Pełnomocnik reprezentujący kilku współuczestników formalnych – koszty zastępstwa procesowego

A A A

Współuczestnikom formalnym (art. 72 § 1 pkt 2 KPC), reprezentowanym przez jednego pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym, należy się zwrot kosztów procesu obejmujących jego wynagrodzenie ustalone odrębnie w stosunku do każdego współuczestnika. Sąd powinien jednak obniżyć to wynagrodzenie, jeżeli przemawia za tym nakład pracy pełnomocnika, podjęte przez niego czynności oraz charakter sprawy (art. 109 § 2 KPC) – stwierdził w uchwale Sąd Najwyższy.

Ilona J. i Paulina K. zostały poszkodowane w wypadku samochodowym, którego sprawcy nie ujęto. Sąd I instancji zasądził od Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego na rzecz poszkodowanych odpowiednio 12 i 17 tys. złotych. Przy obliczaniu kosztów sąd wyliczył je od całego roszczenia a następnie podzielił między powódki. Ilona J. zakwestionowała prawidłowość takiego obliczenia dowodząc, że zwrot kosztów należało obliczyć odrębnie dla każdej z poszkodowanych.

Sąd II instancji przedstawił SN pytanie prawne o następującej treści: „Czy współuczestnikom formalnym, o jakich mowa w art. 72 § 1 pkt 2 KPC, reprezentowanym przez tego samego pełnomocnika procesowego, będącego adwokatem lub radcą prawnym, sąd przyznaje zwrot kosztów w wysokości odpowiadającej wynagrodzeniu jednego pełnomocnika?”.

Jak wskazano w uzasadnieniu, za możliwością przyznania jednego wynagrodzenia każdemu ze współuczestników przemawia art. 98 § 1 KPC, w którym określono, że zwrot kosztów procesu powinien nastąpić na rzecz „przeciwnika”, a nie na rzecz strony w znaczeniu procesowym. Dlatego to nie kryterium przedmiotowe, ale kryterium podmiotowe powinno decydować o zwrocie kosztów zastępstwa procesowego, bez względu na to, czy pełnomocnik reprezentuje w tym samym procesie jeszcze inne osoby (innych współuczestników). Gdy każdy z wygrywających sprawę współuczestników reprezentowany jest przez innego radcę prawnego lub adwokata, to wówczas każdy ze współuczestników uzyska na swoją rzecz zwrot kosztów zastępstwa procesowego w wysokości wynagrodzenia jednego pełnomocnika.

Sąd Najwyższy już po zadaniu pytania, w innej ze spraw wyraził pogląd, że w razie współuczestnictwa formalnego, do niezbędnych kosztów procesu poniesionych przez współuczestników reprezentowanych przez jednego pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym zalicza się jego wynagrodzenie ustalone odrębnie w stosunku do każdego współuczestnika. Sąd powinien jednak obniżyć to wynagrodzenie, jeżeli przemawia za tym nakład pracy pełnomocnika, podjęte przez niego czynności oraz charakter sprawy (zob. uchwała SN z 10.7.2015 r., III CZP 29/15, niepubl.). W uzasadnieniu podkreślono, że orzekanie o kosztach procesu opiera się na dwóch zasadach podstawowych: odpowiedzialności za wynik procesu oraz zasadzie kosztów niezbędnych i celowych. Zasada odpowiedzialności za wynik procesu oznacza, że strona, która sprawę przegrała, zobowiązana jest zwrócić przeciwnikowi poniesione przez niego koszty, a z zasady kosztów niezbędnych i celowych wynika, że chodzi tylko o te koszty, które były niezbędne do celowego dochodzenia praw lub celowej obrony. Współuczestnictwo formalne unormowane w art. 72 § 1 pkt 2 KPC jest skutkiem podmiotowo-przedmiotowej kumulacji roszczeń; każdy współuczestnik dochodzi w jednej sprawie odrębnego, własnego roszczenia, wywodzonego z odrębnego, samodzielnego, „jednakowego” stosunku prawnego. W ocenie SN, do niezbędnych kosztów procesu poniesionych przez każdego ze współuczestników, o których mowa w art. 72 § 1 pkt 2 KPC, reprezentowanych przez tego samego pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się wynagrodzenie tego pełnomocnika, ustalane odrębnie według ustalonych stawek opłat. Podmiotowo-przedmiotowa kumulacja roszczeń oraz skorzystanie przez współuczestników sporu z pomocy jednego pełnomocnika powoduje obniżenie kosztów, zarówno indywidualnych, jak i publicznych (społecznych) – z wyjątkiem opłat sądowych, a także przyczynia się do usprawnienia i przyspieszenia postępowania. Pełnomocnik nie musi multiplikować wielu czynności procesowych, przygotowywać odrębnych pism procesowych, wnosić oddzielnych środków odwoławczych. Dlatego w każdym wypadku sąd ma obowiązek rozważenia, czy koszty obejmujące wynagrodzenie pełnomocnika powinny być zwrócone poszczególnym współuczestnikom w pełnej wysokości, czy jednak z pewną obniżką, sięgającą poza stawkę minimalną, uwzględniającą mniejszy nakład pracy pełnomocnika, podjęte przez niego czynności oraz charakter sprawy. Konieczność zapewnienia ekwiwalencji i równowagi między zakresem, a niekiedy także jakością usługi świadczonej przez zawodowego pełnomocnika, a wysokością jego wynagrodzenia, zaliczanego do niezbędnych i celowych kosztów procesu, należy określić jako aksjomatyczną regułę systemu prawa, mającą odbicie m.in. w podstawowych zasadach orzekania o kosztach procesu.

Sąd Najwyższy podtrzymał stanowisko wyrażone we wskazanej wyżej uchwale i uznał, że choć współuczestnikom formalnym reprezentowanym przez jednego pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym, należy się zwrot kosztów procesu obejmujących jego wynagrodzenie ustalone odrębnie w stosunku do każdego współuczestnika, to sąd może obniżyć to wynagrodzenie po dokonaniu oceny nakładu pracy pełnomocnika, podjętych przez niego czynności oraz charakteru sprawy.

Uchwała SN z 8.10.2015 r., III CZP 58/15

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Pełnomocnik reprezentujący kilku współuczestników formalnych – koszty zastępstwa procesowego
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny