Naruszenie przepisów o relokacji migrantów

A A A

 

Skarga

Komisja Europejska wniosła do Trybunału o stwierdzenie, że nie podając regularnie, nie rzadziej niż co trzy miesiące, odpowiedniej liczby osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej, które można szybko relokować na jej terytorium, od 16.3.2016 r. Rzeczpospolita Polska (RP), Węgry oraz Republika Czeska (RC) uchybiły zobowiązaniom, które na niej ciążyły na mocy art. 5 ust. 2 decyzji Rady (UE) 2015/1523 z 14.9.2015 r. ustanawiającej środki tymczasowe w obszarze ochrony międzynarodowej na rzecz Włoch i Grecji (Dz.U. z 2015 r., L 239, s. 146) oraz art. 5 ust. 2 decyzji Rady (UE) 2015/1601 z 22.9.2015 r. ustanawiającej środki tymczasowe w obszarze ochrony międzynarodowej na rzecz Włoch i Grecji (Dz.U. z 2015 r., L 248, s. 80), a w konsekwencji uchybiła pozostałym zobowiązaniom dotyczącym relokacji, które na niej ciążyły na mocy art. 5 ust. 4–11 każdej z tych dwóch decyzji.

Stanowisko TS

1. Obligatoryjny charakter decyzji 2015/1523 oraz 2015/1601

Akty instytucji Unii korzystają z domniemania zgodności z prawem. Trybunał stwierdził, że od chwili przyjęcia decyzji 2015/1523 i 2015/1601 miały one charakter obligatoryjny wobec RP i RC, a zatem te państwa miały obowiązek przestrzegać tych unijnych aktów i wykonywać je w trakcie całego dwuletniego okresu ich stosowania. To samo dotyczy Węgier w odniesieniu do decyzji 2015/1601 (wyrok Komisja/Niemcy, C-620/16, pkt 85).

2. Wyjątki ze względu na porządek publiczny lub bezpieczeństwo publiczne

Zgodnie z orzecznictwem TS, chociaż do państw członkowskich należy podjęcie środków zmierzających do zagwarantowania porządku publicznego na ich terytorium, jak i ich bezpieczeństwa zewnętrznego i wewnętrznego, nie wynika z tego, że takie środki nie są wcale objęte zastosowaniem prawa UE (wyrok Komisja/Dania, C-461/05, pkt 51). W TFUE ustanowiono wyraźne odstępstwa mające zastosowanie w okolicznościach zagrażających porządkowi publicznemu lub bezpieczeństwu publicznemu wyłącznie w art. 36, 45, 52, 65, 72, 346 i 347 TFUE, które odnoszą się do wyjątkowych i w wyraźny sposób ograniczonych przypadków. Zdaniem TS na podstawie tych postanowień nie można przyjąć, że Traktat zawiera na stałe wpisany ogólny wyjątek wyłączający wszelkie środki podejmowane ze względów porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego z zakresu unijnego prawa. Uznanie istnienia takiego wyjątku, bez względu na określone w Traktacie szczególne wymogi, mogłoby zagrozić wiążącemu charakterowi unijnego prawa i jego jednolitemu stosowaniu (wyrok Komisja/Portugalia, C-38/06, pkt 62). Ponadto, odstępstwa przewidziane w art. 72 TFUE muszą zgodnie z orzecznictwem TS dotyczącym m.in. odstępstw przewidzianych w art. 346 i 347 TFUE podlegać ścisłej wykładni (wyrok Komisja/Portugalia, pkt 63). Wynika stąd, że chociaż art. 72 TFUE przewiduje, iż tytuł V TFUE nie narusza wykonywania przez państwa członkowskie obowiązków dotyczących utrzymania porządku publicznego i ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego, to nie można interpretować go w ten sposób, że przyznaje państwom członkowskim uprawnienie do odstąpienia od postanowień Traktatu wyłącznie ze względu na powołanie się na te obowiązki (wyrok Komisja/Dania, C-461/05, pkt 53). Zakresu wymogów dotyczących utrzymania porządku publicznego lub bezpieczeństwa narodowego nie może więc określać jednostronnie każde państwo członkowskie bez możliwości kontroli przez instytucje Unii (wyrok Zh. i O., C-554/13, pkt 48). To właśnie państwo, które chce skorzystać z możliwości powołania się na art. 72 TFUE, powinno wykazać konieczność zastosowania przewidzianego w art. 72 TFUE odstępstwa w celu wykonywania obowiązków dotyczących utrzymania porządku publicznego i ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego.

W odniesieniu do decyzji 2015/1601 Trybunał w pkt 307–309 wyroku Słowacja i Węgry/Rada (C-643/15 i C-647/15), odrzucił już argumentację przytoczoną przez RP, zgodnie z którą ta decyzja jest sprzeczna z zasadą proporcjonalności, ponieważ nie pozwala państwom członkowskim na zapewnienie skutecznego wykonywania ciążących na nich obowiązków dotyczących utrzymania porządku publicznego i ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego na mocy art. 72 TFUE. Trybunał stwierdził, że w motywie 32 decyzji 2015/1601, zredagowanym zresztą identycznie jak motyw 26 decyzji 2015/1523, wskazano w szczególności, że w trakcie całej procedury relokacji, do momentu przekazania osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej, należy mieć na uwadze bezpieczeństwo narodowe i porządek publiczny oraz że w tym kontekście należy w pełni przestrzegać podstawowych praw osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej, w tym stosownych zasad dotyczących ochrony danych (wyrok Słowacja i Węgry/Rada, pkt 307).

3. Prawo do odmowy relokacji

W art. 5 decyzji 2015/1601, który w ust. 7 – tożsamym z art. 5 ust. 7 decyzji 2015/1523 – przewidziano, że państwa członkowskie zachowują prawo do odmowy relokacji wnioskodawcy wyłącznie w przypadku wystąpienia uzasadnionych powodów wskazujących, że dana osoba może stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego lub porządku publicznego, lub w przypadku wystąpienia poważnych podstaw zastosowania przepisów dotyczących wykluczenia, określonych w art. 12 i 17 dyrektywy 2011/95 (wyrok Słowacja i Węgry/Rada, pkt 308). Artykuł 5 ust. 4 decyzji 2015/1523 oraz, sformułowany w identyczny sposób, art. 5 ust. 4 decyzji 2015/1601 przewidują, że państwo członkowskie relokacji może podjąć decyzję o odmowie zgody na relokację osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej wskazanej przez Republikę Grecką lub Republikę Włoską w celu relokacji wyłącznie wtedy, gdy istnieją uzasadnione powody, o których mowa w art. 5 ust. 7, czyli w przypadku wystąpienia uzasadnionych powodów wskazujących, że dana osoba może stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego lub porządku publicznego na jego terytorium. Trybunał stwierdził, że szczegółowe zasady stosowania omawianego mechanizmu określone w art. 5 każdej z tych decyzji odzwierciedlają reguły zgodnie z którymi art. 72 TFUE, jako postanowienie wprowadzające odstępstwo, podlega ścisłej wykładni, a tym samym nie przyznaje państwom członkowskim uprawnienia do odstąpienia od stosowania unijnych przepisów poprzez samo powołanie się na interesy związane z utrzymaniem porządku publicznego i ochroną bezpieczeństwa wewnętrznego, lecz nakłada na nie obowiązek udowodnienia konieczności zastosowania przewidzianego w tym postanowieniu odstępstwa w celu wykonywania ich obowiązków w tym zakresie.

Trybunał analizował „poważne podstawy” zastosowania przepisów dotyczących „wykluczenia” określonych w art. 12 i 17 dyrektywy 2011/95, które to podstawy pozwalały państwu członkowskiemu odmówić relokacji osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej. Z orzecznictwa TS wynika, że właściwy organ danego państwa członkowskiego może powoływać się na podstawę wykluczenia przewidzianą w art. 12 ust. 2 lit. b) i w art. 17 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2011/95, które dotyczą popełnienia przez osobę ubiegającą się o udzielenie ochrony międzynarodowej „poważnego przestępstwa”, dopiero po przeprowadzeniu – indywidualnie dla każdego przypadku – oceny konkretnych znanych mu okoliczności w celu ustalenia, czy istnieją poważne powody, aby uznać, że czyny popełnione przez zainteresowanego, spełniającego poza tym kryteria uzyskania wnioskowanego statusu, są objęte zakresem tej podstawy wykluczenia (wyrok Ahmed, C-369/17, pkt 48, 55, 58). Przy czym dokonanie oceny powagi rozpatrywanego czynu zabronionego wymaga przeprowadzenia pełnej analizy wszystkich okoliczności danego przypadku.

Trybunał dokonał szczegółowej analizy powodów określanych jako „uzasadnione”, pozwalających uznać, że osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej stanowi „zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego lub porządku publicznego” na terytorium danego państwa członkowskiego relokacji. Powody te pozwalają danemu państwu, na podstawie art. 5 ust. 4 każdej z decyzji 2015/1523 i 2015/1601, na odmowę zgody na relokację osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej wskazanej przez Grecję lub Włochy, a na podstawie art. 5 ust. 7 każdej z tych decyzji na odmowę relokacji osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej. W ocenie TS te powody muszą być „racjonalne”, a nie „poważne”, i niekoniecznie muszą dotyczyć popełnienia poważnego przestępstwa bądź poważnego przestępstwa o charakterze niepolitycznym popełnionego poza państwem, które przyjęło taką osobę, i przed jej przyjęciem jako uchodźcy, lecz wymagają jedynie przedstawienia dowodu „zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego lub porządku publicznego”, pozostawiają one państwom relokacji większy zakres uznania niż poważne podstawy zastosowania przepisów dotyczących wykluczenia określonych w art. 12 i 17 dyrektywy 2011/95.

Tym samym TS stwierdził, że właściwym organom państw członkowskich relokacji powinien wobec tego przysługiwać szeroki zakres uznania przy ustalaniu, czy obywatel państwa trzeciego podlegający relokacji stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego lub porządku publicznego na ich terytorium. Jednakże TS uznał, że podobnie jak w przypadku poważnych podstaw zastosowania przepisów dotyczących wykluczenia określonych w art. 12 i 17 dyrektywy 2011/95, na uzasadnione powody wskazujące, że osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej może stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego lub porządku publicznego, organy państwa członkowskiego relokacji mogą powołać się wyłącznie w obliczu spójnych, obiektywnych i dokładnych informacji uzasadniających podejrzenie, że dany wnioskodawca stanowi takie zagrożenie, aktualne albo potencjalne, i po przeprowadzeniu – indywidualnie dla każdej osoby, której relokacja jest proponowana – oceny znanych im okoliczności w celu ustalenia, czy w świetle całościowej analizy wszystkich okoliczności danego konkretnego przypadku istnieją takie uzasadnione powody. Wynika stąd zdaniem TS, że mechanizm przewidziany, w kontekście procedury relokacji, w art. 5 ust. 4 i 7 każdej z decyzji 2015/1523 i 2015/1601 przewidywał dla właściwych organów państwa członkowskiego relokacji możliwość powoływania się na poważne podstawy lub uzasadnione powody związane z utrzymaniem bezpieczeństwa narodowego lub porządku publicznego na ich terytorium tylko po zbadaniu dla każdego przypadku z osobna rzeczywistego lub potencjalnego zagrożenia, jakie dana osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej stanowi dla jego interesów. Mechanizm ten sprzeciwiał się temu, aby państwo członkowskie arbitralnie mogło powołać się, wyłącznie do celów prewencji ogólnej i bez wykazania bezpośredniego związku z indywidualnym przypadkiem, na art. 72 TFUE w celu uzasadnienia zawieszenia, a nawet zaprzestania, wykonywania zobowiązań, które na nim ciążą na mocy decyzji 2015/1523 lub decyzji 2015/1601. Zdaniem TS wyjaśnia to, dlaczego art. 5 ust. 2 każdej z decyzji 2015/1523 i 2015/1601, który dotyczył pierwszego etapu procedury relokacji i nakładał na państwa relokacji obowiązek podawania, nie rzadziej niż co 3 miesiące, liczby osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej, nadał temu obowiązkowi bezwarunkowy charakter i nie przewidywał możliwości powoływania się przez te państwa na istnienie zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego lub porządku publicznego na ich terytorium w celu uzasadnienia niestosowania tego przepisu. Brak wskazania na tym początkowym etapie tej procedury wnioskodawców, którzy mogliby zostać relokowani do danego państwa członkowskiego, uniemożliwiał bowiem dokonanie zindywidualizowanej oceny ryzyka, jakie mogliby oni stanowić dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa narodowego tego państwa członkowskiego.

4. Nieskuteczność mechanizmu relokacji

W ocenie TS nawet jeśli, jak twierdzą RP i RC, mechanizm przewidziany w art. 5 ust. 4 i 7 każdej z decyzji 2015/1523 i 2015/1601, był nieskuteczny, w szczególności ze względu na brak współpracy ze strony włoskich organów, tego rodzaju praktyczne trudności nie wydają się nieodłącznie związane z tym mechanizmem i w stosownym przypadku powinny były zostać rozwiązane w duchu współpracy i wzajemnego zaufania organów państw członkowskich korzystających na relokacji oraz organów państw członkowskich relokacji, którym należy kierować się przy przeprowadzaniu procedury relokacji przewidzianej w art. 5 każdej z tych decyzji. Trybunał wskazał, że ze sprawozdań w sprawie relokacji i przesiedleń wynika, iż chociaż na początku okresu stosowania decyzji 2015/1523 i 2015/1601, liczba osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej rzeczywiście relokowanych była stosunkowo niewielka, głównie z tego powodu, że niektóre państwa członkowskie odmawiały, w znacznej liczbie przypadków, relokacji osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej wytypowanych przez Grecję lub Włochy w szczególności ze względu na zagrożenie, jakie te osoby miały stanowić dla ich porządku publicznego lub ich bezpieczeństwa, to problem ten stopniowo stracił na znaczeniu, zaś tempo rzeczywistych relokacji wzrosło. Trybunał wskazał, że m.in. państwa członkowskie relokacji mogły przeprowadzać, pod pewnymi warunkami, dodatkowe, a nawet systematyczne kontrole bezpieczeństwa, w postaci przesłuchań, a w przypadku relokacji z Włoch miały możliwość począwszy od grudnia 2016 r. zwracać się o pomoc przy przeprowadzaniu przesłuchań do Europolu w tym celu, aby te kontrole nadal nie spowalniały bezzasadnie procesu relokacji. Ponadto, w odniesieniu do relokacji z Grecji, od dnia wejścia w życie decyzji 2015/1523 i 2015/1601 państwa członkowskie relokacji miały możliwość wymagania, aby przesłuchania pod kątem bezpieczeństwa były przeprowadzane przez ich funkcjonariuszy policji jeszcze przed relokacją. Zdaniem TS z powyższego wynika, że RP i Węgry nie mogą powoływać się na art. 72 TFUE w celu uzasadnienia odmowy wykonania wszystkich zobowiązań dotyczących relokacji określonych w art. 5 ust. 2 i 4–11 decyzji 2015/1523 lub art. 5 ust. 2 i 4–11 decyzji 2015/1601. W związku z powyższym zarzuty podnoszone na swoją obronę przez RP i Węgry, wywodzone z art. 72 TFUE w zw. z art. 4 ust. 2 TUE, TS oddalił.

 

Reasumując TS orzekł, że:

– nie podając regularnie, nie rzadziej niż co 3 miesiące, odpowiedniej liczby osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej, które można szybko relokować na jej terytorium, Rzeczpospolita Polska od 16.3.2016 r. uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążyły na mocy art. 5 ust. 2 decyzji 2015/1523 i art. 5 ust. 2 decyzji 2015/1601, a w konsekwencji pozostałym zobowiązaniom dotyczącym relokacji, które na niej ciążyły na mocy art. 5 ust. 4–11 każdej z tych dwóch decyzji;

– nie podając regularnie, nie rzadziej niż co 3 miesiące, odpowiedniej liczby osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej, które można szybko relokować na ich terytorium, Węgry od 25.12.2015 r. uchybiły zobowiązaniom, które na nich ciążyły na mocy art. 5 ust. 2 decyzji 2015/1601, a w konsekwencji pozostałym zobowiązaniom dotyczącym relokacji, które na nich ciążyły na mocy art. 5 ust. 4–11 tej decyzji oraz

– nie podając regularnie, nie rzadziej niż co 3 miesiące, odpowiedniej liczby osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej, które można szybko relokować na jej terytorium, Republika Czeska od 13.8.2016 r. uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążyły na mocy art. 5 ust. 2 decyzji 2015/1523 i art. 5 ust. 2 decyzji 2015/1601, a w konsekwencji pozostałym zobowiązaniom dotyczącym relokacji, które na niej ciążyły na mocy art. 5 ust. 4–11 każdej z tych dwóch decyzji.

 

Wyrok TS z 2.4.2020 r., Komisja przeciwko Polsce (Mécanisme temporaire de relocalisation de demandeurs de protection internationale), C-715/17, C-718/17 i C-719/17

 


 

Źródło: www.curia.eu

 

opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie

 

Zawieszenie 

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Naruszenie przepisów o relokacji migrantów
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny