Odszkodowanie za niesłuszne aresztowanie poza granicami kraju

A A A

Użyty w treści art. 552 § 4 KPK zwrot „tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie” obejmuje swoim zakresem również zastosowane przez obce państwo wobec osoby ściganej rzeczywiste pozbawienie wolności:

1) na skutek wydania przez polski sąd europejskiego nakazu aresztowania, o którym mowa w art. 607a KPK;

2) na wniosek ekstradycyjny uprawnionego polskiego organu, chyba że nastąpiło ono na podstawie decyzji organu Państwa wezwanego w ramach procedury ekstradycyjnej wyłącznie w wyniku naruszenia zobowiązań wynikających z:

umowy międzynarodowej, na podstawie której pierwotny wniosek został złożony, które to naruszenie nie było możliwe do przewidzenia w dacie składania wniosku lub w trakcie jego realizacji albo

ustaleń poczynionych na szczeblu dyplomatycznym w przedmiocie konkretnego postępowania ekstradycyjnego, w przypadku braku umowy w tym zakresie – wynika z uchwały Sądu Najwyższego podjętej w składzie 7-osobowym.


Stan faktyczny

Prokurator Prokuratury Okręgowej zarzucił F.C. popełnienie oszustw dotyczących mienia znacznej wartości. Podejrzany, na wniosek ekstradycyjny strony polskiej i wskutek wydania postanowienia o tymczasowym aresztowaniu, został zatrzymany w Meksyku i osadzony w zakładzie karnym. Areszt trwał ponad 1,5 roku, jednak wniosek ekstradycyjny ostatecznie nie został uwzględniony, bowiem miejscowy sąd zarzucił mu braki i stwierdził, że sprawa nie została w wystarczającym stopniu wyjaśniona. Po zwolnieniu z aresztu F.C. wyjechał z Meksyku i po upływie 2 lat został aresztowany na podstawie wydanego przez polski sąd europejskiego nakazu aresztowania w Hiszpanii, gdzie spędził w areszcie ponad 50 dni zanim wydano go Polsce. W kraju, już po kilku dniach pobytu, podejrzanemu zamieniono środek zapobiegawczy na poręczenie majątkowe, a wkrótce sąd umorzył postępowanie karne uznając, że doszło do przedawnienia karalności zarzucanych przestępstw. Wówczas F.C. pozwał Skarb Państwa domagając się zasądzenia odszkodowania w kwocie ponad 782 tys. zł za cały okres tymczasowego aresztowania obejmujący pobyty w zakładach zarówno w Polsce, jak i Hiszpanii i Meksyku oraz 630 tys. zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Zgodnie z art. 552 § 1 KPK, oskarżonemu, który w wyniku wznowienia postępowania, kasacji lub skargi nadzwyczajnej został uniewinniony lub skazany na łagodniejszą karę, służy od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, wynikłe z wykonania względem niego w całości lub w części kary, której nie powinien był ponieść. Na mocy art. 552 § 4 KPK, odszkodowanie i zadośćuczynienie przysługuje również w wypadku niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania lub zatrzymania.

Orzeczenia sądów powszechnych

Sądy I i II instancji uznały, że F.C. nie ma podstaw prawnych do żądania od Skarbu Państwa odszkodowania i zadośćuczynienia za czas, gdy przebywał w aresztach innych państw w związku ze złożonym przez polskie władze wnioskiem ekstradycyjnym lub wydanym przez polski sąd europejskim nakazem aresztowania. Sądy podkreślały, że stosowanie wobec osoby ściganej jakichkolwiek środków przymusu należy jedynie do kompetencji właściwych organów państwa obcego i stanowisko władz polskich w tym zakresie nie jest dla nich w żaden sposób wiążące. W rezultacie F.C. przyznano zadośćuczynienie w wysokości 15 tys. zł jedynie za trwający 5 dni pobyt w polskim areszcie.

Zagadnienie prawne

Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację obrońcy przedstawił składowi 7 sędziów zagadnienie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy: „Czy użyty w treści art. 552 § 4 KPK zwrot „tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie” obejmuje swoim zakresem również stosowane przez obce państwo wobec osoby ściganej rzeczywiste pozbawienie wolności na wniosek ekstradycyjny uprawnionego polskiego organu, o którym mowa w art. 593 KPK, lub wskutek wydania przez polski sąd europejskiego nakazu aresztowania, o którym mowa w art. 607a KPK?”.

W orzecznictwie wskazuje się, że w rozdziale 58 KPK uregulowane zostało postępowanie następcze o charakterze szczególnym w stosunku do postępowania określonego w art. 417 KC, w toku którego można dochodzić roszczeń odszkodowawczych m.in. z tytułu niewątpliwie niesłusznego zatrzymania i tymczasowego aresztowania (zob. wyrok SA w Krakowie z 19.2.2019 r., II AKa 310/18, Legalis). Przyjmuje się też, że mając na względzie konstytucyjną zasadę odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez organy władzy publicznej, art. 552 § 4 KPK stanowi podstawę prawną dochodzenia roszczeń z tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania stosowanego przez państwo obce w związku z wydaniem przez polski sąd europejskiego nakazu aresztowania, jeżeli w sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniające odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa, tj. gdy bezprawne pozbawienie wolności osobistej wynika z niezgodnego z prawem działania polskiego sądu (zob. wyrok SA we Wrocławiu z 8.11.2017 r., II AKa 310/17, Legalis).

Stanowisko SN

Sąd Najwyższy orzekając w składzie 7-osobowym podzielił to stanowisko uznając, że osobie, wobec której zastosowano niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie przysługuje odszkodowanie i zadośćuczynienie, również w przypadku gdy pozbawienia wolności dokonało obce państwo na skutek wydania przez polski sąd europejskiego nakazu aresztowania lub na wniosek ekstradycyjny uprawnionego polskiego organu. Sąd Najwyższy podkreślił, że bez inicjatywy władz polskich, które przygotowały wniosek o ekstradycję oraz wydały europejski nakaz aresztowania nie doszłoby do zatrzymania podejrzanego, a następnie umieszczenia go w areszcie przez władze państw, na których terytoriach przebywał. W rezultacie należy uznać, że w tym przypadku Skarb Państwa jest odpowiedzialny finansowo za skutki decyzji władz polskich.

Uchwała SN z 25.2.2021 r., I KZP 5/20


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Odszkodowanie za niesłuszne aresztowanie poza granicami kraju
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny