Opłata za kopię na użytek prywatny

A A A

Stan faktyczny

Austriacka organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (dalej jako: A-M), wystąpiła do sądu w Wiedniu z powództwem o zapłatę wynagrodzenia z tytułu „wszelkiego rodzaju nośników danych” przeciwko spółce S. Spółka ta świadczy na rzecz swych klientów biznesowych i prywatnych usługę znaną pod nazwą „HiDrive”, za pomocą której udostępnia im przestrzeń do przechowywania danych w chmurze obliczeniowej (cloud computing). S. zakwestionowała te żądania, twierdząc, że z tytułu usług chmury obliczeniowej nie należy się żadne wynagrodzenie oraz, że wniosła już opłatę z tytułu praw autorskich w Niemczech, czyli w państwie członkowskim, w którym znajdują się jej serwery, a użytkownicy z siedzibą w Austrii uiścili także opłatę za sporządzanie kopii na użytek prywatny (dalej jako: opłata licencyjna) od urządzeń końcowych potrzebnych do przesyłania treści do chmury. Sąd oddalił żądania A-M, uznając, że S. nie przekazuje swym klientom nośników danych, lecz świadczy na ich rzecz usługę przechowywania online.

Pytania prejudycjalne

– Czy wykładni art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 22.5.2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym należy dokonywać w ten sposób, że wyrażenie „zwielokrotnianie na dowolnych nośnikach”, o którym mowa w tym przepisie, obejmuje sporządzanie do celów prywatnych kopii zapasowych utworów chronionych prawem autorskim na serwerze, na którym przestrzeń do przechowywania jest udostępniana użytkownikowi przez dostawcę usługi chmury obliczeniowej?

– Czy wykładni art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 należy dokonywać w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu transponującemu wyjątek przewidziany w tym przepisie, który nie nakłada na dostawców usług przechowywania w chmurze obliczeniowej obowiązku zapłaty godziwej rekompensaty z tytułu tworzenia bez zezwolenia kopii zapasowych utworów chronionych prawem autorskim przez osoby fizyczne, które korzystają z tych usług do prywatnego użytku i do celów ani nie bezpośrednio, ani nie pośrednio handlowych?

Stanowisko TS

1. „Zwielokrotnianie na dowolnych nośnikach”

Zgodnie z art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 państwa członkowskie mogą przewidzieć wyjątki lub ograniczenia w odniesieniu do prawa do zwielokrotniania, określonego w art. 2 tej dyrektywy, „w odniesieniu do zwielokrotniania na dowolnych nośnikach przez osobę fizyczną do prywatnego użytku i do celów ani nie bezpośrednio, ani nie pośrednio handlowych, pod warunkiem że podmioty praw autorskich otrzymają godziwą rekompensatę”.

Trybunał wskazał, że pojęcie „zwielokrotnianie” powinno się interpretować zarówno w świetle wymogu wyrażonego w motywie 21 dyrektywy 2001/29, aby czynności objęte prawem do zwielokrotniania były definiowane szeroko w celu zapewnienia pewności prawa w obrębie rynku wewnętrznego, jak i art. 2 tej dyrektywy, w którym użyto sformułowań takich jak: „bezpośrednio lub pośrednio”, „tymczasowo lub stale”, „wszelkich środków” i „w jakiejkolwiek formie”. Ponadto, zakres takiej ochrony czynności objętych prawem do zwielokrotniania wynika również z celu dyrektywy 2001/29, jakim jest ustanowienie wysokiego poziomu ochrony na korzyść w szczególności autorów (wyrok TS z 16.7.2009 r., Infopaq International, C-5/08, pkt 40–43).

Trybunał stwierdził, że przesyłanie (upload) utworu z podłączonego terminala użytkownika do przestrzeni przechowywania danych w chmurze, udostępnionej temu użytkownikowi w ramach usługi chmury obliczeniowej obejmuje zwielokrotnienie tego utworu, ponieważ ta usługa polega w szczególności na przechowywaniu w chmurze kopii tego utworu. Ponadto, mogą być również dokonywane inne zwielokrotnienia tego utworu, w szczególności gdy użytkownik uzyskuje dostęp do chmury za pomocą podłączonego terminala w celu pobrania (download) utworu zapisanego wcześniej w chmurze. W ocenie TS sporządzenie kopii zapasowej utworu w przestrzeni przechowywania udostępnionej użytkownikowi w ramach usługi chmury obliczeniowej stanowi zwielokrotnienie tego utworu w rozumieniu art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29.

Trybunał wskazał, że pojęcie „dowolny nośnik” nie zostało zdefiniowane w dyrektywie 2001/29 oraz nie zawiera ona odesłania do prawa państw członkowskich. Zgodnie z orzecznictwem TS z wymogu jednolitego stosowania prawa Unii wynika, że jeżeli unijny przepis nie zawiera odesłania do prawa państw członkowskich w odniesieniu do konkretnego pojęcia, pojęciu temu należy nadać w całej Unii autonomiczną i jednolitą wykładnię, którą należy ustalić, uwzględniając nie tylko brzmienie danego przepisu, lecz także jego kontekst oraz cel zamierzony w ramach uregulowań, których część ów przepis stanowi (wyrok TS z 8.3.2018 r., DOCERAM, C-395/16, pkt 20). Po pierwsze, TS stwierdził, że wyrażenie „dowolny nośnik” odnosi się – ze względu na swe szerokie rozumienie – do wszystkich nośników, na których chroniony utwór może być zwielokrotniony, w tym serwerów takich jak używane w ramach chmury obliczeniowej.

Ponieważ w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 nie sprecyzowano właściwości narzędzi, z których lub za pomocą których sporządzane są kopie na użytek prywatny, TS uznał, że prawodawca Unii przyjął, iż nie są one istotne z punktu widzenia celu, którego realizacji służy jego dzieło częściowej harmonizacji (wyrok TS z 5.3.2015 r., Copydan Bandkopi, C-463/12, pkt 86, 88). W ocenie TS art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 może również mieć zastosowanie do zwielokrotniania dokonywanego przez osobę fizyczną za pomocą narzędzia należącego do osoby trzeciej.

Po drugie, TS wskazał, że tę szeroką wykładnię pojęcia „dowolny nośnik” potwierdza kontekst, w jaki wpisuje się ten przepis, a w szczególności w porównaniu sformułowania wyjątku przewidzianego w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, ze sformułowaniem wyjątku od prawa do zwielokrotniania przewidzianym w art. 5 ust. 2 lit. a) tej dyrektywy. Ten ostatni ma zastosowanie do „zwielokrotniania na papierze lub podobnym nośniku”, wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny ma zastosowanie do „zwielokrotniania na dowolnych nośnikach” (wyrok TS z 27.6.2013 r., VG Wort i in., od C-457/11 do C-460/11, pkt 65).

Po trzecie, TS powołał się na cele dyrektywy 2001/29. Z jej motywów 2 i 5 wynika, że zmierza ona do stworzenia ogólnych i elastycznych ram prawnych na poziomie UE dla wspierania rozwoju społeczeństwa informacyjnego oraz dostosowania i uzupełnienia aktualnych regulacji w dziedzinie prawa autorskiego i praw pokrewnych, aby uwzględnić rozwój technologiczny, który ujawnił nowe formy eksploatacji chronionych utworów (wyrok TS z 19.12.2019 r., Nederlands Uitgeversverbond i Groep Algemene Uitgevers, pkt 47). Trybunał podkreślił już w odniesieniu do obowiązkowego wyjątku (art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/29), że wyłączenie przewidziane w tym przepisie powinno umożliwiać i zapewniać rozwój nowych technologii oraz zabezpieczać właściwą równowagę praw i interesów między, z jednej strony, podmiotami praw autorskich, a z drugiej strony, użytkownikami utworów objętych ochroną, którzy pragną korzystać z tych nowych technologii (wyrok TS z 5.6.2014 r., Public Relations Consultants Association, C-360/13, pkt 24). Taką wykładnię, która wpisuje się w poszanowanie zasady neutralności technologicznej, zgodnie z którą prawo powinno określać prawa i obowiązki osób w sposób ogólny, aby nie uprzywilejowywać korzystania z jednej technologii ze szkodą dla innej, zdaniem TS, należy uwzględnić również w świetle fakultatywnego wyjątku, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29.

Realizacja celu wynikającego z motywu 5 dyrektywy 2001/29 i polegającego na uniknięciu sytuacji, w której ochrona prawa autorskiego w UE stałaby się przestarzała lub nieaktualna ze względu na rozwój technologiczny i pojawienie się nowych form eksploatacji treści chronionych prawem autorskim, zdaniem TS, byłaby zagrożona, gdyby wyjątki i ograniczenia ochrony prawa autorskiego, które zgodnie z motywem 31 tej dyrektywy zostały przyjęte w świetle nowego środowiska elektronicznego, interpretowano w taki sposób, że skutkowałyby one wykluczeniem podobnego uwzględnienia rozwoju technologicznego, a w szczególności pojawienia się mediów cyfrowych i usług chmury obliczeniowej. Trafnie przyjął TS, że z funkcjonalnego punktu widzenia, nie należy dokonywać rozróżnienia, do celów stosowania art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, czy zwielokrotnianie chronionego utworu dokonywane jest na serwerze, na którym przestrzeń przechowywania jest udostępniana użytkownikowi przez dostawcę usługi chmury obliczeniowej, czy też takie zwielokrotnienie jest dokonywane na fizycznym nośniku należącym do tego użytkownika.

W związku z tym TS uznał, że pojęcie „dowolnego nośnika”, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, obejmuje serwer, na którym przestrzeń do przechowywania jest udostępniana użytkownikowi przez dostawcę usługi chmury obliczeniowej.

Trybunał orzekł, że wykładni art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 należy dokonywać w ten sposób, że zawarte w tym przepisie wyrażenie „zwielokrotnianie na dowolnych nośnikach” obejmuje sporządzanie do celów prywatnych zapasowych kopii utworów chronionych prawem autorskim na serwerze, na którym przestrzeń do przechowywania jest udostępniana użytkownikowi przez dostawcę usługi chmury obliczeniowej.

2. Podmiot zobowiązany do naprawienia szkody

Trybunał stwierdził, że jeśli państwa członkowskie decydują się na wprowadzenie do swojego prawa krajowego przewidzianego w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny, są one zobowiązane w szczególności do uregulowania zapłaty godziwej rekompensaty na rzecz podmiotów praw autorskich (wyrok TS z 9.6.2016 r., EGEDA i in., C-470/14, pkt 20). Zgodnie z jednolitym stanowiskiem TS do państw członkowskich należy w szczególności wskazanie kręgu osób, które powinny uiścić tę rekompensatę, oraz ustalenie formy, szczegółowych warunków i jej wysokości (wyrok TS z 22.9.2016 r., Microsoft Mobile Sales International i in., C-110/15, pkt 27).

Trybunał orzekł już, że to na osobie sporządzającej kopię na swój użytek prywatny spoczywa obowiązek naprawienia związanej z tym zwielokrotnieniem szkody, poprzez sfinansowanie rekompensaty, która zostanie uiszczona podmiotowi praw autorskich (wyrok TS z 21.10.2010 r., Padawan, C-467/08, pkt 45). Tym samym, jeśli chodzi o oferowanie usług przechowywania w chmurze obliczeniowej, to zasadniczo do użytkownika tych usług należy finansowanie rekompensaty wypłacanej temu podmiotowi. Jednak z orzecznictwa TS wynika, że ze względu na praktyczne trudności w zidentyfikowaniu użytkowników prywatnych oraz w zobowiązaniu ich do wynagrodzenia podmiotom praw autorskich wyrządzanej im przez nich szkody oraz w związku z okolicznością, że szkoda, która może wynikać z każdego użytku prywatnego, rozpatrywanego indywidualnie, może okazać się niewielka i z tego względu nie powodować zobowiązania do zapłaty – państwom członkowskim wolno ustanawiać, dla celów finansowania godziwej rekompensaty, opłatę licencyjną za kopię na użytek prywatny, która nie obciąża zainteresowane osoby prywatne. W ocenie TS powinna ona obciążać podmioty, które dysponują sprzętem, urządzeniami i nośnikami do zwielokrotniania cyfrowego i które z tego tytułu prawnie lub faktycznie udostępniają ten sprzęt osobom prywatnym lub świadczą tym osobom usługi zwielokrotniania. W ramach takiego systemu to na osobach dysponujących tym sprzętem ciąży obowiązek uiszczenia opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny (wyrok Microsoft Mobile Sales International i in., pkt 31). Trybunał uściślił, że gdy ten system umożliwia podmiotom zobowiązanym do zapłaty wliczenie kwoty opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny do ceny udostępnienia tego sprzętu, urządzeń i nośników do zwielokrotniania lub do ceny wyświadczonej usługi zwielokrotnienia, ciężar opłaty licencyjnej ponoszą ostatecznie użytkownicy prywatni płacący tę cenę. Jest to zgodne ze wskazaną w motywie 31 dyrektywy 2001/29 „właściwą równowagą”, którą należy ustanowić między interesami podmiotów posiadających wyłączne prawo do zwielokrotniania a interesami użytkowników przedmiotów objętych ochroną (wyrok Microsoft Mobile Sales International i in., pkt 33).

Zdaniem TS w obecnym stanie rozwoju prawa UE wprowadzenie systemu godziwej rekompensaty, w którym producent lub importer serwerów, za pomocą których usługi informatyczne w chmurze obliczeniowej są oferowane osobom prywatnym, jest zobowiązany do uiszczenia opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny – przy czym opłata ta jest przenoszona ekonomicznie na nabywcę takich serwerów – w połączeniu z ustanowieniem opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny na nośnikach wbudowanych w podłączonych urządzeniach, które umożliwiają tworzenie kopii chronionych przedmiotów w przestrzeni przechowywania w chmurze obliczeniowej (takich jak telefony komórkowe, komputery i tablety), mieści się w szerokim zakresie uznania przyznanym ustawodawcy krajowemu w celu określenia różnych elementów systemu godziwej rekompensaty. Trybunał stwierdził, że sąd krajowy powinien jednak upewnić się, biorąc pod uwagę okoliczności właściwe systemowi krajowemu i ograniczenia określone w dyrektywie 2001/29, że wprowadzenie takiego systemu jest uzasadnione trudnościami praktycznymi związanymi z identyfikacją użytkowników końcowych bądź innymi podobnymi trudnościami i że podmiotom zobowiązanym do uiszczenia opłaty przysługuje prawo do uzyskania zwrotu tej opłaty, jeżeli nie jest ona należna (wyrok Microsoft Mobile Sales International i in., pkt 34, 35). W odniesieniu do świadczenia usług przechowywania w chmurze obliczeniowej, TS stwierdził, że takie trudności mogą wynikać z niematerialnego charakteru takich usług, które mogą być oferowane z państw członkowskich innych niż zainteresowane państwo członkowskie lub z państw trzecich, które obejmują zazwyczaj możliwość dowolnej zmiany przez użytkownika, w sposób ewolucyjny i dynamiczny, wielkości przestrzeni przechowywania, która może być wykorzystywana do tworzenia kopii prywatnych.

3. Godziwa rekompensata

Z orzecznictwa TS wynika, że rekompensata, jak również system, na którym się ona opiera, i jej wysokość muszą być powiązane ze szkodą poniesioną przez podmioty praw autorskich w wyniku sporządzania kopii na użytek prywatny (wyrok Copydan Bandkopi, pkt 21). Jakakolwiek godziwa rekompensata, która nie byłaby związana ze szkodą wyrządzoną podmiotom praw autorskich z uwagi na takie sporządzanie, byłaby bowiem niezgodna z wymogiem wskazanym w motywie 31 dyrektywy 2001/29, zgodnie z którym należy zachować właściwą równowagę między podmiotami praw autorskich a użytkownikami przedmiotów objętych ochroną (wyrok TS z 12.11.2015 r., Hewlett-Packard Belgium, C-572/13, pkt 86). W niniejszej sprawie kopia chronionych utworów w przestrzeni przechowywania w chmurze obliczeniowej wymaga dokonania szeregu czynności zwielokrotniania, które mogą być wykonywane z wielu podłączonych terminali. Rzecznik generalny podkreślił w pkt 71 opinii, że przesyłanie do chmury i pobieranie z niej treści chronionych prawem autorskim za pomocą usług przechowywania w chmurze obliczeniowej można zakwalifikować jako jeden proces do celów sporządzania kopii na użytek prywatny. Zatem państwa członkowskie, w ramach przysługującego im szerokiego zakresu uznania, mogą wprowadzić, w stosownych przypadkach, system, w którym godziwa rekompensata jest wypłacana wyłącznie z tytułu urządzeń lub nośników, które stanowią niezbędną część tego procesu. Jednak pod warunkiem, że taka rekompensata odpowiada potencjalnej szkodzie, jaką poniósł podmiot praw autorskich (wyrok TS z 27.6.2013 r., VG Wort i in., od C-457/11 do C-460/11, pkt 78).


Trybunał orzekł, że wykładni art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 należy dokonywać w ten sposób, iż nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu transponującemu wyjątek przewidziany w tym przepisie, które nie nakłada na dostawców usług przechowywania w chmurze obliczeniowej obowiązku zapłaty godziwej rekompensaty z tytułu tworzenia bez zezwolenia kopii zapasowych utworów chronionych prawem autorskim przez osoby fizyczne, które korzystają z tych usług do prywatnego użytku i do celów ani nie bezpośrednio, ani nie pośrednio handlowych, pod warunkiem że uregulowanie takie przewiduje wypłatę godziwej rekompensaty podmiotom praw autorskich.

Wyrok TS z 24.3.2022 r., Austro-Mechana, C-433/20




Źródło: www.curia.eu

Opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie, ORCID: 0000-0003-4607-1448


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Opłata za kopię na użytek prywatny
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny