Niezależność organu regulacyjnego

A A A

Stan faktyczny

Prezydent Republiki Słowackiej wniósł do Trybunału Konstytucyjnego skargę mającą na celu stwierdzenie niezgodności przepisów słowackiej ustawy o regulacji energetyki z art. 1 ust. 1 i 2 konstytucji Republiki Słowackiej w zw. z art. 4 ust. 3 TUE i art. 288 TFUE. Twierdził, że te przepisy stanowią nieprawidłową transpozycję dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/72/WE z 13.7.2009 r. dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej, ponieważ nie są zgodne z obowiązkiem zagwarantowania niezależności organu regulacyjnego ds. sektorów sieciowych. Naruszenia niezależności tego organu wynikają ze zmiany uprawnienia do powoływania i odwoływania prezesa organu regulacyjnego, które zostało przeniesione z Prezydenta, wybieranego bezpośrednio przez obywateli, na rząd. Ponadto, rozszerzony został krąg uczestników postępowania taryfowego przed organem regulacyjnym o przedstawicieli ministerstw krajowych, którzy w ramach tego postępowania mają bronić interesu publicznego.

Pytania prejudycjalne

– Czy art. 35 ust. 4 i 5 dyrektywy 2009/72 należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on przepisom państwa członkowskiego, zgodnie z którymi rząd tego państwa jest właściwy do powoływania i odwoływania prezesa krajowego organu regulacyjnego?


– Czy art. 35 ust. 4 i 5 dyrektywy 2009/72 należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on przepisom państwa członkowskiego, które w celu zagwarantowania ochrony interesu publicznego przewidują uczestnictwo przedstawicieli ministerstw tego państwa w niektórych postępowaniach taryfowych przed krajowym organem regulacyjnym?


Stanowisko TS

1. Uprawnienie rządu do powoływania i odwoływania prezesa krajowego organu regulacyjnego

Artykuł 35 ust. 4 dyrektywy 2009/72 zobowiązuje państwa członkowskie do zagwarantowania niezależności krajowego organu regulacyjnego i zapewnienia, aby wykonywał on swoje uprawnienia w sposób bezstronny i przejrzysty. Pojęcie „niezależność” nie zostało zdefiniowane w dyrektywie 2009/72, ale z orzecznictwa TS wynika, że w przypadku organów państwowych ten termin w jego zwyczajowym znaczeniu oznacza zwykle status zapewniający danemu organowi możliwość swobodnego działania w stosunku do podmiotów, wobec których należy zapewnić jego niezależność, z wyłączeniem jakichkolwiek instrukcji czy nacisków (wyrok TS z 13.6.2018 r., Komisja/Polska, C-530/16, pkt 67). W celu zagwarantowania takiej niezależności, po pierwsze, art. 35 ust. 4 lit. a) dyrektywy 2009/72 przewiduje, że ten organ musi być prawnie odrębny i funkcjonalnie niezależny od jakiegokolwiek innego podmiotu publicznego lub prywatnego. Po drugie, art. 35 ust. 4 lit. b) ppkt (i) i (ii) zawiera wymogi dotyczące niezależności pracowników i osób odpowiedzialnych za zarządzanie tym organem, którzy powinny działać niezależnie od wszelkich interesów rynkowych i przy wykonywaniu swoich zadań regulacyjnych nie zwracać się o bezpośrednie polecenia ani nie wykonywać bezpośrednich poleceń któregokolwiek rządu lub innego podmiotu publicznego lub prywatnego. Trybunał stwierdził, że te wymogi oznaczają, że krajowy organ regulacyjny musi wykonywać swoje zadania regulacyjne w sposób wolny od jakichkolwiek wpływów zewnętrznych. Ponadto w celu zapewnienia ochrony niezależności krajowego organu regulacyjnego art. 35 ust. 5 lit. b) dyrektywy 2009/72 wymaga, aby członkowie zarządu tego organu lub, w przypadku braku zarządu, ścisłego kierownictwa byli powoływani na ustaloną kadencję od pięciu do siedmiu lat, z możliwością jednokrotnego odnowienia. W tym kontekście państwa członkowskie powinny zapewnić odpowiedni system rotacji dla członków zarządu lub ścisłego kierownictwa, którzy mogą zostać zwolnieni z pełnienia funkcji w trakcie swojej kadencji jedynie w przypadku, gdy nie spełniają już warunków określonych w art. 35 lub dopuścili się uchybienia w rozumieniu prawa krajowego. W celu spełnienia tych wymogów uprawnienia do powoływania i odwoływania zarządu krajowego organu regulacyjnego lub, w przypadku braku zarządu, ścisłego kierownictwa tego organu muszą być ściśle uregulowane w prawie i wykonywane na podstawie obiektywnych, jasno i wyczerpująco wymienionych oraz możliwych do zweryfikowania kryteriów (wyrok Komisja/Polska, pkt 86). Jednak TS stwierdził, że żaden przepis dyrektywy 2009/72 nie określa organu lub organów państw członkowskich, które powinny być odpowiedzialne za powoływanie i odwoływanie członków zarządu lub ścisłego kierownictwa krajowego organu regulacyjnego, w szczególności jego prezesa.

Z art. 288 TFUE wynika, iż państwa członkowskie są zobowiązane, dokonując transpozycji dyrektywy, zapewnić jej pełną skuteczność, przy czym dysponują szerokim zakresem uznania w kwestii wyboru formy i środków służących zapewnieniu jej wykonania. Swoboda ta nie ma wpływu na zobowiązanie państw członkowskich będących adresatami tej dyrektywy do podjęcia wszelkich środków niezbędnych dla zapewnienia pełnej skuteczności danej dyrektywy, zgodnie z jej zamierzonymi celami (wyrok TS z 19.10.2016 r., Ormaetxea Garai i Lorenzo Almendros, C-424/15, pkt 29). Zatem państwom członkowskim przysługuje niezależność instytucjonalna w zakresie organizacji i struktury ich krajowych organów regulacyjnych w rozumieniu art. 35 dyrektywy 2009/72, z której można jednak korzystać jedynie przy pełnym poszanowaniu wyznaczonych w tej dyrektywie celów i obowiązków (wyrok Ormaetxea Garai i Lorenzo Almendros, pkt 30). Wynika z tego zdaniem TS, że dyrektywa 2009/72, a w szczególności jej art. 35, nie zakazuje rządowi państwa członkowskiego powoływania i odwoływania prezesa krajowego organu regulacyjnego. To uprawnienie powinno być jednak wykonywane w sposób gwarantujący niezależność tego organu.

W niniejszej sprawie słowacki rząd wskazuje, że niezależność organu regulacyjnego jest zagwarantowana we wszystkich obowiązujących przepisach krajowych transponujących dyrektywę 2009/72. W szczególności prezes organu regulacyjnego jest powoływany na okres 5 lat, jego wynagrodzenie jest ustalane w sposób jasny i przejrzysty na podstawie ustawy, a jego zwolnienie z pracy jest możliwe wyłącznie z wyraźnie przewidzianych w niej powodów. Zdaniem słowackiego rządu te krajowe przepisy gwarantują, że rząd tego państwa nie wywiera żadnego wpływu na prezesa organu regulacyjnego, co mogłoby zagrozić niezależności tego organu.

Trybunał wskazał, że do sądu odsyłającego będzie należeć ustalenie, czy te przepisy umożliwiają zagwarantowanie niezależności organu regulacyjnego zgodnie z wymogiem dyrektywy 2009/72, a odpowiedź na to pytanie nie przesądza o tym, że ta dyrektywa nie zakazuje, aby rząd słowacki mógł powoływać i odwoływać prezesa organu regulacyjnego.

Trybunał orzekł, że art. 35 ust. 4 i 5 dyrektywy 2009/72 należy interpretować w ten sposób, iż nie sprzeciwia się on przepisom państwa członkowskiego, zgodnie z którymi rząd tego państwa jest właściwy do powoływania i odwoływania prezesa krajowego organu regulacyjnego, o ile spełnione są wszystkie wymogi przewidziane w tych przepisach, czego zweryfikowanie należy do sądu odsyłającego.

2. Warunki niezależności decyzyjnej krajowego organu regulacyjnego

Z art. 35 ust. 5 lit. a) dyrektywy 2009/72 wynika, że krajowy organ regulacyjny musi podejmować niezależne decyzje, tzn. niezależnie od jakichkolwiek podmiotów politycznych. Ponadto, wymagana w art. 35 ust. 4 lit. b) ppkt (ii) dyrektywy 2009/72 niezależność pracowników i osób odpowiedzialnych za zarządzanie krajowym organem regulacyjnym oznacza, że organ ten wykonuje swoje zadania regulacyjne bez jakiegokolwiek wpływu zewnętrznego. Zgodnie z tym przepisem wymóg niezależności pracowników i osób odpowiedzialnych za zarządzanie krajowym organem regulacyjnym pozostaje bez uszczerbku w szczególności dla ogólnych wytycznych polityki opracowanych przez rząd danego państwa członkowskiego, które nie mogą być związane z uprawnieniami i obowiązkami regulacyjnymi na podstawie art. 37 dyrektywy 2009/72. W ocenie TS niezależność decyzyjna w rozumieniu art. 35 ust. 4 lit. b) ppkt (ii) i ust. 5 lit. a) tej dyrektywy oznacza, iż w ramach uprawnień i obowiązków regulacyjnych, o których mowa w jej art. 37, krajowy organ regulacyjny podejmuje niezależne decyzje, wyłącznie ze względu na interes publiczny, w celu zagwarantowania poszanowania celów realizowanych przez tę dyrektywę, nie podlegając instrukcjom zewnętrznym ze strony innych podmiotów publicznych lub prywatnych. Jednak TS wskazał, że art. 35 ust. 4 i 5 dyrektywy 2009/72 nie zawiera żadnego przepisu, który zakazywałby uczestnictwa przedstawicieli krajowych ministerstw w niektórych postępowaniach taryfowych, dotyczących w szczególności dostępu do systemu przesyłowego i dystrybucyjnego energii elektrycznej oraz przesyłu i dystrybucji tej energii. Zatem ze względu na zakres swobody, jakim dysponują państwa członkowskie przy wykonywaniu obowiązków wynikających z dyrektywy 2009/72, TS stwierdził, że mogą one przyjąć przepisy umożliwiające to uczestnictwo, pod warunkiem że zagwarantowana będzie niezależność decyzyjna krajowego organu regulacyjnego w rozumieniu art. 35 ust. 4 i 5 tej dyrektywy.

W niniejszej sprawie okoliczność, że rozpatrywane przepisy przewidują uczestnictwo przedstawicieli krajowych ministerstw w niektórych postępowaniach taryfowych, nie musi, zdaniem TS, oznaczać, iż organ regulacyjny nie będzie wykonywał swoich obowiązków taryfowych w sposób niezależny w rozumieniu dyrektywy 2009/72, a w szczególności jej art. 35.

Dyrektywa 2009/72 nie stoi na przeszkodzie temu, aby rząd państwa członkowskiego, w szczególności poprzez uczestnictwo przedstawicieli jego ministerstw, mógł przedstawić krajowemu organowi regulacyjnemu swoje stanowisko co do sposobu, w jaki jego zdaniem organ ten mógłby uwzględnić interes publiczny w ramach wykonywania swoich obowiązków regulacyjnych. Przy czym TS wskazał, że to uczestnictwo, a w szczególności opinie wydawane przez tych przedstawicieli w trakcie postępowań taryfowych, nie mogą mieć wiążącego charakteru ani w żadnym wypadku być traktowane przez ten organ jako instrukcje, którym musiałby on podlegać przy wykonywaniu swoich obowiązków i uprawnień.


Trybunał orzekł, że art. 35 ust. 4 i 5 dyrektywy 2009/72 należy interpretować w ten sposób, iż nie sprzeciwia się on przepisom państwa członkowskiego, które w celu zagwarantowania ochrony interesu publicznego przewidują uczestnictwo przedstawicieli ministerstw tego państwa w niektórych postępowaniach taryfowych przed krajowym organem regulacyjnym, pod warunkiem że zagwarantowana jest niezależność decyzyjna tego organu, czego zweryfikowanie należy do sądu odsyłającego.

Wyrok TS z 11.6.2020 r., Prezident Slovenskej Republiky, C-378/19




Źródło: www.curia.eu


opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Niezależność organu regulacyjnego
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny