula Parking, C-551/15, pkt 35). Trybunał stwierdził, że tego rodzaju wniosku nie podważa okoliczność, że te czynności z zakresu klasyfikacji i certyfikacji były przeprowadzane przez R. na rachunek i w interesie Panamy. Trybunał podkreślił, że działanie na rachunek państwa nie zawsze oznacza wykonywanie władztwa publicznego (wyrok Sonntag, C-172/91, pkt 21). LG i in. podnoszą okoliczność, że niektóre rodzaje działalności należą do sfery zadań publicznych, nie stanowi sama w sobie wystarczającej podstawy do zakwalifikowania takiej działalności jako działań o charakterze władczym, ponieważ nie jest ona skorelowana z wykonywaniem uprawnień wykraczających poza normy obowiązujące w stosunkach między jednostkami (wyrok Sonntag, pkt 22). Zdaniem TS, mimo że działalność R. ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa pasażerów statków, nie oznacza to, iż ich działalność polega na wykonywaniu prerogatyw władzy publicznej. Tak samo okoliczność, że niektóre czynności są podejmowane w interesie państwa, nie powoduje, sama w sobie, że sporne czynności w postępowaniu głównym zostały dokonane w ramach wykonywania władzy publicznej, ponieważ kryterium przesądzającym o kwalifikacji danej czynności jest korzystanie z uprawnień wykraczających poza normy obowiązujące w stosunkach między jednostkami.

Trybunał wskazał, że czynności z zakresu klasyfikacji i certyfikacji są regulowane przez konwencje międzynarodowe zawarte w dziedzinie bezpieczeństwa morskiego i zapobiegania zanieczyszczeniu mórz, takie jak Konwencja z Montego Bay i Konwencja SOLAS. Dokładniej rzecz ujmując, działalność w zakresie kwalifikacji statków polega na wydaniu certyfikatu przez towarzystwo klasyfikacyjne wybrane przez armatora. Certyfikat ów potwierdza, że statek morski jest skonstruowany zgodnie z zasadami zdefiniowanymi przez to towarzystwo stosownie do reguł ustanowionych przez Międzynarodową Organizację Morską (OMI). Uzyskanie takiego certyfikatu jest warunkiem uzyskania certyfikacji statutowej, która następuje po tym, jak armator dokona wyboru państwa bandery. Czynność z zakresu certyfikacji statutowej polega na wydaniu statutowego certyfikatu przez państwo bandery lub w jego imieniu przez podmiot upoważniony do tego przez to państwo w wykonaniu zobowiązań wynikających z Konwencji SOLAS w zakresie inspekcji oraz wydawania pewnych dokumentów i certyfikatów. Czynności z zakresu klasyfikacji i certyfikacji często przeprowadza ten sam podmiot.

Zgodnie z aktami sprawy czynności klasyfikacji i certyfikacji zostały przeprowadzone przez R. za wynagrodzeniem i na podstawie umowy handlowej prawa prywatnego zawartej bezpośrednio z armatorem statku Al Salam Boccaccio ’98. Zgodnie z umową usługi świadczone przez R. polegały jedynie na ustaleniu, czy badany statek spełnia wymogi określone w obowiązujących aktach prawnych, a jeśli tak, to na wystawieniu odpowiednich certyfikatów. Ponadto, interpretacja i wybór mających zastosowanie wymogów technicznych były zastrzeżone dla władz Republiki Panamy.

Z art. 91 i art. 94 ust. 3 i 5 Konwencji z Montego Bay wynika, że do państw członkowskich należy ustalenie warunków, na jakich statki mogą nabyć prawo podnoszenia bandery; do nich należy także podjęcie środków niezbędnych do zapewnienia bezpieczeństwa na morzu, w szczególności w odniesieniu do budowy i wyposażenia statku oraz zdolności do żeglugi. W związku z tym rola upoważnionych podmiotów, takich jak R., polega na dokonaniu weryfikacji stanu statku zgodnie z wymogami zdefiniowanymi w mających zastosowanie przepisach, co może doprowadzić do cofnięcia certyfikatu ze względu na niespełnianie tych wymogów. Jednak, jak podkreślił rzecznik generalny w pkt 95 opinii, cofnięcie certyfikatu z powodu niespełniania przez statek morski tych wymogów nie jest wynikiem uprawnień decyzyjnych upoważnionych podmiotów, działających w ramach wcześniej ustanowionych uregulowań prawnych. Jeżeli w wyniku cofnięcia certyfikatu statek nie może uprawiać żeglugi, wynika to z nałożonej prawem sankcji. Ponadto zgodnie z Konwencją SOLAS, w sytuacji gdy statek nie spełnia wymogów, upoważniony podmiot informuje władze odnośnego państwa, które pozostają odpowiedzialne i gwarantują pełne wykonanie i skuteczność inspekcji oraz przeglądu, a także mają obowiązek podjęcia niezbędnych środków. Zdaniem TS z powyższego wynika, że z zastrzeżeniem ustaleń, których dokonanie należy do sądu odsyłającego, czynności z zakresu klasyfikacji i certyfikacji, takie jak te przeprowadzone na statku Al Salam Boccaccio ’98 przez R. na podstawie upoważnienia i na rachunek Panamy, nie można uznać za podejmowane w ramach wykonywania prerogatyw władzy publicznej w rozumieniu prawa UE. Wobec powyższego TS uznał, że powództwo o odszkodowanie, którego przedmiotem są wspomniane czynności, należy do zakresu pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” w rozumieniu art. 1 ust. 1 rozporządzenia Nr 44/2001 oraz do zakresu stosowania tego rozporządzenia.

Zgodnie z orzecznictwem TS odnośnie swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług działalność w zakresie certyfikacji wykonywana przez spółki mające charakter instytucji odpowiedzialnych za certyfikację nie jest objęta wyłączeniem, o którym mowa w art. 51 TFUE, ze względu na okoliczność, że spółki te są przedsiębiorstwami o celach zarobkowych, prowadzącymi działalność w warunkach konkurencji i niemającymi żadnych uprawnień decyzyjnych związanych z wykonywaniem prerogatyw władzy publicznej (wyrok Rina Services i in., C-593/13, pkt 16–21). Trybunał wyłączył z zakresu wyjątku związanego z wykonywaniem władzy publicznej w rozumieniu art. 51 TFUE działalność podmiotów prawa prywatnego odpowiedzialnych za kontrolę i certyfikację przestrzegania ustawowo wymaganych warunków przez przedsiębiorstwa wykonujące publiczne roboty budowlane (wyrok SOA Nazionale Costruttori, C-327/12, pkt 50). Ściślej ujmując, dokonywanej przez te spółki kontroli zdolności technicznych i finansowych przedsiębiorstw poddawanych certyfikacji, prawdziwości oraz treści oświadczeń, certyfikatów i dokumentów przedstawianych przez podmioty, którym wydawane jest zaświadczenie, nie można uznać za działalność podlegającą autonomii decyzyjnej cechującej wykonywanie prerogatyw władzy publicznej, kontrolę tę, dokonywaną bezpośrednim nadzorem państwa, regulują bowiem w całości przepisy krajowe (wyrok Grupo Itevelesa i in., C-168//14, pkt 56).

Sąd krajowy stosujący unijne prawo w postaci rozporządzenia Nr 44/2001 musi przestrzegać wymogów wynikających z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (wyrok Meroni, C-559/14, pkt 44). Trybunał wskazał, że w rozpatrywanej sprawie sąd odsyłający powinien upewnić się, że jeśli uwzględni zarzut immunitetu jurysdykcyjnego, LG i in. nie zostaną pozbawieni prawa dostępu do sądu, który stanowi jeden z elementów prawa do skutecznej ochrony sądowej wymieniony w art. 47 Karty. Z orzecznictwa TS wynika, że taki immunitet jurysdykcyjny państw stanowi część prawa międzynarodowego i znajduje oparcie w zasadzie par in parem non habet imperium, oznaczającej, że państwo nie może podlegać jurysdykcji innego państwa. Jednak TS uznał, że można wykluczyć immunitet jurysdykcyjny w sytuacjach, gdy powództwo dotyczy czynności dokonywanych iure gestionis, które nie są objęte zakresem wykonywania władzy publicznej (wyrok Mahamdia, C-154/11, pkt 54, 55). W rozpatrywanej sprawie rzecznik generalny podkreślił w pkt 108–128 opinii, że immunitet jurysdykcyjny podmiotów prawa prywatnego, takich jak R., nie jest powszechnie uznawany w odniesieniu do czynności z zakresu klasyfikacji i certyfikacji statków, gdy czynności te nie wpisują się w ramy wykonywania władztwa publicznego w rozumieniu prawa międzynarodowego. W związku z tym TS uznał, że zasada międzynarodowego prawa zwyczajowego dotycząca immunitetu jurysdykcyjnego państw nie stoi na przeszkodzie stosowaniu rozporządzenia Nr 44/2001 w sporze, którego przedmiotem jest powództwo odszkodowawcze wytoczone przeciwko podmiotom prawa prywatnego, takim jak R., dotyczące działalności w zakresie klasyfikacji i certyfikacji prowadzonej przez te podmioty na mocy upoważnienia udzielonego im przez państwo trzecie i na rachunek tego państwa, jeżeli sąd rozpoznający sprawę stwierdzi, że podmioty te nie korzystały z prerogatyw władzy publicznej w rozumieniu prawa międzynarodowego.


Reasumując TS orzekł, że art. 1 ust. 1 rozporządzenia Nr 44/2001 należy interpretować w ten sposób, że powództwo o odszkodowanie wniesione przeciwko osobom prawnym prawa prywatnego prowadzącym działalność w zakresie klasyfikacji i certyfikacji statków na rachunek oraz z upoważnienia państwa trzeciego jest objęte zakresem pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” w rozumieniu tego przepisu, a w konsekwencji zakresem stosowania tego rozporządzenia, jeżeli ta działalność nie jest wykonywana w oparciu o prerogatywy władzy publicznej w rozumieniu unijnego prawa, czego zweryfikowanie należy do sądu odsyłającego. Zasada międzynarodowego prawa zwyczajowego dotycząca immunitetu jurysdykcyjnego nie stoi na przeszkodzie wykonywaniu przez sąd krajowy rozpatrujący sprawę jurysdykcji w oparciu o to rozporządzenie w sporze, którego przedmiotem jest opisane powództwo, jeżeli ten sąd stwierdzi, że te podmioty nie korzystały z prerogatyw władzy publicznej w rozumieniu prawa międzynarodowego.

Wyrok TS z 7.5.2020 r., Rina, C-641/18




Źródło: www.curia.eu


opracowała: dr Ewa Skibińska  - WPiA UKSW w Warszawie


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Powództwo o odszkodowanie
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny