Odpowiedzialność za produkt niebezpieczny

A A A

W razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia sąd może przyznać poszkodowanemu przez produkt niebezpieczny odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (art. 445 § 1 w zw. z art. 4491 § 1 KC). Na pokrzywdzonym nie spoczywa ciężar udowodnienia, jaka przyczyna spowodowała niebezpieczny charakter produktu – wynika z uchwały Sądu Najwyższego.

Stan faktyczny

S.S. – pracownik koncernu samochodowego uległ wypadkowi, na skutek którego doznał licznych ran twarzy i ręki. Zespół powołany przez pracodawcę ustalił, że do wypadku doszło w chwili odkręcania przez pracownika nakrętki butelki z wodą gazowaną dostarczoną przez pracodawcę. S.S. kilka miesięcy przebywał na zwolnieniu lekarskim, po doznanych zranieniach pozostały mu blizny i nadal nie odzyskał czucia w ręce od nadgarstka do łokcia. Wykonanie ekspertyzy było niemożliwe ponieważ butelka rozpadła się na małe odłamki, które rozsypały się w dużym promieniu od miejsca wybuchu. Poszkodowany wystąpił do Towarzystwa Ubezpieczeniowego, w którym od odpowiedzialności cywilnej był ubezpieczony producent napoju, domagając się 30 tys. zł tytułem zadośćuczynienia.

Pytanie prawne

Sąd I instancji oddalił powództwo wyjaśniając, że powód nie wykazał, iż producent wody wprowadził na rynek produkt wadliwy. Skoro więc nie można przypisać producentowi odpowiedzialności, to jego ubezpieczyciel nie jest zobowiązany do wypłaty żądanej kwoty.

Sąd II instancji skierował do Sądu Najwyższego pytanie prawne w celu rozstrzygnięcia: „Czy poszkodowany przez produkt niebezpieczny może w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia żądać na podstawie art. 4491 § 1 w zw. z art. 445 § 1 KC zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę?, a w razie odpowiedzi pozytywnej: Czy na poszkodowanym przez działanie produktu spoczywa ciężar udowodnienia, z powodu jakiej wady (niebezpiecznej właściwości) produkt ten wyrządził krzywdę?”.

Zgodnie z art. 4491 KC niebezpieczny jest produkt niezapewniający bezpieczeństwa, jakiego można oczekiwać przy normalnym użyciu, a kto wytwarza w swej działalności gospodarczej produkt niebezpieczny, odpowiada za szkodę wyrządzoną komukolwiek przez ten produkt. W ocenie sądu II instancji regulacja ta nie przesądza w sposób bezpośredni, czy występujące w niej pojęcie szkody obejmuje także szkodę niemajątkową i czy istnieje możliwość uzyskania na podstawie tego przepisu odszkodowania pieniężnego za szkodę tego rodzaju. W uzasadnieniu pytania prawnego wskazano, że szkoda o charakterze niemajątkowym jest w przepisach określana mianem krzywdy, natomiast rekompensata finansowa uzyskiwana z tego tytułu nazywana jest zadośćuczynieniem pieniężnym. Skoro jednak w przepisach regulujących odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny ustawodawca nie użył takich określeń można przyjąć, że w prawie polskim nie została przewidziana możliwość rekompensowania szkód niemajątkowych na zasadach przewidzianych dla odpowiedzialności za produkt niebezpieczny, mimo braku ustanowienia w tej mierze ograniczeń w art. 9 dyrektywy Wspólnot Europejskich nr 85/374/EWG z 25.7.1985 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących odpowiedzialności za produkty wadliwe (Dz.Urz. L Nr 210 z 1985 r., s. 29).

Sąd II instancji wskazał również, że w orzecznictwie jest prezentowane odmienne stanowisko, zgodnie z którym wadliwe działanie produktu o właściwościach niebezpiecznych może skutkować powstaniem roszczeń odszkodowawczych z tytułu wyrządzenia szkody na mieniu oraz na osobie, co wynika zarówno z dyrektywy – art. 9 ust. 1 lit. a) oraz ust. 2, jak i polskich przepisów ją implementujących – art. 4492 i 4497 KC. Ponieważ jednak ani KC, ani dyrektywa, nie regulują w sposób całościowy, a przez to autonomiczny zakresu i postaci możliwych sposobów naprawienia szkody, konieczne jest odwołanie do ogólnych zasad KC. Konsekwencją tego założenia jest przyjęcie, że jeśli produkt niebezpieczny spowoduje szkody na osobie wówczas poszkodowany może dochodzić roszczeń, o których mowa w art. 444 i nast. KC, w ramach reżimu odpowiedzialności za produkt o właściwościach niebezpiecznych nie wyłączając możliwości domagania się zasądzenia na ich rzecz odpowiedniej renty. Wykluczenie ograniczeń w tym zakresie wynika także z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. wyrok SN z 29.5.2019 r., III CSK 209/17, Legalis).

Sąd II instancji stwierdził także, że przepisy normujące odpowiedzialność za produkt niebezpieczny nie zawierają odrębnej regulacji określającej rozkład ciężaru dowodu, co wskazywałoby na stosowanie ogólnej reguły wynikającej z art. 6 KC. Dodatkowo przepisy o odpowiedzialności za produkt niebezpieczny mają na celu implementację dyrektywy, zaś z jej art. 4 wynika, że to na osobie poszkodowanej spoczywa ciężar udowodnienia szkody, wady i związku przyczynowego między wadą a szkodą. Zgodnie z art. 1 dyrektywy, producent jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną przez wadę w produkcie, a nie przez niebezpieczne działanie produktu, jak mogłoby wynikać z art. 4491 § 1 i 3 KC. Dlatego przyjmuje się, że krajowe reguły dowodowe nie powinny prowadzić do odwrócenia spoczywającego na poszkodowanym ciężaru dowodu istnienia wady produktu (zob. wyrok SN z 2.10.2015 r., II CSK 816/14, Legalis). W uzasadnieniu pytania prawnego podkreślono, że wbrew temu w piśmiennictwie upowszechnił się pogląd, iż poszkodowanego nie należy obciążać dowodem posiadania przez produkt, który jest przyczyną szkody, właściwości niebezpiecznych.

Stanowisko SN

Sąd Najwyższy stwierdził, że poszkodowanemu przez produkt niebezpieczny, który doznał uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia, przysługuje roszczenie o zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę na podstawie art. 445 § 1 w zw. z art. 4491 § 1 KC. Dochodząc swoich praw poszkodowany nie jest zobowiązany do udowodnienia co było przyczyną niebezpiecznego charakteru produktu.

Uchwała SN z 6.7.2021 r., III CZP 34/20, Legalis


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Odpowiedzialność za produkt niebezpieczny
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny