Pojęcie „umowy z udziałem konsumenta”

A A A

Stan faktyczny

H. Arnadottir, zamieszkała w Islandii, zaciągnęła w 2005 r. pożyczkę w wysokości 193 621 074 koron islandzkich (ponad 1 mln euro), w Kaupthing Bank Luxembourg (KBL). Zwrot tej pożyczki miał nastąpić jednorazowo najpóźniej do marca 2010 r. Pożyczka ta miała na celu umożliwienie H. Arnadottir nabycia akcji islandzkiej spółki Bakkavör Group hf, w której pozwana była zatrudniona. Spłata była zabezpieczona poręczeniem Bakkavör Group, które zostało udzielone najwcześniej w 2009 r. Poręczenie zostało podpisane przez dwóch członków zarządu tej spółki, w tym przez samą H. Arnadottir. Następnie KBL został podzielony na dwa podmioty. Jeden z nich, Pillar Securitisation Sarl, zażądał zwrotu zaciągniętej przez H. Arnadottir pożyczki. H. Arnadottir nie zwróciła pożyczki i Pillar Securitisation wytoczył w 2011 r. powództwo o zapłatę przed sądami luksemburskimi w oparciu o zawartą w umowie pożyczki klauzulę przyznającą jurysdykcję tym sądom. Sąd rejonowy w Luksemburgu stwierdził jednak brak swojej jurysdykcji do rozpoznania sporu z tego względu, że H. Arnadottir należało, jego zdaniem, uznać za „konsumenta” w rozumieniu art. 15 Konwencji o jurysdykcji i uznawaniu oraz wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, podpisanej w dniu 30.10.2007 r. i zatwierdzonej w imieniu Wspólnoty decyzją Rady 2009/430/WE z 27.11.2008 r. (Dz.Urz. z 2009 r. L Nr 147, s. 1; dalej jako: Konwencja z Lugano II). W konsekwencji, zdaniem tego sądu, należało pominąć klauzulę jurysdykcyjną przyznającą jurysdykcję sądom w Luksemburgu, gdyż była ona niezgodna z art. 17 Konwencji z Lugano II.

Pytanie prejudycjalne

Czy art. 15 Konwencji Lugano II należy interpretować w ten sposób, że dla celów ustalenia, czy umowa o kredyt jest umową z udziałem „konsumenta” w rozumieniu tego postanowienia, należy zweryfikować, czy jest ona objęta zakresem stosowania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z 23.4.2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylająca dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz.Urz. z 2008 r. L Nr 133, s. 66)?

Stanowisko TS

Jeżeli umowa o kredyt, taka jak powoływana w postępowaniu głównym, jest umową z udziałem „konsumenta” w rozumieniu art. 15 Konwencji z Lugano II, to wynika z tego, że jurysdykcję mają sądy państwa związanego tą Konwencją, na którego terytorium konsument ma miejsce zamieszkania. Zatem w rozważanej sprawie są to sądy islandzkie. Natomiast jeżeli dana umowa nie stanowi umowy konsumenckiej objętej zakresem stosowania art. 15 Konwencji z Lugano II, jurysdykcję mają sądy wskazane przez klauzulę jurysdykcyjną zawartą w tej umowie, którymi w rozpatrywanej sprawie są sądy luksemburskie.

Co do wykładni Konwencji z Lugano II Trybunał przypomniał, że jej postanowienia mają analogiczną treść jak odpowiadające im przepisy rozporządzeń Nr 44/2001 i 1215/2012 oraz że należy dbać o jednolitą wykładnię równoważnych postanowień tych instrumentów prawnych (wyrok Schlömp, C-467/16, pkt 46, 47).

Artykuł 15 Konwencji z Lugano II dotyczy umów zawieranych przez osobę, konsumenta, w celu, który nie może być uważany za działalność zawodową lub gospodarczą tej osoby. Poszczególne umowy objęte zakresem stosowania tej definicji zostały wyszczególnione w art. 15 ust. 1 lit. a)–c). Trybunał uznał, że art. 15 ust. 1 lit. c) dotyczy wszystkich umów, bez względu na ich przedmiot, jeśli zostały zawarte przez konsumenta z profesjonalnym kontrahentem i wchodzą w zakres w działalności gospodarczej lub zawodowej tego ostatniego (wyrok Ilsinger, C-180/06, pkt 50).

W art. 3 dyrektywy 2008/48 zdefiniowano pojęcie „konsument” jako każdą osobę fizyczną, która w transakcjach objętych tą dyrektywą działa w celach niezwiązanych ze swoją działalnością handlową, gospodarczą lub zawodową. Owych transakcji, choć nie zostały one zdefiniowane, dotyczy art. 2 dyrektywy 2008/48, który przewiduje w ust. 1, że owa dyrektywa ma zastosowanie do umów o kredyt, lecz, zgodnie z jej ust. 2 lit. c), nie dotyczy to umów o kredyt, których całkowita kwota jest niższa niż 200 euro lub wyższa niż 75 000 euro.

Trybunał wskazał, że z art. 15 Konwencji z Lugano II i z art. 3 dyrektywy 2008/48 wynika, że pojęcie „konsument” zostało zdefiniowane w tych dwóch aktach prawnych w sposób w dużej mierze identyczny, a mianowicie poprzez odwołanie do osoby zawierającej umowę „w celu, który nie może być uważany za działalność zawodową lub gospodarczą” (Konwencja z Lugano II), względnie „w celach niezwiązanych z działalnością handlową, gospodarczą lub zawodową” (dyrektywa 2008/48). Jednak transakcje objęte dyrektywą 2008/48 dotyczą umów o kredyt z udziałem konsumenta, ograniczonych pod względem ich całkowitej kwoty od 200 do 75 000 euro, podczas gdy w przypadku umów konsumenckich objętych zakresem stosowania Konwencji z Lugano II takie progi nie zostały przewidziane.

Z orzecznictwa TS wynika, że w celu zagwarantowania poszanowania celów realizowanych przez unijnego prawodawcę w dziedzinie umów zawieranych z udziałem konsumentów, jak również spójności prawa UE, należy wziąć w szczególności pod uwagę pojęcie „konsument” występujące w innych uregulowaniach unijnego prawa (wyroki: Vapenik, C-508/12, pkt 25; Schrems, C-498/16, pkt 28). Jednak dążenie do zapewnienia spójności pomiędzy różnymi unijnymi aktami nie może prowadzić do nadania przepisom rozporządzenia regulującego jurysdykcję wykładni, która nie byłaby powiązana z ustanowionym w nim systemem i jego celami (wyrok Kainz, C-45/13, pkt 20). W konsekwencji TS wskazał, że należy uwzględnić cele przywołanych aktów prawnych, a mianowicie Konwencji z Lugano II i dyrektywy 2008/48, aby ustalić, czy umowami o kredyt konsumencki objętymi zakresem stosowania art. 15 Konwencji z Lugano II są w istocie tylko umowy objęte zakresem stosowania dyrektywy 2008/48, co wykluczałoby tym samym umowy takie jak umowa będąca przedmiotem postępowania głównego, w ramach której całkowita kwota kredytu przekracza próg 75 000 euro.

Trybunał uznał, że Konwencja z Lugano II i dyrektywa 2008/48 realizują odmienne cele. Cel dyrektywy 2008/48, jak to wynika z jej motywów 7 i 9, polega na ustanowieniu, w dziedzinie kredytu konsumenckiego, pełnej i bezwzględnie wiążącej harmonizacji w wielu kluczowych obszarach, uznanej za niezbędną do zapewnienia wszystkim konsumentom w Unii wysokiego i równoważnego poziomu ochrony ich interesów oraz ułatwienia powstawania dobrze funkcjonującego wewnętrznego rynku kredytów konsumenckich (wyrok LCL Le Crédit Lyonnais, C-565/12, pkt 42). Ponadto TS uznał, że w ramach tego celu chodzi o zapewnienie skutecznej ochrony konsumentów przed nieodpowiedzialnym udzielaniem kredytów przekraczających ich możliwości finansowe i mogących skutkować ich niewypłacalnością (wyrok LCL Le Crédit Lyonnais, pkt 43). W tym celu dyrektywa 2008/48 zmierza do harmonizacji niektórych aspektów prawa materialnego w dziedzinie umów o kredyt konsumencki, w szczególności wymogów informacyjnych wobec konsumenta, będącego również kredytobiorcą. Przy tym nakłada na kredytodawcę w szczególności obowiązki informacyjne w ramach fazy poprzedzającej zawarcie umowy. Dążąc do realizacji podwójnego celu dyrektywy 2008/48, polegającego jednocześnie na ochronie interesów konsumentów oraz ułatwieniu powstawania dobrze funkcjonującego wewnętrznego rynku kredytów konsumenckich, unijny prawodawca zdefiniował umowy o kredyty konsumenckie objęte środkami harmonizującymi, ograniczając je do umów opiewających na całkowitą kwotę kredytu niesytuującą się poniżej progu 200 euro ani powyżej progu 75 000 euro.

Trybunał wskazał, że celem Konwencji z Lugano II nie jest harmonizacja przepisów prawa materialnego regulującego umowy o kredyt konsumencki, lecz określenie zasad umożliwiających ustalenie sądu mającego jurysdykcję dla rozstrzygnięcia sporu z zakresu spraw cywilnych i handlowych, dotyczącego m.in. umowy zawartej między przedsiębiorcą a osobą działającą w celu, który nie może być uważany za jej działalność zawodową lub gospodarczą, w sposób przyznający w takiej sytuacji tej osobie ochronę. W dążeniu do realizacji tego celu zakres stosowania Konwencji nie jest ograniczony ze względu na konkretne kwoty i obejmuje wszelkie typy umów, z wyjątkiem umów wskazanych w art. 15 ust. 3 Konwencji.

Ze względu na odmienne cele dyrektywy 2008/48 oraz Konwencji z Lugano II Trybunał stwierdzi, że fakt, iż umowa o kredyt, taka jak stanowiąca przedmiot postępowania głównego, nie jest objęta zakresem stosowania dyrektywy 2008/48 z tego względu, iż kredyt opiewa na kwotę przekraczającą ustanowiony w art. 2 ust. 2 lit. a) owej dyrektywy próg 75 000 euro, nie ma znaczenia dla ustalenia zakresu stosowania art. 15 Konwencji z Lugano II. Ponadto, rzecznik generalny stwierdził, że gdyby ustanowione w dyrektywie 2008/48 progi dotyczące całkowitej kwoty kredytu wyznaczały zakres stosowania art. 15 Konwencji z Lugano II, sytuacja ta prowadziłaby do tego, że osoby, które zawarły umowę o kredyt, którego całkowita kwota byłaby niższa niż 200 euro, nie mogłyby powoływać się na chroniący interesy konsumentów przepis art. 15 Konwencji (pkt 48 opinii). Taka sytuacja nie byłaby jednak zgodna z celami realizowanymi przez Konwencję z Lugano II, ponieważ nie istnieje zasadnicza różnica w kwestii posiadania statusu słabszej strony umowy przez osobę, która zawarła umowę kredytową w wysokości 100 euro, w stosunku do osoby, która zawarłaby ją na kwotę 200 euro. Podobnie, jeżeli chodzi o górny próg 75 000 euro, konsument, który zawarł umowę o kredyt na wyższą kwotę, zasługuje na ochronę przewidzianą w art. 15 Konwencji w niemniejszym stopniu.

W ocenie TS okoliczność, iż próg przewidziany przez prawo krajowe nie jest wyższy od progu ustanowionego przez dyrektywę 2008/48, również nie ma znaczenia dla ustalenia, czy umowa o kredyt jest objęta zakresem stosowania art. 15 Konwencji z Lugano II.


Reasumując TS orzekł, że art. 15 Konwencji z Lugano II należy interpretować w ten sposób, że dla celów ustalenia, czy umowa o kredyt jest umową z udziałem „konsumenta” w rozumieniu tego postanowienia, nie jest wymagane zweryfikowanie, czy jest ona objęta zakresem stosowania dyrektywy 2008/48, tzn. czy całkowita kwota danego kredytu nie przekracza progu określonego w art. 2 ust. 2 lit. c) tej dyrektywy, a w kontekście tym nie ma znaczenia okoliczność, że przepisy prawa krajowego dokonujące transpozycji tej dyrektywy nie ustanawiają w tym zakresie wyższego progu.

Wyrok TS z 2.5.2019 r., Pillar Securitisation, C-694/17




Źródło: www.curia.eu


opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Pojęcie „umowy z udziałem konsumenta”
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny