Oświadczenie o odrzuceniu spadku

A A A

Stan faktyczny

WN (obywatel niderlandzki) zmarł w RFN (miejsce zwykłego pobytu). Wdowa po WN, mieszkająca w RFN, wystąpiła do sądu w Bremie (właściwego do orzekania w tej sprawie spadkowej), z wnioskiem o wydanie poświadczenia spadkowego stwierdzającego nabycie spadku po WN, w drodze dziedziczenia ustawowego, przez nią samą w 3/4 części spadku oraz przez dwóch bratanków WN, mieszkających w Niderlandach, w 1/8 części spadku każdy. Sąd ten poinformował bratanków WN o wszczęciu postępowania spadkowego i zażądał przedstawienia dokumentów na potrzeby uregulowania sprawy spadkowej. Bratankowie WN złożyli przed sądem w Hadze oświadczenie o odrzuceniu spadku, które zostało wpisane do tamtejszego rejestru spadkowego. Pismem sporządzonym w języku niderlandzkim przedłożyli oni sądowi w Bremie kopie dokumentów sporządzonych przez sąd w Hadze w związku z tym oświadczeniem. Sąd w Bremie poinformował ich, że z uwagi na brak tłumaczenia tego pisma oraz dokumentów na język niemiecki, nie mogą one zostać uwzględnione. Wobec tego bratankowie WN po raz kolejny poinformowali ten niemiecki sąd o istnieniu tego oświadczenia, ale pismem sporządzonym w języku niemieckim. Przy czym sąd w Bremie otrzymał je już po upływie terminu przewidzianego w niemieckim prawie.

Pytanie prejudycjalne

Czy art. 13 i 28 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 650/2012 z 4.7.2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego należy interpretować w ten sposób, że oświadczenie o odrzuceniu spadku, złożone przez spadkobiercę przed sądem państwa członkowskiego jego miejsca zwykłego pobytu, uważa się za ważne pod względem formy, jeżeli spełnione zostały wymogi co do formy mające zastosowanie przed tym sądem, bez konieczności spełniania przez owo oświadczenie – dla celów jego ważności – wymogów co do formy ustanowionych w prawie właściwym dla dziedziczenia?

Stanowisko TS

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału względy zarówno jednolitego stosowania prawa Unii, jak i zasady równości wskazują na to, że treści przepisu prawa Unii, który nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia swego znaczenia i zakresu, należy zwykle nadać w całej Unii autonomiczną i jednolitą wykładnię, którą należy ustalić, uwzględniając nie tylko brzmienie, ale również kontekst przepisu i cel danego uregulowania [wyrok TS z 9.9.2021 r., UM (Umowa przeniesienia własności mortis causa), C-277/20, pkt 29].

Artykuł 13 rozporządzenia Nr 650/2012 zawarty jest w rozdziale II, w którym uregulowano ogół podstaw jurysdykcji w sprawach spadkowych. Zgodnie z art. 13 oprócz sądu mającego jurysdykcję do orzekania w danej sprawie spadkowej, zgodnie z tym rozporządzeniem, sądy w państwie członkowskim zwykłego pobytu każdej osoby, która na mocy prawa właściwego dla dziedziczenia może złożyć przed sądem oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, zapisu lub udziału obowiązkowego lub oświadczenie mające na celu ograniczenie odpowiedzialności danej osoby za długi spadkowe – mają jurysdykcję do przyjęcia takich oświadczeń. Zatem TS wskazał, że art. 13 przewiduje alternatywną jurysdykcję mającą na celu umożliwienie spadkobiercom, którzy nie mają miejsca zwykłego pobytu w państwie członkowskim, którego sądy mają jurysdykcję do orzekania w danej sprawie spadkowej, zgodnie z ogólnymi zasadami zawartymi w art. 4–11 rozporządzenia Nr 650/2012, złożenia oświadczeń dotyczących przyjęcia spadku lub jego odrzucenia przed sądem państwa członkowskiego, w którym mają oni miejsce zwykłego pobytu.

W rozdziale III rozporządzenia Nr 650/2012, regulującym m.in. ważność oświadczeń dotyczących przyjęcia spadku lub jego odrzucenia pod względem formy, został zawarty art. 28. Zgodnie z tym artykułem oświadczenia są ważne pod względem formy, jeżeli odpowiadają one – zgodnie z art. 28 lit. a) – wymogom prawa właściwego dla dziedziczenia (lex successionis) lub – zgodnie z jego lit. b) – wymogom prawa państwa, w którym osoba składająca przywoływane oświadczenie ma miejsce zwykłego pobytu. Na podstawie treści art. 28 rozporządzenia Nr 650/2012 TS stwierdził, że ten przepis ma na celu doprowadzenie do uznania ważności oświadczenia o odrzuceniu spadku albo gdy spełnione są przesłanki ustanowione przez prawo właściwe dla dziedziczenia, albo gdy spełnione są przesłanki przewidziane przez prawo państwa miejsca zwykłego pobytu spadkobiercy, który zrzeka się spadku. Zatem z art. 13 w zw. z art. 28 rozporządzenia Nr 650/2012 wynika, że te dwa przepisy są ściśle skorelowane, tak że warunkiem jurysdykcji sądów państwa członkowskiego miejsca zwykłego pobytu spadkobiercy do otrzymania oświadczeń dotyczących odrzucenia spadku jest to, aby obowiązujące w tym państwie prawo spadkowe przewidywało możliwość złożenia takiego oświadczenia przed sądem. Jeśli ten warunek jest spełniony, wszystkie czynności podlegające wykonaniu przed sądem państwa członkowskiego miejsca zwykłego pobytu spadkobiercy pragnącego złożyć takie oświadczenie określa prawo tego państwa członkowskiego.

Zgodnie z motywem 32 rozporządzenia Nr 650/2012 celem art. 13 i 28 jest ułatwienie życia spadkobiercom i zapisobiercom mającym miejsce zwykłego pobytu w państwie członkowskim innym niż to, w którym dana sprawa spadkowa jest lub będzie rozpatrywana. Rozporządzenie powinno umożliwić każdej osobie uprawnionej na mocy prawa właściwego dla dziedziczenia do złożenia oświadczeń dotyczących spadku, do których zalicza się również jego odrzucenie, złożenie takich oświadczeń w formie przewidzianej prawem państwa członkowskiego zwykłego pobytu tej osoby przed sądami tego państwa. Trybunał uściślił, że celem art. 13 są ułatwienia dla spadkobierców i zapisobierców poprzez ustanowienie odstępstwa od ustanowionych w art. 4–11 rozporządzenia Nr 650/2012 przepisów regulujących jurysdykcję (wyrok TS z 21.6.2018 r., Oberle, C-20/17, pkt 42). Taka wykładnia znajduje ponadto potwierdzenie w celu rozporządzenia Nr 650/2012, którym jest ułatwienie prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego poprzez usuwanie przeszkód w swobodnym przepływie osób, które pragną wykonywać przysługujące im prawa w zakresie spraw spadkowych mających skutki transgraniczne. W szczególności w europejskiej przestrzeni sprawiedliwości prawa spadkobierców i zapisobierców, innych osób bliskich zmarłemu oraz wierzycieli spadkowych muszą zostać zagwarantowane w sposób skuteczny (wyrok TS z 1.7.2021 r., Vorarlberger Landes- und Hypotheken-Bank, C-301/20, pkt 27, 34). Oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone przed sądem właściwym na podstawie art. 13 rozporządzenia Nr 650/2012, TS wskazał, że art. 28 lit. b) tego rozporządzenia gwarantuje, iż to uprawnienie przyznane spadkobiercy, którego miejsce zwykłego pobytu znajduje się w państwie członkowskim innym niż państwo sądu mającego jurysdykcję do orzekania w danej sprawie spadkowej, jest skuteczne. W ocenie TS ze względu na ograniczony zakres jurysdykcji sądu, o której mowa w art. 13 rozporządzenia Nr 650/2012, każda inna wykładnia zmierzająca do ograniczenia ważności pod względem formy oświadczenia dotyczącego odrzucenia spadku, w szczególności poprzez poddanie go wymogom co do formy wynikającym z prawa właściwego dla dziedziczenia, powodowałaby pozbawienie przepisów art. 13 i art. 28 lit. b) tego rozporządzenia skuteczności (effet utile) i naruszenie celów tego rozporządzenia oraz zasady pewności prawa. W konsekwencji, jak podkreślił rzecznik generalny w pkt 64 opinii, poszanowanie celu rozporządzenia Nr 650/2012 polegającego na umożliwieniu spadkobiercom składania oświadczeń dotyczących odrzucenia spadku w państwie członkowskim miejsca ich zwykłego pobytu oznacza, że aby takie oświadczenia można było uznać za ważne, spadkobiercy nie muszą dopełniać innych wymogów co do formy przed sądami innych państw członkowskich niż wymogi co do formy przewidziane przez prawo państwa członkowskiego, w którym takie oświadczenie zostaje złożone.

Z ostatniego zdania motywu 32 rozporządzenia Nr 650/2012 wynika, że osoby, które decydują się skorzystać z możliwości złożenia oświadczenia w państwie członkowskim ich zwykłego pobytu, powinny same poinformować sąd lub organ rozpatrujący lub mający rozpatrywać daną sprawę spadkową o istnieniu takich oświadczeń w terminie określonym przez prawo właściwe dla dziedziczenia. Trybunał wskazał, że sugeruje ono prima facie, iż zdaniem prawodawcy Unii oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone przed sądem państwa członkowskiego miejsca zwykłego pobytu spadkobiercy musi zostać podane do wiadomości sądu mającego jurysdykcję do orzekania w danej spawie spadkowej. Jednak TS stwierdził, że ani art. 13, ani art. 28 tego rozporządzenia nie przewidują mechanizmu przekazywania takich oświadczeń przez sąd państwa członkowskiego miejsca zwykłego pobytu spadkobiercy, który spadek odrzuca, sądowi mającemu jurysdykcję do orzekania w danej sprawie spadkowej. Ów motyw 32 zakłada jednak, że osoby, które skorzystały z możliwości złożenia takich oświadczeń w państwie członkowskim ich miejsca zwykłego pobytu, będą ponosiły odpowiedzialność za poinformowanie o istnieniu tych oświadczeń organów właściwych w sprawach spadkowych. W takiej sytuacji, w przypadku braku w prawie Unii jednolitego systemu przewidującego przekazywanie oświadczeń dotyczących spadku sądowi mającemu jurysdykcję do orzekania w danej sprawie spadkowej, ostatnie zdanie motywu 32 rozporządzenia Nr 650/2012, TS stwierdził, że należy rozumieć jako wskazujące na konieczność podjęcia przez osobę, która złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku, niezbędnych czynności, dzięki którym sąd mający jurysdykcję do orzekania w danej sprawie spadkowej poweźmie wiedzę o istnieniu ważnego oświadczenia. Jednak w przypadku braku podjęcia tych czynności w terminie wyznaczonym przez prawo właściwe dla dziedziczenia ważność takiego oświadczenia nie może zostać podważona. W związku z tym oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone przez spadkobiercę przed sądem państwa członkowskiego miejsca jego zwykłego pobytu, z poszanowaniem wymogów co do formy mających zastosowanie przed tym sądem, powinno wywoływać skutki prawne przed sądem mającym jurysdykcję do orzekania w danej sprawie spadkowej, o ile sąd ten powziął wiedzę o istnieniu tego oświadczenia, przy czym takie oświadczenie nie podlega dodatkowym wymogom co do formy ustanowionym przez prawo właściwe dla dziedziczenia.

W niniejszej sprawie bratankowie WN złożyli oświadczenie dotyczące zrzeczenia się spadku po zmarłym przed niderlandzkim sądem, z zachowaniem wymogów co do formy obowiązujących przed tym sądem, a niemiecki sąd powziął wiadomość o istnieniu tego oświadczenia przed wydaniem orzeczenia w danej sprawie spadkowej. Zdaniem TS niemiecki sąd powinien był uwzględnić to oświadczenie, niezależnie od tego, czy spełniało ono inne wymogi i czy towarzyszyły mu wyjaśnienia, które ten sąd uważał za konieczne do uznania takiego oświadczenia za ważne. Z motywu 67 rozporządzenia Nr 650/2012 wynika bowiem, że spadkobiercy powinni móc łatwo wykazać swój status lub prawa i uprawnienia w celu szybkiego, łatwego i skutecznego załatwienia sprawy spadkowej mającej skutki transgraniczne w Unii.


Reasumując TS orzekł, że art. 13 i 28 rozporządzenia Nr 650/2012 należy interpretować w ten sposób, iż oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone przez spadkobiercę przed sądem państwa członkowskiego jego miejsca zwykłego pobytu uważa się za ważne pod względem formy, jeżeli spełnione zostały wymogi co do formy mające zastosowanie przed tym sądem, bez konieczności spełniania przez owo oświadczenie – dla celów jego ważności – wymogów co do formy ustanowionych w prawie właściwym dla dziedziczenia.

Wyrok TS z 2.6.2022 r., T.N. i N.N. (Oświadczenie o odrzuceniu spadku), C-617/20


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Oświadczenie o odrzuceniu spadku
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny