Postanowienie dotyczące opłaty likwidacyjnej z tytułu rozwiązania umowy ubezpieczenia na życie jako klauzula abuzywna

A A A

Świadczenie wypłacane przez ubezpieczyciela w przypadku przedterminowego rozwiązania umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym nie jest świadczeniem głównym w rozumieniu art. 3851 § 1 zd. 2 KC – wynika z uchwały Sądu Najwyższego.

Stan faktyczny

A.K. zawarła z Towarzystwem Ubezpieczeń B. kilka umów ubezpieczenia na życie, zobowiązując się do wpłacania składek wynoszących rocznie od 2 do 6 tys. zł w zależności od umowy. W ciągu kilku lat łączna suma wpłat wyniosła 93 tys. zł. Każda z umów zawierała zastrzeżenie, że w przypadku wypowiedzenia umowy przez A.K. ubezpieczyciel będzie uprawniony do potrącenia opłaty likwidacyjnej, której wysokość w zależności od roku wykupu, wynosiła nawet kilkadziesiąt procent kwoty liczonej od wartości umorzonych jednostek uczestnictwa funduszu. Gdy A.K. zdecydowała się na rozwiązanie umów, na skutek potrącenia opłat likwidacyjnych otrzymała jedynie 76 tys. zł. A.K. wystąpiła przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń B. domagając się zasądzenia 17 tys. zł.

Sąd I instancji podkreślając, że opłata likwidacyjna nie jest głównym świadczeniem strony, uwzględnił powództwo uznając postanowienie dotyczące opłaty w razie wykupu za klauzulę abuzywną. Zgodnie z art. 3851 § 1 KC, postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że zakwestionowane postanowienie umowne nie było indywidualnie uzgodnione z powódką, zaś ubezpieczyciel nie wyjaśnił, z jakich okoliczności wynika wysokość opłaty i jakie koszty ona obejmuje. W rezultacie uznano, że postanowienie dotyczące wykupu jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy powódki.

Pytanie prawne

Natomiast sąd II instancji przedstawił Sądowi Najwyższemu pytanie prawne o następującej treści: „Czy świadczenie wykupu, wypłacone przez ubezpieczyciela konsumentowi na podstawie umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym w związku z przedterminowym rozwiązaniem tej umowy, jest świadczeniem głównym w rozumieniu art. 3851 KC?”.

Jak wyjaśniono, ubezpieczenie na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym to ubezpieczenie osobowe, które łączy w sobie element ochronny z inwestycyjnym. Składka wpłacana przez konsumenta częściowo służy ochronie ubezpieczeniowej i ewentualnej wypłacie świadczenia pieniężnego przysługującego ubezpieczającemu w przypadku wystąpienia określonych w umowie zdarzeń, natomiast druga część składki jest inwestowana w ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe. W uzasadnieniu pytania prawnego wskazano, że w orzecznictwie prezentowane są rozbieżne poglądy w zakresie charakteru świadczenia wykupu.

Prezentowany jest pogląd, że jest to świadczenie główne w rozumieniu art. 3851 KC, podkreślając inwestycyjny cel umowy i fakt, że świadczenie wykupu stanowi ekwiwalent składki uiszczanej na rzecz ubezpieczyciela z przeznaczeniem na jej inwestowanie. W ramach umowy ubezpieczony zobowiązuje się do okresowego wpłacania określonych kwot, zaś ubezpieczyciel te środki inwestuje, przy czym usługa inwestycyjna ubezpieczyciela jest świadczona na rachunek i na ryzyko klienta.

Według drugiego stanowiska, zakres pojęcia „postanowień określających główne świadczenia stron” należy rozumieć wąsko, w nawiązaniu do elementów umowy kluczowych przedmiotowo (zob. wyrok SA w Katowicach z 20.12.2017 r., I ACa 538/17, Legalis). Przemawia za tym treść przepisu, która nie odnosi się do świadczeń „dotyczących głównych postanowień”, ale „określających” te postanowienia (zob. wyrok SN z 8.6.2004 r., I CK 635/03, Legalis). Za główne świadczenia stron umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym uznać należy, po stronie ubezpieczyciela udzielenie ochrony ubezpieczeniowej w razie zajścia określonego w umowie zdarzenia oraz inwestowanie środków ze składek ubezpieczającego w ramach ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych, zaś po stronie ubezpieczającego obowiązek uiszczania składek. Nie można zatem uznać, że świadczenie w postaci opłaty likwidacyjnej, które obciąża ubezpieczonego na wypadek rezygnacji z ubezpieczenia, charakteryzuje lub typizuje umowę ubezpieczenia lub umowę inwestycyjną, której elementy znajdujemy w umowach na życie i dożycie (zob. wyrok SA we Wrocławiu z 16.2.2017 r., I ACa 1585/16, Legalis).

Stanowisko SN

Sąd Najwyższy stwierdził, że ponieważ zawierając umowę z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym konsument nie ma na celu jej wcześniejszego rozwiązania, to świadczenie wykupu nie jest świadczeniem głównym w ramach tej umowy, a jedynie świadczeniem, do realizacji którego dochodzi na skutek wcześniejszego zakończenia obowiązywania umowy. W rezultacie sądy są uprawnione do badania takich postanowień umownych pod kątem tego, czy stanowią one niedozwolone postanowienia umowne.

Uchwała SN z 24.1.2020 r., III CZP 51/19

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Postanowienie dotyczące opłaty likwidacyjnej z tytułu rozwiązania umowy ubezpieczenia na życie jako klauzula abuzywna
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny