Ograniczenie praw autorskich

A A A

Stan faktyczny

W momencie, gdy sąd odsyłający postanowił zwrócić się do TS z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, V. Beck był członkiem parlamentu. Jest on autorem manuskryptu dotyczącego polityki karnej w zakresie przestępstw seksualnych wobec małoletnich. Manuskrypt ten został opublikowany pod pseudonimem jako artykuł w zbiorze opublikowanym w 1988 r. W trakcie tej publikacji wydawca zmienił tytuł manuskryptu oraz skrócił jedno zdanie. Pismem z 1988 r. autor wniósł na powyższe skargę do wydawcy i zażądał od niego, bezskutecznie, wyraźnego wskazania tej okoliczności przy publikacji zbioru. W kolejnych latach V. Beck, który był krytykowany za wypowiedzi ujęte w tym artykule, wielokrotnie odpowiadał, że znaczenie jego manuskryptu zostało zmienione przez wydawcę tego zbioru.

W dniu 17.9.2013 r. – gdy V. Beck kandydował w wyborach parlamentarnych w RFN – został mu przedstawiony manuskrypt. Następnego dnia V. Beck udostępnił go różnym redakcjom prasowym jako dowód na okoliczność, że został on zmieniony przez wydawcę. V. Beck nie zgodził się jednak na publikację tego manuskryptu ani tego artykułu, ale sam opublikował manuskrypt i artykuł na swojej własnej stronie internetowej, umieszczając na każdej stronie następującą uwagę: „Dystansuję się od tego artykułu. Volker Beck”. Na stronach artykułu opublikowanego w rozpatrywanym zbiorze została ponadto umieszczona następująca wzmianka: „publikacja niniejszego tekstu nie była autoryzowana i została zafałszowana przez wydawcę wskutek swobodnej redakcji w podtytule i częściach tekstu”.

Spiegel Online prowadzi internetowy portal informacyjny Spiegel Online. W dniu 20.9.2013 r. opublikował artykuł, w którym stwierdził, że – wbrew podnoszonym przez V. Becka zarzutom – istotna treść zawarta w jego manuskrypcie nie została zmieniona przez wydawcę, a zatem latami wprowadzał on w błąd opinię publiczną. Oprócz tego artykułu oryginalne wersje manuskryptu i artykułu V. Becka były dostępne do pobierania za pośrednictwem hiperlinków. Następnie V. Beck podważył przed sądem udostępnienie pełnych tekstów ww. manuskryptu i artykułu na stronie internetowej Spiegel Online twierdząc, że narusza to jego prawa autorskie. Sąd uwzględnił żądania V. Becka, a wówczas Spiegel Online wniósł odwołanie.

Pytania prejudycjalne

– Czy art. 5 ust. 3 lit. c) przypadek drugi i art. 5 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 22.5.2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. z 2001 r., L Nr 167, s. 10) należy interpretować w ten sposób, że stanowią one środki pełnej harmonizacji?

– Czy ustanowione w art. 11 Karty wolność informacji i wolność prasy mogą uzasadniać, poza wyjątkami i ograniczeniami przewidzianymi w art. 5 ust. 2 i 3 dyrektywy 2001/29, odstępstwo od wyłącznych praw autorów do zwielokrotniania i publicznego udostępniania utworów, o których mowa, odpowiednio, w art. 2 lit. a) i art. 3 ust. 1 tej dyrektywy?

– Czy w ramach wyważenia, jakiego sąd krajowy powinien dokonać pomiędzy, z jednej strony, prawami wyłącznymi autora, o których mowa w art. 2 lit. a) i w art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29, a z drugiej strony, prawami użytkowników przedmiotów objętych ochroną, o których mowa w stanowiących odstępstwo przepisach art. 5 ust. 3 lit. c) przypadek drugi i w art. 5 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2001/29, sąd krajowy może odejść od ścisłej wykładni tych ostatnich przepisów na korzyść ich wykładni, która uwzględniałaby w pełni konieczność poszanowania zagwarantowanej w art. 11 Karty wolności wypowiedzi i informacji?

– Czy art. 5 ust. 3 lit. c) przypadek drugi dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu, który ogranicza stosowanie wyjątku lub ograniczenia przewidzianego w tym przepisie do przypadków, w których uprzednie ubieganie się o udzielenie zezwolenia na wykorzystanie utworu objętego ochroną do celów sporządzenia sprawozdania z aktualnych wydarzeń nie jest w rozsądny sposób możliwe?

– Czy art. 5 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „cytowania”, o którym mowa w tym przepisie, obejmuje odesłanie za pośrednictwem hiperlinku do pliku dostępnego w sposób niezależny?

– Czy art. 5 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że utwór został już zgodnie z prawem podany do publicznej wiadomości, jeżeli w tej konkretnej postaci został już wcześniej opublikowany za zgodą autora?


Stanowisko TS

1. Pełna harmonizacja

Na mocy zasady pierwszeństwa unijnego prawa, która jest istotną cechą porządku prawnego Unii, okoliczność powoływania się przez państwo członkowskie na przepisy prawa krajowego, nawet rangi konstytucyjnej, nie może mieć wpływu na skuteczność prawa Unii na terytorium tego państwa (wyrok Melloni, C-399/11, pkt 59). Trybunał podkreślił, że skoro transpozycja dyrektywy przez państwa członkowskie stanowi w każdym przypadku sytuację określoną w art. 51 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (dalej jako: Karta), w której państwa członkowskie wdrażają unijne prawo, to przewidziany przez Kartę poziom ochrony praw podstawowych powinien być osiągnięty przy dokonywaniu takiej transpozycji niezależnie od zakresu swobody, jakim dysponują państwa członkowskie przy dokonywaniu tej transpozycji. Jednak gdy – w sytuacji, w której działanie państw członkowskich nie jest w pełni określone unijnymi przepisami – przepis prawa krajowego lub działanie organów krajowych stanowi akt stosowania prawa UE w rozumieniu art. 51 ust. 1 Karty, organy i sądy krajowe są uprawnione do stosowania krajowych standardów ochrony praw podstawowych, o ile zastosowanie owych standardów nie podważa poziomu ochrony wynikającego z Karty stosownie do wykładni Trybunału ani pierwszeństwa, jednolitości i skuteczności unijnego prawa (wyrok Akerberg Fransson, C-617/10, pkt 29). W związku z tym zgodne z prawem Unii jest, aby sądy i organy krajowe uzależniły to stosowanie od wskazanej przez sąd odsyłający okoliczności, czy przepisy dyrektywy „pozostawiają […] pewien zakres swobody przy ich transpozycji do prawa krajowego”, pod warunkiem że okoliczność ta jest rozumiana w ten sposób, że odnosi się ona do stopnia harmonizacji dokonanej przez wspomniane przepisy, przy czym takie stosowanie jest możliwe tylko w takim zakresie, w jakim przepisy te nie prowadzą do pełnej harmonizacji.

Trybunał zaznaczył, że celem dyrektywy 2001/29 jest zharmonizowanie jedynie niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych, przy czym niektóre z jej przepisów ukazują wolę unijnego prawodawcy, aby państwom członkowskim przyznać margines swobody przy wdrażaniu tego aktu (wyrok Copydan Bandkopi, C-463/12, pkt 57). Jak wynika z motywu 32 dyrektywy 2001/29, art. 5 tej dyrektywy przewiduje w ust. 2 i 3 wykaz wyjątków i ograniczeń dotyczących wyłącznych praw do zwielokrotniania i publicznego udostępniania utworów. Z orzecznictwa wynika, że zakres swobody, jakim dysponują państwa członkowskie przy transpozycji do prawa krajowego wyjątku lub ograniczenia szczególnego, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lub 3 dyrektywy 2001/29, należy oceniać odrębnie dla każdego przypadku, w szczególności w świetle treści tego przepisu (wyroki: Padawan, C-467/08, pkt 36; Microsoft Mobile Sales International i in., C-110/15, pkt 27). Należy przy tym uwzględnić, że przewidziany przez unijnego prawodawcę stopień harmonizacji wyjątków i ograniczeń jest uzależniony od ich wpływu na właściwe funkcjonowanie rynku wewnętrznego, jak zostało to przypomniane w motywie 31 dyrektywy 2001/29.

Zgodnie z art. 5 ust. 3 lit. c) przypadek drugi i art. 5 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2001/29 wskazane w nim wyjątki lub ograniczenia dotyczą, odpowiednio, „korzystania z utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną w powiązaniu ze złożeniem sprawozdania o aktualnych wydarzeniach, w granicach uzasadnionych celem informacji, o ile zostanie podane źródło, łącznie z nazwiskiem autora, poza przypadkami, w których okaże się to niemożliwe” oraz „cytowania do celów takich jak słowa krytyki lub recenzje, o ile dotyczy ono utworu lub innego przedmiotu objętego ochroną, który został już zgodnie z prawem podany do publicznej wiadomości, o ile zostanie podane źródło, łącznie z nazwiskiem autora, poza przypadkami, w których okaże się to niemożliwe, oraz o ile korzystanie to odbywa się zgodnie z uczciwymi praktykami i w rozmiarze usprawiedliwionym przez szczególny cel”.

W ocenie TS z treści tych przepisów wynika, że nie harmonizują one w sposób pełny zakresu wyjątków lub ograniczeń w nim zawartych. Trybunał stwierdził, że z użycia w art. 5 ust. 3 lit. c) przypadek drugi i art. 5 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2001/29, odpowiednio, sformułowania „w granicach uzasadnionych celem informacji” i „zgodnie z uczciwymi praktykami i w rozmiarze usprawiedliwionym przez szczególny cel”, po pierwsze, wynika, że przy transpozycji tego przepisu i stosowaniu przepisów prawa krajowego, które je wykonują, państwa członkowskie dysponują znacznym zakresem swobody, pozwalającym im na wyważenie wchodzących w grę interesów. Po drugie, art. 5 ust. 3 lit. d) tej dyrektywy przewiduje w odniesieniu do przypadków, w których można posłużyć się cytowaniem, jedynie przykładowy wykaz takich przypadków, o czym świadczy użycie wyrażenia „do celów takich jak słowa krytyki lub recenzje”. Trybunał wskazał, że ten zakres uznania znajduje potwierdzenie w pracach legislacyjnych poprzedzających przyjęcie dyrektywy 2001/29.

Przy czym TS zaznaczył, że niezależnie od powyższych stwierdzeń zakres swobody państw członkowskich przy wdrażaniu art. 5 ust. 3 lit. c) przypadek drugi i art. 5 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2001/29 jest pod kil­koma względami ogra­niczony. Po pierwsze, z orzecznictwa TS wynika, iż przy wprowadzaniu w życie tych wyjątków i ograniczeń przewidzianych w art. 5 ust. 2 i 3 dyrektywy 2001/29 państwa członkowskie powinny korzystać z przysługującego im zakresu swobody w granicach wyznaczonych przez unijne prawo, co oznacza, że państwa członkowskie nie mogą w każdym przypadku swobodnie ustalać w sposób niezharmonizowany wszystkich parametrów tych wyjątków i ograniczeń (wyroki: SENA, C-245/00, pkt 34; Deck­myn i Vrijheidsfonds, C-201/13, pkt 16).

Trybunał podkreślił, że w tych ramach państwa członkowskie zobowiązane są także do przestrzegania zasad ogólnych prawa Unii, w tym zasady proporcjonalności, z której wynika, że przyjęte środki powinny być odpowiednie do osiągnięcia określonego celu i nie wykraczać poza to, co jest konieczne do jego osiągnięcia (wyrok Painer, C-145/10, pkt 105, 106).

Po drugie, TS przypomniał, że zakres swobody, z którego korzystają państwa członkowskie w celu wprowadzenia w życie ww. wyjątków i ograniczeń nie może być wykorzystywany dla podważenia celów tej dyrektywy, polegających na wprowadzeniu wysokiego poziomu ochrony na rzecz autorów i prawidłowym funkcjonowaniu rynku wewnętrznego (wyrok ACI Adam i in., C-435/12, pkt 34). Jednak do państw członkowskich należy zapewnienie w ramach tego wdrożenia skuteczności (effet utile) ustanowionych w ten sposób wyjątków i ograniczeń oraz poszanowanie ich celu (wyrok Deckmyn i Vrijheidsfonds, C-201/13, pkt 23), aby zachować właściwą równowagę praw i interesów między różnymi kategoriami podmiotów praw autorskich.

Po trzecie, przysługujący państwom członkowskim zakres swobody co do wprowadzenia w życie ww. wyjątków i ograniczeń jest również ograniczony przez art. 5 ust. 5 tej dyrektywy, który uzależnia takie wyjątki lub ograniczenia od spełnienia trzech przesłanek, a mianowicie, aby te wyjątki lub ograniczenia stosowały się tylko w niektórych szczególnych przypadkach, aby nie naruszały normalnego wykorzystania dzieła i aby nie naruszały w nieuzasadniony sposób uzasadnionych interesów podmiotów praw autorskich.

Po czwarte, zasady ustanowione w Karcie mają zastosowanie do państw członkowskich, gdy stosują one unijne prawo. Zatem państwa członkowskie są zobowiązane opierać się przy dokonywaniu transpozycji wyjątków i ograniczeń określonych w art. 5 ust. 2 i 3 dyrektywy 2001/29 na takiej wykładni tych wyjątków i ograniczeń, która pozwoli na zapewnienie odpowiedniej równowagi między poszczególnymi prawami podstawowymi chronionymi przez unijny porządek prawny (wyrok IBV & Cie, C-195/12, pkt 48, 49).

Trybunał orzekł, że art. 5 ust. 3 lit. c) przypadek drugi i art. 5 ust. 3 lit. d) tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że nie stanowią one środków pełnej harmonizacji zakresu wyjątków lub ograniczeń, które zawierają.


2. Wolność informacji i wolność prasy

 

Trybunał podkreślił, że wykaz wyjątków i ograniczeń przewidzianych w art. 5 tej dyrektywy ma charakter wyczerpujący (wyroki: Soulier i Doke, C-301/15, pkt 34).Trybunał zaznaczył, że dokonana za pomocą tej dyrektywy harmonizacja ma na celu utrzymanie, i to zwłaszcza w środowisku cyfrowym, właściwej równowagi między, z jednej strony, interesem podmiotów praw autorskich i praw pokrewnych związanym z ochroną ich prawa własności intelektualnej, zagwarantowanego w art. 17 ust. 2 Karty, a z drugiej strony, ochroną interesów i praw podstawowych użytkowników przedmiotów chronionych – w szczególności ochroną ich wolności wypowiedzi i informacji, zagwarantowanej w art. 11 Karty – a także ochroną interesu ogólnego (wyrok Renckhoff, C-161/17, pkt 41).

W odniesieniu do wyjątków i ograniczeń przewidzianych w art. 5 ust. 3 lit. c) przypadek drugi i art. 5 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2001/29 TS podkreślił, że zmierzają one do uprzywilejowania korzystania z prawa do wolności wypowiedzi użytkowników przedmiotów chronionych i do wolności prasy, które ma szczególne znaczenie, gdy jest chronione na podstawie praw podstawowych w stosunku do interesu autora, który ma możliwość sprzeciwienia się używaniu jego utworu, przy jednoczesnym zapewnieniu temu autorowi prawa do tego, aby, co do zasady, jego nazwisko zostało wskazane (wyrok Painer, pkt 135).

W ocenie TS zezwolenie każdemu państwu członkowskiemu na wprowadzenie odstępstw od wyłącznych praw autora, o których mowa w art. 2–4 dyrektywy 2001/29, poza wyjątkami i ograniczeniami przewidzianymi w sposób wyczerpujący w art. 5 tej dyrektywy, zagrażałoby skuteczności harmonizacji prawa autorskiego i praw pokrewnych realizowanej przez tę dyrektywę, jak również wyznaczonemu przez nią celowi pewności prawa (wyrok Svensson i in., C-466/12, pkt 34, 35). Z motywu 31 tej dyrektywy wynika wyraźnie, że różnice w zakresie wyjątków i ograniczeń wobec niektórych zastrzeżonych czynności miały bezpośredni negatywny wpływ na funkcjonowanie rynku wewnętrznego w dziedzinie praw autorskich i pokrewnych, dlatego też zawarty w art. 5 dyrektywy 2001/29 wykaz wyjątków i ograniczeń miał na celu zapewnienie tego prawidłowego funkcjonowania.

Z motywu 32 tej dyrektywy wynika, że państwa członkowskie są zobowiązane do stosowania tych wyjątków i ograniczeń w sposób spójny. Trybunał podkreślił, że wymóg spójności we wprowadzeniu w życie tych wyjątków i ograniczeń nie mógłby być spełniony, gdyby państwa członkowskie mogły przewidzieć takie wyjątki i ograniczenia poza wyjątkami i ograniczeniami wyraźnie przewidzianymi w dyrektywie 2001/29 (wyrok Hewlett-Packard Belgium, C-572/13, pkt 38, 39).

Trybunał orzekł, że ustanowiona w art. 11 Karty wolność informacji i wolność prasy nie może uzasadniać, poza wyjątkami i ograniczeniami przewidzianymi w art. 5 ust. 2 i 3 dyrektywy 2001/29, odstępstwa od wyłącznych praw autorów do zwielokrotniania i publicznego udostępniania, określonych, o których mowa, w art. 2 lit. a) i w art. 3 ust. 1 tej dyrektywy.


3. Zakres wykładni sądu krajowego

 

Z orzecznictwa TS wynika, że przy wdrażaniu przepisów mających na celu transpozycję dyrektywy 2001/29, organy i sądy państw członkowskich są zobowiązane nie tylko dokonywać wykładni swojego prawa krajowego w sposób zgodny z dyrektywą, lecz również nie opierać się na takiej wykładni tej dyrektywy, która pozostawałaby w konflikcie z przywołanymi prawami podstawowymi lub z innymi ogólnymi zasadami unijnego prawa (wyrok Coty Germany, C-580/13, pkt 34). Oczywiście odstępstwo od zasady ogólnej powinno być zasadniczo przedmiotem wykładni ścisłej. Zdaniem TS wykładnia wyjątków i ograniczeń przewidzianych w art. 5 dyrektywy 2001/29 powinna pozwolić na zapewnienie ich skuteczności (effet utile) i przestrzeganie ich celu, przy czym wymóg taki ma szczególne znaczenie, jeżeli te wyjątki i ograniczenia zmierzają, na wzór wyjątków i ograniczeń przewidzianych w art. 5 ust. 3 lit. c) i d) dyrektywy 2001/29, do zapewnienia poszanowania podstawowych wolności. W tym kontekście TS wskazał, że ochrona prawa własności intelektualnej została ustanowiona w art. 17 ust. 2 Karty. Niemniej ani z tego postanowienia, ani z orzecznictwa TS w żaden sposób nie wynika, aby prawo to było nienaruszalne, a tym samym powinno zostać objęte bezwzględną ochroną (wyrok UPC Telekabel Wien, C-314/12, pkt 61).

Na podstawie orzecznictwa TS należy stwierdzić, że w zakresie, w jakim Karta zawiera prawa, które odpowiadają prawom zagwarantowanym w europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej jako: EKPC), art. 52 ust. 3 Karty zmierza do zapewnienia niezbędnej spójności między prawami zawartymi w Karcie a odpowiadającymi im prawami zagwarantowanymi w EKPC, co nie ma wpływu na autonomię unijnego prawa i TSUE (wyroki: N., C-601/15 PPU, pkt 47). W art. 11 Karty uregulowano prawa, które odpowiadają prawom zagwarantowanym w art. 10 ust. 1 EKPC (wyrok Buivids, C-345/17, pkt 65). Z orzecznictwa ETPCz wynika, że w celu dokonania wyważenia między prawem autorskim a prawem do wolności wypowiedzi trybunał ten podkreślił w szczególności konieczność uwzględnienia okoliczności, że rodzaj wypowiedzi lub informacji nabiera szczególnego znaczenia, w szczególności w ramach debaty politycznej lub debaty związanej z interesem ogólnym (wyrok ETPC Ashby Donald i in. przeciwko Francji, § 39).

Trybunał orzekł, że w ramach wyważenia, jakiego sąd krajowy powinien w świetle wszystkich okoliczności konkretnej sprawy dokonać pomiędzy, z jednej strony, prawami wyłącznymi autora, o których mowa w art. 2 lit. a) i w art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29, a z drugiej strony, prawami użytkowników przedmiotów objętych ochroną, o których mowa w art. 5 ust. 3 lit. c) przypadek drugi i w art. 5 ust. 3 lit. d) tej dyrektywy, powinien on oprzeć się na wykładni tych przepisów, która, uwzględniając ich treść i zachowując ich skuteczność (effet utile), jest w pełni zgodna z zagwarantowanymi w Karcie prawami podstawowymi.


4. Wymóg korzystania z utworu „w powiązaniu ze złożeniem sprawozdania o aktualnych wydarzeniach”

 

Z jednolitej linii orzeczniczej TS wynika, że zarówno względy jednolitego stosowania prawa Unii, jak i zasady równości wskazują na to, że treści unijnego przepisu, takiego jak art. 5 ust. 3 dyrektywy 2001/29, który nie zawiera żadnego wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia jego znaczenia i zakresu, należy zwykle nadać w całej Unii autonomiczną i jednolitą wykładnię (wyrok Padawan, C-467/08, pkt 32).

Trybunał wskazał, że art. 5 ust. 3 lit. c) przypadek drugi dyrektywy 2001/29 nie zawiera żadnego wymogu dotyczącego uzyskania, przed zwielokrotnieniem lub publicznym udostępnieniem chronionego utworu, zezwolenia podmiotu praw autorskich. Z zastrzeżeniem wskazania źródła i korzystania z tego utworu w granicach uzasadnionych celem informacji przewidziane w tym przepisie wyjątek lub ograniczenie wymagają jedynie, aby to korzystanie odbywało się „w powiązaniu ze złożeniem sprawozdania o aktualnych wydarzeniach”. Trybunał stwierdził, że wobec braku w dyrektywie 2001/29 jakiejkolwiek definicji tych terminów należy je interpretować zgodnie z ich zwyczajowym znaczeniem w języku potocznym, z uwzględnieniem kontekstu, w którym są one użyte, i celów uregulowania, którego są częścią (wyrok Deckmyn i Vrijheidsfonds, C-201/13, pkt 19). Odnosząc się do treści art. 5 ust. 3 lit. c) przypadek drugi dyrektywy 2001/29 TS stwierdził, że czynność „złożenia sprawozdania”, o której mowa w tym przepisie, należy rozumieć jako podanie informacji o aktualnym wydarzeniu. O ile samo ogłoszenie takiego wydarzenia nie stanowi sprawozdania z niego, o tyle wyrażenie „złożenie sprawozdania” w zwykłym jego znaczeniu nie wymaga jednak, aby użytkownik przeprowadził szczegółową analizę tego wydarzenia. Następnie – sprawozdanie powinno dotyczyć „aktualnego wydarzenia”. W tym względzie TS uznał, że aktualne wydarzenie to wydarzenie, które w chwili składania z niego sprawozdania odpowiada na interes informacyjny ogółu. Ponadto, art. 5 ust. 3 lit. c) przypadek drugi dyrektywy 2001/29 wymaga, aby podane zostało źródło, łącznie z nazwiskiem autora chronionego utworu, chyba że okaże się to niemożliwe, oraz aby rozpatrywane korzystanie odbywało się wyłącznie „w granicach uzasadnionych celem informacji”, a zatem, aby było ono zgodne z zasadą proporcjonalności. Zatem korzystanie z chronionego utworu nie powinno przekraczać granic tego, co jest konieczne do osiągnięcia zamierzonego celu informacji. Trybunał wskazał, że w niniejszej sprawie do sądu odsyłającego należy sprawdzenie, czy publikacja oryginalnych wersji manuskryptu i artykułu opublikowanego ww. zbiorze w całości i bez wzmianek o zdystansowaniu się przez V. Becka od treści tych dokumentów, była konieczna do osiągnięcia zamierzonego celu.

Analizując kontekst, w jaki wpisuje się art. 5 ust. 3 lit. c) dyrektywy 2001/29, TS podkreślił, że przepis ten wpisuje się w ramy rozpowszechniania informacji przez media informacyjne w celu realizacji interesu informowania ogółu w odniesieniu do aktualnych wydarzeń. Zaistnienie aktualnego wydarzenia wymaga, co do zasady, w szczególności w ramach społeczeństwa informacyjnego, aby informacja dotycząca tego wydarzenia mogła zostać przekazana szybko, co jest trudne do pogodzenia z wymogiem uzyskania uprzedniego zezwolenia autora, który mógłby utrudniać, a nawet uniemożliwiać publiczne udostępnienie istotnych informacji we właściwym czasie.

Odnosząc się do zachowania skuteczności (effet utile) wyjątku lub ograniczenia przewidzianego w art. 5 ust. 3 lit. c) przypadek drugi dyrektywy 2001/29, TS przypomniał, że celem tej dyrektywy jest przyczynienie się do korzystania z gwarantowanego w art. 11 Karty prawa do wolności informacji i wolności pracy, przy czym Trybunał przypomniał już, że zadanie wykonywane przez prasę w demokratycznym społeczeństwie i w państwie prawa uzasadnia, by prasa mogła informować ogół bez ograniczeń innych niż te, które są ściśle konieczne (wyrok Painer, pkt 113). Wymaganie od użytkownika chronionego utworu ubiegania się o zezwolenie podmiotu praw autorskich, gdy jest to racjonalnie możliwe, byłoby sprzeczne z tym, że wyjątek lub ograniczenie przewidziane w art. 5 ust. 3 lit. c) przypadek drugi dyrektywy 2001/29 powinny umożliwić, jeśli zostały spełnione przesłanki jego zastosowania, korzystanie z utworu objętego ochroną w braku jakiegokolwiek zezwolenia podmiotu praw autorskich.

Trybunał orzekł, że art. 5 ust. 3 lit. c) przypadek drugi dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu, który ogranicza stosowanie wyjątku lub ograniczenia przewidzianego w tym przepisie do przypadków, w których uprzednie ubieganie się o udzielenie zezwolenia na wykorzystanie chronionego utworu do celów sporządzenia sprawozdania z aktualnych wydarzeń nie jest w rozsądny sposób możliwe.


5. Zastosowanie hiperlinków

 

Na mocy art. 5 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2001/29 państwa członkowskie mogą przewidzieć wyjątki lub ograniczenia w odniesieniu do wyłącznych praw do zwielokrotniania i publicznego udostępniania, o których mowa w art. 2 i 3 tej dyrektywy, w przypadku cytowania do celów takich jak słowa krytyki lub recenzje, o ile dotyczy ono utworu lub innego przedmiotu objętego ochroną, który został już zgodnie z prawem podany do publicznej wiadomości, o ile zostanie podane źródło, łącznie z nazwiskiem autora, poza przypadkami, w których okaże się to niemożliwe, oraz o ile korzystanie odbywa się zgodnie z uczciwymi praktykami i w rozmiarze usprawiedliwionym przez szczególny cel.

Trybunał stwierdził, że wobec braku w dyrektywie 2001/29 jakiejkolwiek definicji „cytowania”, określenia znaczenia i zakresu tego słowa należy dokonać zgodnie z jego zwykłym znaczeniem w języku potocznym, przy jednoczesnym uwzględnieniu kontekstu, w którym zostało ono użyte, i celów uregulowania, którego jest częścią.

Odnosząc się do zwyczajowego znaczenia pojęcia „cytowania” w języku potocznym, TS zauważył, że cechą charakterystyczną cytowania jest wykorzystanie przez użytkownika, który nie jest jego autorem, utworu lub, bardziej ogólnie, fragmentu utworu w celu zilustrowania wypowiedzi, obronienia opinii lub także umożliwienia konfrontacji intelektualnej między tym utworem a wypowiedziami wspomnianego użytkownika. Rzecznik generalny podkreślił w pkt 43 opinii, że użytkownik chronionego utworu, który zamierza powołać się na wyjątek dotyczący cytowania, musi koniecznie ustalić bezpośredni i ścisły związek między cytowanym utworem i własnymi rozważaniami, a tym samym umożliwić taką konfrontację intelektualną z utworem innej osoby, przy czym art. 5 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2001/29 uściśla w tym względzie, że umieszczenie cytatu powinno w szczególności mieć na celu umożliwienie krytyki lub recenzji. Wynika z tego również, że korzystanie z cytowanego utworu powinno mieć charakter akcesoryjny w stosunku do wypowiedzi użytkownika, przy czym cytat chronionego utworu, co więcej, zgodnie z art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29 nie może być na tyle daleko idący, aby działał na szkodę normalnego korzystania z utworu lub innego przedmiotu objętego ochroną lub też naruszał w nieuzasadniony sposób uzasadnione interesy podmiotu praw autorskich. W związku z tym, zdaniem TS, ani treść art. 5 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2001/29, ani pojęcie „cytowania”, nie wymagają, aby cytowany utwór został zintegrowany z nowym tekstem, który go cytuje – przykładowo poprzez wstawki lub przypisy – gdyż cytowanie może także polegać na umieszczeniu hiperlinku do tego utworu.

W związku z tym, że manuskrypt i artykuł V. Becka zostały udostępnione publicznie w Internecie za pomocą hiperlinków jako pliki dostępne w sposób niezależny, TS podkreślił, że art. 5 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2001/29 wymaga dla celów jego stosowania, aby rozpatrywane korzystanie odbywało się „zgodnie z uczciwymi praktykami i w rozmiarze usprawiedliwionym przez szczególny cel”. Zatem korzystanie z ww. manuskryptu i artykułu do celów cytowania nie powinno wykraczać poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celu zamierzonego przez to cytowanie.

Trybunał orzekł, że art. 5 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „cytowanie”, o którym mowa w tym przepisie, obejmuje odesłanie za pomocą hiperlinku do pliku dostępnego w sposób niezależny od głównego tekstu.


6. Zgodne z prawem podanie do publicznej wiadomości

 

Na podstawie art. 5 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2001/29 wyjątek dotyczący cytowania stosuje się tylko pod warunkiem, że dany cytat dotyczy utworu, który został zgodnie z prawem podany do publicznej wiadomości. W tym zakresie Trybunał orzekł, że przez wyrażenie „mise a la disposition du public d’une ouvre” w wersji francuskiej art. 5 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2001/29 należy rozumieć udostępnienie tego utworu odbiorcom, a wykładnia ta znajduje potwierdzenie nie tylko w wyrażeniu „made available to the public”, ale także wyrażeniu „der Öffentlichkeit zugänglich gemacht” użytych bez rozróżnienia w wersjach angielskiej i niemieckiej tego artykułu (wyrok Painer, pkt 128).

W odniesieniu do kwestii, czy utwór został już udostępniony „zgodnie z prawem”, TS podkreślił, że dozwolone jest jedynie, o ile spełnione są pozostałe warunki przewidziane w art. 5 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2001/29, przytaczanie cytatów z utworu już zgodnie z prawem udostępnionego odbiorcom (zob. podobnie wyrok Painer, pkt 127). Tym samym uznał, że utwór lub część utworu zostały już zgodnie z prawem udostępnione publicznie, jeżeli zostały one udostępnione odbiorcom za zezwoleniem podmiotu praw autorskich lub też na podstawie niedobrowolnej licencji lub zezwolenia ustawowego.

Trybunał wskazał, że to do sądu krajowego należy ocena, czy utwór został podany do publicznej wiadomości zgodnie z prawem, w świetle konkretnego przypadku, który sąd ten rozpatruje, i z uwzględnieniem wszelkich okoliczności danego przypadku (wyrok Deckmyn i Vrijheidsfonds, pkt 28). W szczególności w postępowaniu głównym do sądu odsyłającego należy sprawdzenie, czy przy pierwotnej publikacji manuskryptu V. Becka jako artykułu w zbiorze wydawca posiadał, na podstawie umowy lub z innego tytułu, prawo do dokonania rozpatrywanych zmian redakcyjnych. Jeśli tak nie było, to zdaniem TS należałoby stwierdzić, że w przypadku braku zgody podmiotu prawa utwór, w postaci opublikowanej w tym zbiorze, nie został podany do publicznej wiadomości w sposób zgodny z prawem. Niemniej manuskrypt i artykuł V. Becka zostały następnie opublikowane przez sam podmiot prawa autorskiego na jego stronie internetowej wraz ze wzmianką o zdystansowaniu się od treści tych dokumentów. Trybunał stwierdził, że poprzez tę publikację te same dokumenty zostały zgodnie z prawem podane do publicznej wiadomości tylko w takim zakresie, w jakim towarzyszyły im wzmianki o zdystansowaniu się. Ponadto TS wskazał, że do celów stosowania art. 5 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2001/29 do sądu odsyłającego należy sprawdzenie, czy publikacja oryginalnych wersji manuskryptu i artykułu opublikowanego w rozpatrywanym zbiorze, bez wzmianek o zdystansowaniu się przez V. Becka od treści tych dokumentów, była zgodna z uczciwymi praktykami i uzasadniona celem realizowanym przez rozpatrywane cytowanie.

Trybunał orzekł, że art. 5 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, iż utwór został już zgodnie z prawem udostępniony odbiorcom, jeżeli w tej konkretnej postaci został już wcześniej opublikowany za zezwoleniem podmiotu praw autorskich lub też na podstawie niedobrowolnej licencji lub zezwolenia ustawo­wego.

Wyrok TS z 29.7.2019 r., Spiegel Online, C-516/17




Źródło: www.curia.eu

 

opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Ograniczenie praw autorskich
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny