Podstawy skargi na kasatoryjny wyrok sądu odwoławczego

A A A

Określone w art. 539a § 3 KPK podstawy skargi na wyrok kasatoryjny nie uprawniają – co do zasady – Sądu Najwyższego do badania naruszenia przez sąd II instancji przepisów wyznaczających granice rozpoznania środka odwoławczego oraz granice możliwych następstw tego rozpoznania – wynika z uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego.

Zagadnienie prawne

Prezes Sądu Najwyższego kierujący Izbą Karną wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie następującego zagadnienia prawnego: „Czy podstawy skargi na wyrok sądu odwoławczego, określone w art. 539a § 3 KPK, umożliwiają badanie w postępowaniu skargowym tego, czy sąd odwoławczy wydając wyrok orzekł w granicach zaskarżenia, a w razie podniesienia zarzutów w środku odwoławczym – także w granicach tych zarzutów (art. 433 § 1, art. 434 § 1 KPK), a jeżeli orzekł niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów (art. 435, 440 KPK) – to czy wyrokując nie naruszył przesłanek uniemożliwiających orzekanie w szerszym zakresie?”.

W uzasadnieniu pytania prawnego wskazano na dwie linie prezentowane w orzecznictwie SN. Według pierwszego poglądu, naruszenie przez sąd odwoławczy granic rozpoznania środka odwoławczego, nie może stanowić przedmiotu skargi (zob. postanowienie SN z 5.4.2017 r., III KS 1/17, niepubl.). Podobnie poza zakresem zainteresowania SN w postępowaniu skargowym powinna znaleźć się kwestia naruszenia zakazu reformationis in peius określonego w art. 434 § 1 KPK (zob. postanowienie SN z 9.10.2018 r., III KS 18/18, Legalis; postanowienie SN z 5.4.2018 r., II KS 5/18, Legalis). W rezultacie przyjmuje się, że skarga oparta na takich podstawach, jako niewymienionych w art. 539a § 3 KPK, jest niedopuszczalna i powinno dojść do odmowy jej przyjęcia (zob. postanowienie SN z 24.1.2018 r., II KS 1/18, OSNKW Nr 5/2018, poz. 38). Drugie stanowisko opiera się na dopuszczalności formułowania w skardze zarzutów naruszenia prawa związanych z przekroczeniem granic kontroli odwoławczej dokonywanej w postępowaniu apelacyjnym (zob. postanowienie SN z 12.12.2018 r., IV KS 25/18, Legalis; postanowienie SN z 24.10.2018 r., V KS 22/18, Legalis; postanowienie SN z 16.10.2018 r., IV KS 15/18, Legalis).

Rozstrzygnięcie powiększonego składu SN

Powiększony skład SN uznał, że odpowiednie stosowanie art. 536 KPK w postępowaniu skargowym oznacza – co do zasady – rozpoznanie skargi w granicach wyartykułowanych zarzutów, zaś poza nimi jedynie w wypadkach określonych w art. 435 KPK i 439 KPK (zob. wyrok SN z 23.5.2018 r., IV KS 10/18). Jak wyjaśniono, w art. 539a § 3 KPK ustawodawca podał zamknięty katalog podstaw do wnoszenia skargi na wyrok kasatoryjny sądu odwoławczego, stwierdzając, że skarga może być wniesiona wyłącznie z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 KPK lub z powodu naruszenia art. 437 § 2 zd. 2 KPK. W rezultacie SN uznał, że skoro w art. 539a § 3 KPK precyzyjnie określono podstawy skargi, zgodnie zaś z mającym odpowiednie zastosowanie w postępowaniu skargowym art. 536 KPK, nie wolno wyjść – co do zasady – poza granice podniesionych w skardze zarzutów, to SN nie jest uprawniony do badania, czy sąd odwoławczy, wydając wyrok kasatoryjny, wykracza poza granice rozpoznania sprawy w postępowaniu drugoinstancyjnym oraz granice możliwych następstw tego rozpoznania. Postępowanie sądu ad quem wbrew tej regule, a więc zignorowanie przepisów zakreślających zakres rozpoznania środka odwoławczego lub zakres możliwych rozstrzygnięć będących skutkiem jego rozpoznania, nie można uznać za zdarzenie mieszczące się w kręgu podstaw, o których mowa w art. 539a § 3 KPK.

Zdaniem SN takie wnioski wypływają z wykładni językowej, znajdując też wsparcie w wykładni systemowej i funkcjonalnej. Skarga jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia i poszerzanie przesłanek, na podstawie których jest dopuszczalna za pomocą zabiegów interpretacyjnych jest wykluczone. Dodatkowo mało rygorystyczne traktowanie podstaw skargi powodowałoby wyłom w dwuinstancyjnym modelu procesu karnego i prowadziło do dublowania kontroli odwoławczej przez badanie występowania w gruncie rzeczy wszystkich względnych przyczyn odwoławczych z art. 438 KPK, co mogłoby rodzić twierdzenia, że w polskim postępowaniu karnym istnieje trzecia instancja.

Jednocześnie SN podkreślił, że nie forsuje wniosku o istnieniu zakazu podnoszenia w skardze zarzutów naruszenia przez sąd odwoławczy fundamentalnych zasad procesu karnego. Nie wolno bowiem ignorować naruszeń standardów rzetelnego procesu, które gwarantuje art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jednak skuteczność takiej skargi, w której wskazano obrazę tych podstawowych reguł postępowania, w tym np. naruszenie przepisów normujących granice rozpoznania środka odwoławczego oraz granice możliwych następstw tego rozpoznania, będzie uzależniona od powiązania tych uchybień z niezbędnością przeprowadzenia na nowo przez sąd I instancji przewodu w całości (art. 437 § 2 zd. 2 in fine KPK).

W wypadku oparcia skargi na innych podstawach niż wskazane w art. 539a § 3 KPK, a także wówczas, gdy tylko formalnie taką podstawę powołano, choć w rzeczywistości wyrok kasatoryjny jest podważany z innych powodów niż wyszczególnione w tym przepisie, prezes właściwego sądu powinien odmówić przyjęcia skargi, a jeśli tak się nie stało, SN zobligowany jest taką wadliwie przyjętą skargę pozostawić bez rozpoznania jak wynika z art. 530 § 2 in fine i art. 531 § 1 w zw. z art. 539f KPK (zob. postanowienie SN z 25.9.2018 r., V KS 19/18, OSNKW Nr 12/2018, poz. 81; postanowienie SN z 24.1.2018 r., II KS 1/18, OSNKW Nr 5/2018, poz. 38).

Uchwała SN(7) z 22.5.2019 r., I KZP 1/19


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Podstawy skargi na kasatoryjny wyrok sądu odwoławczego
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny