Odszkodowanie za przejęcie nieruchomości przez państwo

A A A

Ustawa z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.; dalej jako: GospNierU) może ingerować w dawniej powstałe stosunki prawne, przy czym tylko skutki zdarzeń prawnych ocenia się na podstawie norm obowiązujących z daty zdarzenia. W rezultacie art. 129 ust. 5 pkt 3 GospNierU stwarza możliwość zrealizowania obowiązku wypłaty odszkodowania w takich przypadkach, gdzie przewidziane przez akt normatywny będący podstawą wywłaszczenia odszkodowanie nie zostało ustalone, a mamy do czynienia z wywłaszczeniem w rozumieniu obecnej Konstytucji RP oraz obecnie obowiązujących przepisów o wywłaszczaniu – wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Stan faktyczny

Z.S. i J.S. złożyli wniosek o odszkodowanie za działki przejęte na mocy przepisów ustawy z 22.5.1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1958 r. Nr 31, poz. 138 ze zm.; dalej jak: TerenBudU). Starosta umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe stwierdzając, że przejęcie nieruchomości nastąpiło nie na podstawie decyzji administracyjnej, ale z mocy prawa na podstawie art. 11 TerenBudU, zgodnie z którym gruntów objętych podziałem 33% ogólnej powierzchni przechodzi na własność Państwa bez odszkodowania z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej oraz jako działki budowlane umożliwiające prezydiom rad narodowych prowadzenie właściwej gospodarki terenami. Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję wyjaśniając, że brak odszkodowania za przejęty grunt nie był skutkiem działania nieuprawnionego, lecz wynikał wprost z obowiązujących ówcześnie przepisów, dlatego do skutków takiego przejęcia nieruchomości nie może mieć zastosowania aktualnie obowiązujący przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 GospNierU.

Orzeczenie WSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę. Zdaniem Sądu I instancji, prawidłowo organy uznały, że bezprzedmiotowość postępowania o ustalenie odszkodowania w tej sprawie wynika wprost z treści art. 11 TerenBudU. Nie znajdą przy tym zastosowania przepisy dotyczące odszkodowań zawarte w GospNierU, która przewiduje w art. 216 odpowiednie stosowanie jej przepisów (dotyczących Rozdziału 6 Działu III) do TerenBudU. Przepisy te dotyczą bowiem tylko „zwrotu wywłaszczonej nieruchomości”, a zatem w rozpatrywanej sprawie nie mogą znaleźć zastosowania. Sąd podkreślił, że właściciele uzyskali już swoistą rekompensatę, bowiem choć 33% ogólnej powierzchni terenu przeszło na własność Państwa bez odszkodowania, to właścicielom pozostawiono pozostałą część nieruchomości rolnej, która zyskała status działek budowlanych, mających większą wartość.

Stanowisko NSA

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów obu instancji podkreślając, że w myśl art. 21 Konstytucji RP własność podlega ochronie, a wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Należyte odszkodowanie stanowi element kształtujący stan właściwej równowagi pomiędzy potrzebami wynikającymi z ogólnego interesu społeczeństwa a wymaganiami związanymi z ochroną podstawowych praw jednostki.

W uzasadnieniu wskazano, że problem retrospektywnego stosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 GospNierU, nie jest jednolicie postrzegany w orzecznictwie. W części rozstrzygnięć przyjmuje się, że przepisów GospNierU nie stosuje się do spraw, które nie dotyczą zwrotu nieruchomości, a więc do odszkodowania, które nie zostało wypłacone przed wejściem w życie tej ustawy (zob. wyrok NSA z 25.4.2012 r., I OSK 624/11, Legalis). W innych zaś, że skoro art. 129 ust. 5 pkt 3 GospNierU odnosi się do stanów sprzed wejścia w życie GospNierU, to konsekwentnie należy przyjąć, że ustawodawca zobowiązał się do regulowania roszczeń także w przypadkach, gdy przed 1998 r. nastąpiło wywłaszczenie, a obecne przepisy przewidują ustalenie (i co za tym idzie wypłacenie) odszkodowania. Oznacza to, że prawo do odszkodowania, a także jego wysokość ustalane są na podstawie aktualnych przepisów (zob. wyrok NSA z 19.11.2014 r., I OSK 713/13, Legalis).

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie podzielił drugi pogląd wskazując, że art. 129 ust. 5 pkt 3 GospNierU stanowi podstawę do przyznania odszkodowania przez organ publiczny za wywłaszczenie lub przejęcie z mocy prawa już dokonane. Z woli zatem ustawodawcy kształtującego jego brzmienie przepis ten może być stosowany do spraw zaszłych, na zasadzie działania ustawy nowej w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed jej wejścia w życie, bez narażania innych wartości konstytucyjnych. Taka wykładnia art. 129 ust. 5 pkt 3 GospNierU jest zgodna także z podstawami aksjologicznymi wprowadzonych uregulowań prawnych, a Państwo w nowych realiach systemowych postanowiło wziąć na siebie ciężar związany z realizacją konstytucyjnej zasady prawa do słusznego odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. Dotyczy to również stosunków prawnych zaistniałych pod rządami TerenBudU, trwających po dziś dzień.

Wyrok NSA z 21.7.2020 r., I OSK 3326/19


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Odszkodowanie za przejęcie nieruchomości przez państwo
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny