Nieprzedawnialne roszczenie o wykup gruntu

A A A

 

Sąd Najwyższy stwierdził, że roszczenie właściciela gruntu, na którym wzniesiono budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, o nabycie przez posiadacza własności działki za odpowiednim wynagrodzeniem (art. 231 § 2 KC) nie ulega przedawnieniu.

Stan faktyczny

W 1998 r. rozpoczęto budowę gazociągu, który poprowadzono m.in. przez należącą do A.B. działkę rolną położoną na obrzeżach miasta powiatowego. Właściciel nieruchomości wyraził zgodę na eksploatację instalacji, zaś „P.” S.A. po ukończeniu jego budowy miała wypłacić odszkodowanie będące formą rekompensaty za straty w uprawach i brak dostępu do części działki. Do wypłaty odszkodowania jednak nie doszło. W 2003 r. A.B. sprzedał działkę małżonkom S., którzy nie mieli świadomości, że pod zakupionym terenem przebiega gazociąg. Nieruchomość nie posiada planu zagospodarowania przestrzennego, ale zostały wydane decyzje o warunkach zabudowy pod budownictwo jednorodzinne.

Gdy T.S. uzyskał informację o przebiegu instalacji w 2011 r., zwrócił do „P.” S.A. o usunięcie lub przesunięcie gazociągu do granicy działki, bowiem jego posadowienie uniemożliwia budowę na terenie tej nieruchomości. Gdy przedsiębiorstwo gazowe wystąpiło do sądu domagając się ustanowienia na jego rzecz służebności przesyłu, T.S. wystąpił z żądaniem wykupu działki. Zgodnie z art. 231 § 2 KC właściciel gruntu, na którym wzniesiono budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, może żądać, aby ten, kto wzniósł budynek lub inne urządzenie, nabył od niego własność działki za odpowiednim wynagrodzeniem. „P.” S.A. podniosła zarzut przedawnienia roszczenia o wykup. Wskazała, że gazociąg był budowany latach 1999–2000, zatem roszczenie uległo przedawnieniu po upływie 10 lat, jako roszczenie o charakterze majątkowym.

Pytanie prawne

Sąd I instancji uwzględnił powództwo T.S. podkreślając, że nie doszło do przedawnienia roszczenia. Sąd stwierdził też, że nawet gdyby miało ono miejsce to skorzystanie przez przedsiębiorcę przesyłowego z zarzutu przedawnienia zostałoby uznane za nadużycie prawa. Sąd II instancji zwrócił się do Sądu Najwyższego o rozstrzygnięcie:

Czy żądanie właściciela gruntu, na którym wzniesiono budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, nabycia przez tego, kto wniósł budynek lub inne urządzenie własności działki za odpowiednim wynagrodzeniem, o którym mowa w przepisie art. 231 § 2 KC ulega przedawnieniu zgodnie z przepisem art. 117 § 1 i art. 118 KC?”.


Sąd II instancji stwierdził, że w większości spornych sytuacji właścicielom gruntów, na których posadowiono urządzenia przesyłowe, bardziej zależy na realizacji roszczenia na podstawie art. 231 § 2 KC niż uregulowaniu wzajemnych relacji z przedsiębiorstwem przesyłowym poprzez ustanowienie służebności przesyłu. Położenie urządzenia przesyłowego może sprawiać, że korzystanie z nieruchomości w sposób zgodny z określonym planem zagospodarowania przestrzennego lub warunkami zabudowy nie będzie możliwe, zaś ustanowienie służebności przesyłu nie jest w każdych okolicznościach rozwiązaniem pożądanym przez właściciela gruntu. Dopuszczenie możliwości podniesienia zarzutu przedawnienia przez posiadacza urządzenia będzie oznaczało, że ochrona właściciela gruntu wynikająca z art. 231 § 2 KC będzie iluzoryczna. Ustanowienie służebności przesyłu powoduje bowiem ograniczenie korzystania przez właściciela z gruntu, natomiast uzyskanie korzystnego rozstrzygnięcia w sprawie o usunięcie lub przesunięcie urządzeń przesyłowych, z uwagi na ich znaczną wartość, jest mało prawdopodobne. Jednocześnie wskazano, że roszczenie o wykup gruntu jest roszczeniem majątkowym i brak jest szczególnej regulacji wyłączającej przedawnienie roszczeń właściciela na podstawie art. 117 § 1 KC.

Przyjęcie odmiennego poglądu można uzasadniać właściwościami i szczególnym charakterem tego roszczenia wyrażającymi się w ścisłym związku ze stanem faktycznym i prawnorzeczowym, w rezultacie tak długo jak ktoś jest właścicielem tak długo powinno mu przysługiwać roszczenie o wykup gruntu. Podkreśla się przy tym, że roszczenie to nie ma samodzielności prawnej i niezależności, które cechują roszczenia majątkowe wynikające ze stosunków obligacyjnych, ulegające przedawnieniu na podstawie art. 117 § 1 KC. Ograniczenia te polegają na tym, że wystąpić z roszczeniem może wyłącznie właściciel nieruchomości i nie ma możliwości zbycia tego roszczenia bez przeniesienia prawa własności gruntu. Sąd podkreślił, że omawiane roszczenie jest dopełnieniem uprawnień właściciela wynikających z art. 222 KC, regulacje te wraz z art. 151 KC zapewniają realizację art. 140 KC wówczas, gdy właściciel nieruchomości doznaje ograniczeń w korzystaniu ze swojej własności. Roszczenia wynikające z art. 151 KC nie podlegają przedawnieniu, a roszczenie o wykup gruntu można uznać za uprawnienie do nich zbliżone.

Orzeczenie SN

Sąd Najwyższy podkreślając, że roszczenie o wykup gruntu jest roszczeniem ściśle związanym z prawem własności stwierdził, że roszczenie to nie ulega przedawnieniu, jeśli na gruncie posadowiono budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki. Wyjaśniono, że w zależności od okoliczności danej sprawy może się okazać, iż potrzeba skorzystania z roszczenia przez właściciela gruntu pojawi się dopiero po upływie pewnego czasu od wybudowania urządzeń. W uzasadnieniu stwierdzono, że przedawnienie roszczenia z art. 231 KC nie leży w interesie ani właścicieli nieruchomości, ani przedsiębiorstw przesyłowych, które zostałyby pozbawione możliwości prawnego uregulowania swojej sytuacji.

Uchwała SN z 16.5.2019 r., III CZP 109/18


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Nieprzedawnialne roszczenie o wykup gruntu
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny