Odszkodowanie z tytułu kosztów opieki nieodpłatnie sprawowanej nad poszkodowanym przez osoby bliskie

A A A

Poszkodowany, który doznał usz­kodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, może domagać się na podstawie art. 444 § 1 KC odszkodowania z tytułu kosztów opieki sprawowanej nad nim nieodpłatnie przez osoby bliskie – stwierdził Sąd Najwyższy.

Zagadnienie prawne

Rzecznik Finansowy wystąpił do Sądu Najwyższego z wnioskiem o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego: „Czy poszkodowanemu, który doznał uszkodzenia ciała tub rozstroju zdrowia, przysługuje, na podstawie art. 444 § 1 KC, odszkodowanie z tytułu kosztów opieki sprawowanej nad nim nieodpłatnie przez osoby bliskie?”. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że jeśli poszkodowany wymaga opieki najczęściej podejmują się jej nieodpłatnie osoby bliskie, kierując się w tej mierze troską o stan zdrowia i samopoczucie poszkodowanego, a nierzadko również brakiem wystarczających środków finansowych pozwalających na zatrudnienie opiekuna. Osoby, które nie zrezygnowały z wykonywania pracy zarobkowej, dla sprawowania opieki poświęciły swój czas i włożyły określony wysiłek, wykonując konkretną pracę związaną z pielęgnacją, higieną, dowożeniem do placówek leczniczych, pomocą w rehabilitacji, wykonywaniem czynności domowych itp., kosztem swojego wolnego czasu, urlopu, wypoczynku czy nauki. W ocenie Rzecznika Finansowego stanowisko, w świetle którego naprawienie szkody osobowej obejmuje zapłatę ekwiwalentu kosztów nieodpłatnej opieki sprawowanej nad poszkodowanym przez członków rodziny, jest zgodne z ogólnymi zasadami szacowania odszkodowania i naprawienia szkody – samodzielne usunięcie skutków zdarzenia szkodzącego nie zmniejsza należnego poszkodowanemu odszkodowania. Do decyzji zaś samego poszkodowanego należy pozostawić, czy do opieki zaangażuje odpłatnie osobę obcą (co nie zawsze jest możliwe, choćby ze względu na kwestie finansowe czy faktyczną dostępność tego typu usług) czy też – o ile ma także możliwość – domownika lub inną bliską mu osobę, która będzie ją sprawować nieodpłatnie, poświęcając przy tym swój czas i wykonując konkretne czynności, nierzadko stanowiące ciężką, wymagającą, niewdzięczną i obciążającą psychicznie pracę. Nie można też twierdzić, że opieka ta nie powoduje żadnych kosztów, bowiem jej sprawowanie może uniemożliwiać lub utrudniać członkom rodziny poszkodowanego wykonywanie pracy zarobkowej, co zmniejsza dochód opiekuna, a nierzadko też gospodarstwa domowego poszkodowanego.

We wniosku wskazano, że w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko dopuszczające przyznanie odszkodowania wynikającego z opieki sprawowanej nad poszkodowanym nieodpłatnie przez osoby bliskie. Wystarczające jest przy tym samo istnienie zwiększonych potrzeb jako następstwa czynu niedozwolonego oraz udowodnienie konieczności takich wydatków w wyniku doznanego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia bez potrzeby udowodnienia poniesionych wydatków (zob. zob. wyrok SA w Warszawie z 22.2.2018 r., I ACa 1963/16, Legalis; wyrok SA w Katowicach z 19.1.2018 r., I ACa 812/17, Legalis; wyrok SO w Białymstoku z 23.3.2017 r., II Ca 31/17, Legalis).

Druga linia orzecznicza zakłada całkowitą opozycję między odszkodowaniem z art. 444 § 1 oraz rentą z art. 444 § 1 KC, stwierdzając odmienne przesłanki tych świadczeń. W przypadku renty nie jest wymagane wykazanie, że poszkodowany faktycznie zaspokaja swoje zwiększone potrzeby, to jest, że ponosi określone wydatki. Do jej przyznania wystarczy samo istnienie zwiększonych potrzeb jako następstwa czynu niedozwolonego. W przypadku roszczenia odszkodowawczego warunkiem zasądzenia stosownej kwoty jest wykazanie faktu jej wcześniejszego poniesienia na zwiększone potrzeby (zob. wyrok SO w Kaliszu z 5.4.2018 r., II Ca 633/17, Legalis; wyrok SA w Białymstoku z 13.5.2015 r., I ACa 32/15, Legalis; wyrok SA w Gdańsku z 26.9.2014 r., V ACa 480/14, Legalis).

Trzecia grupa orzeczeń opiera się na interpretacji, która uzależnia przyznanie odszkodowania od dodatkowych okoliczności lub dopuszcza zasądzenie zamiast żądanej z tego tytułu kwoty renty za przeszły okres wskazując, że sąd nie jest związany podstawą prawną żądania powoływaną przez powoda (zob. wyrok SO w Gliwicach z 5.11.2015 r., III Ca 1337/15, Legalis; wyrok SA w Lublinie z 15.4.2014 r., I ACa 685/13, Legalis).

Stanowisko SN

Sąd Najwyższy uznał, że zaangażowanie osób bliskich poszkodowanemu, który doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, do sprawowania nieodpłatnej opieki, uprawnia go do domagania się odszkodowania. W uzasadnieniu uchwały stwierdzono, że problemu tego nie można rozstrzygnąć przez zwykłe odwołanie się do pojęcia szkody w jej klasycznym rozumieniu. Powstanie konieczności korzystania z opieki stanowi szczególnego rodzaju uszczerbek, zwiększający potrzeby osoby doznającej uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Co niezmiernie istotne, osoby sprawujące opiekę nad wymagającym jej bliskim, wykonują pracę, która posiada wymierną ekonomicznie wartość. Nie można różnicować sytuacji prawnej poszkodowanych w zależności od tego, czy korzystali z odpłatnej opieki, czy też – z powodu braku odpowiednich środków – opieki swoich bliskich, ani nie dostrzegać jego dalszych możliwych, nieakceptowalnych, konsekwencji polegających m.in. na sporządzaniu fikcyjnych umów o odpłatne sprawowanie opieki. Sąd Najwyższy podkreślił, że zaangażowanie ze strony osób bliskich nie jest ukierunkowane na zwolnienie z obowiązku naprawienia szkody podmiotu, który ponosi za nią odpowiedzialność lub jego ubezpieczyciela, najczęściej wynika z braku środków na pokrycie związanych z nią kosztów.

Uchwała SN z 22.7.2020 r., III CZP 31/19


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Odszkodowanie z tytułu kosztów opieki nieodpłatnie sprawowanej nad poszkodowanym przez osoby bliskie
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny