Nieważność klauzul prowadzących do pomniejszenia wysokości odszkodowania z ubezpieczenia majątkowego

A A A

Sąd Najwyższy uznał, że klauzule zawarte w ogólnych warunkach ubezpieczeń, wprowadzające możliwość dwukrotnej redukcji kwoty odszkodowania z ubezpieczenia majątkowego najpierw do poziomu sumy ubezpieczenia, a następnie proporcjonalnie do zaniżenia łącznej wartości przedmiotów ubezpieczenia, są nieważne.

Stan faktyczny

„A.” sp. z o.o. zawarła z Towarzystwem Ubezpieczeń „S.” S.A. umowę ubezpieczenia od ognia i innych zdarzeń losowych wyposażenia hotelu i restauracji do kwoty 500 tys. zł. Suma ubezpieczeniowa została ustalona na kwotę 540 tys. zł. zaś dokument, potwierdzający zawarcie umowy, nie zawierał żadnego opisu ubezpieczonych przedmiotów. W 2011 r. doszło do pożaru, w wyniku którego część wyposażenia budynku uległa całkowitemu lub częściowemu zniszczeniu. Ubezpieczyciel oszacował straty w wyposażeniu na kwotę ponad 610 tys. zł, jednak wypłacił poszkodowanej jedynie 360 tys. zł.

Orzeczenia sądów I i II instancji

Sąd I instancji uwzględnił powództwo „A.” sp. z o.o. i zasądził na jej rzecz 140 tys. zł wskazując, że należy odrzucić postanowienie, zawarte w ogólnych warunkach ubezpieczenia, wprowadzające zasadę proporcji z tytułu niedoubezpieczenia. Zgodnie z nią wysokość wypłaconego odszkodowania musi pozostawać w takim stosunku do wartości szkody, w jakim suma ubezpieczenia pozostaje do faktycznej wartości ubezpieczanego mienia. Wartość ta szacowana jest na dzień powstania szkody. Odszkodowanie oblicza się mnożąc faktyczną wysokość szkody przez stosunek wybranej sumy ubezpieczenia do rzeczywistej wartości utraconego mienia. W ocenie sądu reguła ta jest sprzeczna z zasadą realności ochrony ubezpieczeniowej, rozumianej jako pewność i gwarancję urzeczywistnienia prawa do otrzymania odszkodowania ubezpieczeniowego. Jedną z gwarancji ekonomicznych tego prawa jest profesjonalne działanie ubezpieczyciela, do którego należy właściwa kalkulacja składki ubezpieczeniowej, odpowiednie przygotowanie umów i ogólnych warunków ubezpieczeń. Sąd stwierdził, że zasada proporcjonalności, jest sprzeczna z uczciwością zawieranych umów i dobrymi obyczajami przedsiębiorców – profesjonalistów w danej dziedzinie w stosunkach z kontrahentami, którzy nie mogą wyłącznie być obciążani skutkami niewłaściwego określenia wartości przedmiotu ubezpieczenia. Staranność zawodowa ubezpieczyciela powinna zabezpieczać prawidłowość określenia sumy ubezpieczenia przez ubezpieczającego, który z założenia nie jest profesjonalistą w sferze ubezpieczeń (zob. wyrok SN z 16.10.2014 r., III CSK 302/13, Legalis). Pomniejszenie świadczenia ubezpieczyciela jest w takiej sytuacji naruszeniem zasady ekwiwalentności świadczeń wynikającej z art. 805 KC. O nierównym traktowaniu stron świadczy fakt, że jeżeli szkoda jest wyższa od wartości ubezpieczonego majątku, to ubezpieczony nie może się domagać wyższego odszkodowania niż suma ubezpieczenia, a ubezpieczyciel może podjąć działania, które w rzeczywistości doprowadzą od wypłaty kwoty niższej, niż umówiona.

Sąd II instancji zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo. Stwierdził bowiem, że wypłacone ubezpieczenie było zgodne z zasadą proporcjonalności i domaganie się wyższego odszkodowania jest nieuzasadnione. Wskazał, że z analizy orzecznictwa wynika, iż zasada proporcjonalności jest uznawana za niedopuszczalną w umowach zawieranych z konsumentami, zaś w tej sprawie „A.” sp. z o.o. ubezpieczała mienie służące jej do prowadzenia działalności gospodarczej. W przypadku umów ubezpieczenia zawieranych pomiędzy przedsiębiorcami zasada ochrony ubezpieczającego nie znajduje usprawiedliwienia.

Zdaniem sądu, proponowane przez ubezpieczyciela postanowienia umowy i stanowiące jej integralną część ogólne warunki umowy sformułowane były w sposób pozwalający na stwierdzenie, że treść praw i obowiązków obu stron została określona jednoznacznie. Za uznaniem dopuszczalności zasady proporcjonalności przemawia to, że ubezpieczyciel nie przewidział możliwości każdorazowego zmniejszenia wysokości odszkodowania poprzez zastosowanie tej zasady, ale dopiero wówczas gdy suma ubezpieczenia przekroczy 120% wartości odtworzeniowej. Odmienne oczekiwania co do wysokości odszkodowania nie wypełniają przesłanek zarzutu nadużycia prawa, czy też naruszenia zasad współżycia społecznego.

Orzeczenie SN

Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu II instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. Stwierdził, że klauzula dopuszczająca dwukrotnie pomniejszenie kwoty odszkodowania jest nieważna. Jak podkreślono, rozwiązanie przyjęte w ogólnych warunkach ubezpieczenia godzi w ekonomiczny sens powiązania między sumą ubezpieczenia a składką. Ubezpieczyciel dokonując kalkulacji stawki składki musi liczyć się z zupełnym zniszczeniem rzeczy i uwzględnić ryzyko wypłaty pełnego odszkodowania. Zakwestionowana klauzula prowadziła zaś do tego, że w przypadku szkody całkowitej rzeczy, poszkodowany nie mógł liczyć na wypłatę pełnej kwoty odszkodowania. Zdaniem SN, klauzula ta w istocie prowadzi do bezpodstawnego i sprzecznego z naturą umowy ubezpieczenia zwolnienia ubezpieczyciela z części obowiązków.

Wyrok SN z 28.5.2019 r., II CSK 454/18

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Nieważność klauzul prowadzących do pomniejszenia wysokości odszkodowania z ubezpieczenia majątkowego
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny