Pełnomocnik z wyboru a pełnomocnik z urzędu – różnicowanie wynagrodzenia

A A A

Trybunał Konstytucyjny jednogłośnie orzekł, że § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015 r. poz. 1801; dalej jako: rozporządzenie) jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zd. 2 i art. 92 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP.

Stan faktyczny

Adwokat K.W. został ustanowiony pełnomocnikiem do reprezentowania powódki w sprawie dotyczącej ustalenia nieważności umowy sprzedaży. Sąd Okręgowy w K. oddalił powództwo przyznając adwokatowi wynagrodzenie w wysokości 150% stawki minimalnej z uwagi na duży nakład jego pracy. Apelacja pełnomocnika z urzędu została oddalona, zaś Sąd Apelacyjny w S. zasądził na jego rzecz wynagrodzenie w kwocie dwukrotnie mniejszej niż kwota kosztów zasądzona na rzecz pozwanego.

Skarga konstytucyjna

Gdy zażalenie na postanowienie o kosz­tach zostało oddalone, adwokat K.W. wniósł skargę konstytucyjną o zbadanie zgodności § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (w brzmieniu obowiązującym od 1.1.2016 r. do 2.11.2016 r.) z Konstytucją RP, w zakresie, w jakim przepis ten przewidywał w sprawach cywilnych, w których ustalono wartość przedmiotu sprawy, stawkę minimalną należną pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu w wysokości obniżonej o połowę opłaty maksymalnej, a jej podwyższenie do wysokości opłaty maksymalnej uzależnione było od uwzględnienia przez Sąd orzekający czynników wymienionych w § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, zaś w przypadku reprezentowania strony przez pełnomocnika z wyboru, zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), sąd z mocy prawa zasądzał wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru w wysokości równej co najmniej całej stawce maksymalnej.

W skardze konstytucyjnej dowodzono, że zakwestionowany przepis ograniczał prawo do równego traktowania przez władze publiczne, prawo do sądu, jak również naruszał prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności oraz zasadę równorzędności stron, powodując, iż wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu w tej samej sprawie jest z mocy prawa obniżone o połowę w stosunku do wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru w przypadku, gdy w sprawie nie zachodzą czynniki umożliwiające podwyższenie stawki minimalnej do wysokości stawki maksymalnej. Skarżący twierdził też, że kwestionowana norma prawna narusza art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, bowiem nie chroni praw majątkowych, w postaci przysługującego pełnomocnikowi powołanemu z urzędu prawa do wynagrodzenia za pracę – nazywanego na gruncie procedury cywilnej kosztami zastępstwa procesowego.

Stanowisko TK

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że wybór metody ustalania stawki minimalnej wynagrodzenia dla pełnomocnika prawnego, zarówno z wyboru, jak i z urzędu, należy do normodawcy, który w tym zakresie korzysta ze znacznej swobody regulacyjnej, jednak jest ona ograniczona porządkiem konstytucyjnym (zob. wyrok TK z 27.2.2018 r., SK 25/15, Legalis; wyrok TK z 21.6.2017 r., SK 35/15, Legalis). Dlatego nieuzasadnione jest arbitralne kształtowanie treści i granic poszczególnych praw majątkowych, spełniających identyczne funkcje i chroniących podobne interesy. W uzasadnieniu wyroku podkreślono, że analiza statusu adwokatów i ich roli w postępowaniu, nie uprawnia twierdzeń o zasadności różnicowania ich wynagrodzenia w zależności od tego czy występują jako pełnomocnicy z wyboru czy z urzędu. Trybunał wskazał, że poza precyzyjnie określonymi w przepisach przypadkami, adwokat nie może uchylić się od reprezentacji prawnej jako pełnomocnik z urzędu, zaś do zakończenia postępowania w danej instancji świadczy pomoc prawną za darmo, nie ma bowiem możliwości uzyskania zapłaty wynagrodzenia w całości lub części z góry, pomimo tego, że wykonywanie obowiązków wymaga niejednokrotnie dużego nakładu pracy. W ocenie TK, różnicowanie w akcie podustawowym wysokości wynagrodzenia w zależności od tego, czy adwokat świadczył pomoc prawną jako pełnomocnik z wyboru czy z urzędu stanowi niedopuszczalną samowolę legislacyjną, w sposób nieproporcjonalny ingerującą w uprawnienia pełnomocników z urzędu do uzyskania wynagrodzenia za ich pracę.

W rezultacie zainteresowanym podmiotom przysługuje wznowienie prawomocnie zakończonych postępowań w zakresie rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu, gdzie podstawę prawną stanowił zakwestionowany przepis. Na skutek wydanego wyroku, zarówno w sprawach toczących się na skutek wznowienia postępowania, jak i w sprawach niezakończonych, które zostały wszczęte przed 2.11.2016 r., przy zasądzaniu kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu zastosowanie będą mieć stawki maksymalne określone w § 8–21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.

Wyrok TK z 23.4.2020 r., SK 66/19


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Pełnomocnik z wyboru a pełnomocnik z urzędu – różnicowanie wynagrodzenia
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny