Pełnomocnictwo szczególne w postępowaniu podatkowym

A A A

Pełnomocnictwo szczególne może obejmować każdą sprawę należącą do właściwości organu podatkowego, jednak wymagane jest złożenie takiego dokumentu do akt sprawy w konkretnym postępowaniu prowadzonym przed organem podatkowym – wynika z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Postępowanie administracyjne

Każde z małżonków F. prowadziło pozarolniczą działalność gospodarczą. Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. wszczął kontrolę podatkową wobec A.F., B.F., a następnie wobec obojga małżonków F. i określił im przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 1 mln 389 tys. zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 214 tys. zł. Organ orzekł też o zabezpieczeniu wykonania zobowiązania podatkowego na majątku A.F. i B.F. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w G. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że zebrany materiał dowodowy potwierdza, że małżonkowie F. posługiwali się tzw. pustymi fakturami, które nie dokumentują rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, a kwoty z nich wynikające nie stanowią kosztów uzyskania przychodów. Ponadto uznał, że w sprawie zachodzą okoliczności wskazujące na istnienie uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązania podatkowego.

Orzeczenie WSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę małżonków F. Głównym zarzutem skarżących było pominięcie przez organy podatkowe ich pełnomocnika przy dokonywaniu czynności w postępowaniu. W skardze stwierdzono, że doręczenie postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego bezpośrednio podatnikowi zamiast jego pełnomocnikowi oznacza, iż w istocie nie zostało ono wszczęte. Sąd wskazał jednak, że z przepisów OrdPU wynika obowiązek złożenia do akt danej sprawy dokumentu stwierdzającego ustanowienie pełnomocnika szczególnego. Zdaniem sądu pojęcie „akta sprawy”, użyte w art. 138e § 3 ustawy z 29.8.1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 1540; dalej jako: OrdPU) należy rozumieć jako dokumenty zebrane w toku konkretnego postępowania. Udzielone przez małżonków F. pełnomocnictwo jest pełnomocnictwem szczególnym, zatem złożenie takiego dokumentu do akt kontroli podatkowej, wbrew twierdzeniom skarżących, nie wywołuje skutków prawnych w zakresie postępowania podatkowego i postępowania zabezpieczającego.

Pytanie prawne

Naczelny Sąd Administracyjnym rozpoznając sprawę uznał, że w sprawie wyłoniło się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości i przedstawił je do rozstrzygnięcia składowi 7 sędziów NSA: „Czy użyte w art. 138e § 1 OrdPU pojęcie »w sprawie podatkowej lub innej wskazanej sprawie należącej do właściwości organu podatkowego« należy rozumieć jako »w konkretnym postępowaniu prowadzonym przed organem podatkowym«, czy też jako »w przedmiocie konkretyzacji wzajemnych uprawnień i obowiązków stron stosunku, którymi są organ podatkowy i indywidualny podmiot«?”.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w orzecznictwie na tle regulacji obowiązujących do 31.12.2015 r. przeważało stanowisko, iż niezależnie od rodzaju udzielonego pełnomocnictwa, procesowe uprawnienia i obowiązki pełnomocnika aktualizują się dopiero od momentu złożenia dokumentu lub odpisu pełnomocnictwa do akt konkretnej sprawy (zob. wyrok NSA z 10.8.2012 r., II FSK 429/10, Legalis). Podkreślano, że złożenie pełnomocnictwa jest wyrazem woli występowania w danym postępowaniu, dlatego organ nie może zastępować strony w tym zakresie i doszukiwać się istnienia pełnomocnictwa w aktach wszystkich spraw toczących się przed tym organem, innymi organami administracyjnymi czy też sądami (zob. wyrok NSA z 21.3.2014 r., II FSK 947/12, Legalis).

Od 1.1.2016 r. wprowadzono istotne zmiany w regulacji pełnomocnictwa w przepisach OrdPU, m.in. ustawodawca wprowadził trzy rodzaje pełnomocnictw: ogólne, szczególne oraz do doręczeń. Informacje o udzieleniu pełnomocnictwa ogólnego, o jego zmianie, odwołaniu lub wypowiedzeniu Szef Krajowej Administracji Skarbowej umieszcza w Centralnym Rejestrze Pełnomocnictw Ogólnych. Natomiast pełnomocnictwo szczególne upoważnia do działania we wskazanej sprawie podatkowej lub innej wskazanej sprawie należącej do właściwości organu podatkowego, jeśli zaś zostało udzielone na piśmie, to dokument ten, jak również zawiadomienie o jego zmianie, odwołaniu lub wypowiedzeniu, składa się do akt sprawy według wzoru określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 138j § 1 pkt 2 OrdPU, w oryginale lub jego notarialnie poświadczony odpis.

Na tle nowej regulacji w orzecznictwie NSA zarysowały się dwie grupy poglądów co do konieczności respektowania przez organ podatkowy faktu złożenia pełnomocnictwa w jednym postępowaniu w kolejnych postępowaniach, dotyczących tej samej sprawy podatkowej. Według jednego stanowiska art. 138e OrdPU, mówiący o złożeniu pełnomocnictwa szczególnego do „akt sprawy” należy rozumieć w ten sposób, że chodzi o sprawę w znaczeniu konkretnej procedury podatkowej (zob. wyrok NSA z 1.9.2021 r., II FSK 1183/20, Legalis; wyrok NSA z 19.6.2020 r., I FSK 658/20, Legalis). Zgodnie zaś z drugim poglądem przez pojęcie „sprawy podatkowej”, której dotyczy pełnomocnictwo szczególne, należy rozumieć przewidzianą w przepisach prawa możliwość konkretyzacji wzajemnych uprawnień i obowiązków stron stosunku zawiązanego pomiędzy podatnikiem a organem podatkowym. Co nie oznacza, że załatwienie tak pojmowanej sprawy powinno kończyć się przed tym samym organem, jeżeli przejaw jego działania podlega zaskarżeniu bądź reasumpcji (zob. wyrok NSA z 10.3.2021 r., III FSK 2251/21, Legalis; wyrok NSA z 22.11.2018 r., II FSK 837/16, Legalis). W szczególności za bezcelową uznaje się praktykę każdorazowego oczekiwania od pełnomocnika legitymowania się dokumentem wykazującym jego umocowanie, jeżeli sprawa dalej toczy się przed organem, którego dotyczy pełnomocnictwo (zob. wyrok NSA z 9.7.2021 r., I FSK 442/18, Legalis).

Stanowisko NSA

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale uznał, że użyty w art. 138e § 1 OrdPU zwrot „we wskazanej sprawie podatkowej lub innej wskazanej sprawie należącej do właściwości organu podatkowego” należy rozumieć w ten sposób, że odwołuje się on do wynikającego ze stosunku podstawowego materialnego zakresu pełnomocnictwa szczególnego. Oznacza to, że może ono obejmować każdą sprawę należącą do właściwości organu podatkowego, do której stosuje się przepisy OrdPU. Jednocześnie stwierdził, że do wywołania skutku procesowego konieczne jest złożenie pełnomocnictwa szczególnego do akt sprawy w konkretnym postępowaniu prowadzonym przed organem podatkowym, stosownie do art. 138e § 3 OrdPU.

Uchwała NSA z 25.4.2022 r., II FPS 1/22


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Pełnomocnictwo szczególne w postępowaniu podatkowym
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny