Likwidacja zakładu ubezpieczeń

A A A

Pytania prejudycjalne

– Czy art. 292 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/138/WE z 25.11.2009 r. w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (wypłacalność II) należy interpretować w ten sposób, że zawarte w tym przepisie pojęcie „toczących się spraw sądowych dotyczących rzeczy lub praw, których pozbawiono zakład ubezpieczeń” [w stosunku do których zakład ubezpieczeń utracił prawo zarządu i rozporządzenia nimi], obejmuje toczące się postępowanie sądowe, którego przedmiotem jest żądanie odszkodowania z tytułu ubezpieczenia, którego ubezpieczający dochodzi – w związku ze szkodami poniesionymi w danym państwie członkowskim – od zakładu ubezpieczeń objętego postępowaniem likwidacyjnym w innym państwie członkowskim?

– Czy art. 292 dyrektywy 2009/138 należy interpretować w ten sposób, że prawo państwa członkowskiego, w którym toczy się postępowanie sądowe – w rozumieniu tego artykułu – powinno regulować wszystkie skutki, jakie na to postępowanie wywiera postępowanie likwidacyjne?

Stanowisko TS

1. Wyjątek od stosowania lex concursus

Trybunał wskazał, że dyrektywa 2009/138, jak wynika z jej motywów 117 i 123, opiera się w szczególności na wymogach jedności i uniwersalności oraz ustanawia zasadę wzajemnego uznawania środków odnoszących się do reorganizacji i postępowań likwidacyjnych dotyczących zakładów ubezpieczeń, a także ich skutków. Zgodnie z art. 273 ust. 2 tej dyrektywy decyzja odnosząca się do wszczęcia postępowania likwidacyjnego dotyczącego zakładu ubezpieczeń, przyjęta zgodnie z prawem państwa członkowskiego siedziby, uznawana jest bez żadnych dalszych formalności w całej UE i wywołuje w niej skutki w momencie jej wejścia w życie w państwie członkowskim, w którym wszczęto postępowanie. Artykuł 274 ust. 1 dyrektywy 2009/138 stanowi, że decyzja o wszczęciu postępowania likwidacyjnego dotyczącego zakładu ubezpieczeń, postępowanie likwidacyjne oraz ich skutki regulowane są, co do zasady, przez prawo obowiązujące w państwie członkowskim siedziby. W ust. 2 lit. e) tego artykułu doprecyzowano, że to prawo określa w szczególności skutki, jakie postępowanie likwidacyjne wywiera na postępowania wszczęte przez indywidualnych wierzycieli, na które to skutki rozciąga się zasada wzajemnego uznawania (wyrok TS z 12.11.2020 r., Bulstrad Vienna Insurance Group, C 427/19, pkt 39). Trybunał stwierdził, że z tych przepisów wynika, iż środki odnoszące się do reorganizacji oraz postępowania likwidacyjne dotyczące zakładów ubezpieczeń, a także ich skutki reguluje, co do zasady, lex concursus.

Jednak TS wskazał, że art. 274 ust. 1 dyrektywy 2009/138 wymienia pewne przepisy, które stanowią odstępstwo od stosowania lex concursus i wśród których znajduje się ust. 2 lit. e), wskazany w art. 292 tej dyrektywy, zgodnie z którym skutki środków odnoszących się do reorganizacji lub postępowania likwidacyjnego względem „toczących się spraw sądowych dotyczących rzeczy lub praw, których pozbawiono zakład ubezpieczeń” (w stosunku do których zakład ubezpieczeń utracił prawo zarządu i rozporządzenia nimi), regulowane są wyłącznie przez przepisy krajowe państwa członkowskiego, w którym toczy się sprawa.

Trybunał podniósł, że z treści art. 292 wynika, iż aby można było skorzystać z przewidzianego w nim wyjątku od stosowania lex concursus, muszą zostać spełnione trzy kumulatywne przesłanki. Po pierwsze, musi chodzić o środki odnoszące się do reorganizacji lub o postępowanie likwidacyjne w rozumieniu, odpowiednio, art. 268 ust. 1 lit. c) i d) dyrektywy 2009/138. Zdefiniowane w art. 268 ust. 1 lit. d) tej dyrektywy pojęcie „postępowania likwidacyjnego” oznacza postępowanie zbiorowe powodujące upłynnienie aktywów zakładu ubezpieczeń i podział uzyskanych stąd dochodów, odpowiednio pomiędzy wierzycieli, udziałowców lub członków, które zawsze wiąże się z interwencją właściwych organów, mianowicie – zgodnie z art. 268 ust. 1 lit. a) tej dyrektywy – organów administracyjnych lub sądowych państw członkowskich właściwych, w szczególności, w zakresie postępowania likwidacyjnego (wyrok Bulstrad Vienna Insurance Group, pkt 29).

Po drugie, możliwość zastosowania art. 292 dyrektywy 2009/138 wymaga istnienia „toczącej się sprawy sądowej”. Trybunał stwierdził, że takie postępowania wchodzą w zakres postępowań wszczętych przez indywidualnych wierzycieli, a art. 274 ust. 2 lit. e) dyrektywy 2009/138 precyzuje, iż skutki, jakie postępowanie likwidacyjne wywiera na owe postępowania wszczęte przez indywidualnych wierzycieli, są określane, co do zasady, przez lex concursus, z wyjątkiem takich postępowań sądowych, które są w toku. Jednak, zdaniem TS, te ostatnie należy odróżnić od indywidualnych działań egzekucyjnych wynikających z toczących się postępowań sądowych, jak wynika z motywu 130 tej dyrektywy. Oznacza to, że „toczące się sprawy sądowe” w rozumieniu art. 292 dyrektywy 2009/138 dotyczą działań, które ograniczają się do określenia praw i obowiązków zakładu ubezpieczeń postawionego w stan likwidacji, nie wiążąc się z ich egzekwowaniem, tzn. z wyłączeniem wszczętych przez indywidualnych wierzycieli postępowań egzekucyjnych. W ocenie TS w rozpatrywanej sprawie ta przesłanka również wydaje się spełniona. Z akt sprawy wynika bowiem, że przedmiotem postępowania toczącego się przed francuskimi sądami cywilnymi jest wyłącznie żądanie uzyskania przez ubezpieczonego odszkodowania od ubezpieczyciela, którego duńskie organy postawiły w stan likwidacji w czasie, gdy to postępowanie co do istoty sprawy było w toku.

Po trzecie, toczące się postępowanie sądowe musi, zgodnie z treścią art. 292 dyrektywy 2009/138, dotyczyć rzeczy lub praw, w stosunku do których zakład ubezpieczeń utracił prawo zarządu i rozporządzenia nimi. Trybunał stwierdził, że poszczególne wersje językowe art. 292 dyrektywy 2009/138 nie są jednoznaczne. O ile bowiem niektóre z nich sugerują, że toczące się postępowanie sądowe musi dotyczyć „składnika aktywów lub prawa”, tak jak francuska wersja językowa („un actif ou un droit”), lub „rzeczy”, tak jak wersje językowe hiszpańska („a un bien”) czy włoska (a un bene), o tyle inne wersje są sformułowane w sposób szerszy. I tak portugalska wersja językowa (bens o direitos) wyraża wielość rzeczy lub praw, fińska wersja językowa (omaisuuta) wskazuje na własność lub majątek danego podmiotu, zaś wersje językowe duńska (eller en rettighed i massen) i niemiecka (einen Vermögensgegenstand oder ein Recht der Masse) odnoszą się do wszelkich składników majątkowych bądź wszelkich praw objętych masą upadłości zakładu ubezpieczeń. Wobec takich rozbieżności w zakresie treści art. 292 dyrektywy 2009/138, Trybunał stwierdził, że wykładni tego przepisu należy dokonać z uwzględnieniem, w szczególności, kontekstu i celu uregulowania, którego przepis ten jest częścią (wyrok TS z 9.9.2020 r., TMD Friction i TMD Friction EsCo, C 674/18 i C 675/18, pkt 89).

Co się tyczy kontekstu, w jaki wpisuje się art. 292 dyrektywy 2009/138, TS stwierdził, że rzeczy lub prawa, o których mowa, są rzeczami lub prawami, w stosunku do których zakład ubezpieczeń utracił prawo zarządu i rozporządzenia nimi. Otóż zgodnie z art. 273 ust. 2 tej dyrektywy każda decyzja wszczynająca takie postępowanie likwidacyjne uznawana jest we wszystkich pozostałych państwach członkowskich w momencie jej wejścia w życie w państwie członkowskim, w którym wszczęto to postępowanie. Zatem zdaniem TS, pojęcia „aktywów”, „rzeczy” czy „praw, których pozbawiono zakład ubezpieczeń”, oznaczają nie tylko określone aktywa, rzeczy lub prawa tego zakładu, lecz raczej jego składniki majątkowe należące zarówno do aktywów, jak i pasywów, które są przedmiotem postępowania likwidacyjnego. Wykładnia ta znajduje potwierdzenie w motywie 124 tej dyrektywy, zgodnie z którym w postępowaniu likwidacyjnym powinny zostać uwzględnione wszystkie aktywa i pasywa zakładu ubezpieczeń.

Ustanowione w art. 292 dyrektywy 2009/138 odstępstwo od stosowania lex concursus do skutków postępowania likwidacyjnego ma na celu ochronę uzasadnionych oczekiwań oraz pewności obrotu prawnego w państwach członkowskich innych niż państwo członkowskie siedziby. Zdaniem TS te cele nie zostałyby w pełni osiągnięte, gdyby zakresem stosowania art. 292 nie były objęte wszystkie składniki majątkowe zakładu ubezpieczeń, które są przedmiotem postępowania likwidacyjnego i w stosunku do których zakład ten utracił prawo zarządu i rozporządzenia nimi. Rozwiązanie to jest również spójne ze stanowiskiem przyjętym w wyroku z 29.4.2021 r., Banco de Portugal i in. (C 504/19, EU:C:2021:335, pkt 43). Trybunał uznał w nim, że zawarte w art. 32 dyrektywy 2001/24 wyrażenie „aktywa lub prawa, których pozbawiono instytucję kredytową”, ma zastosowanie do toczącego się postępowania sądowego dotyczącego jednego lub kilku składników majątkowych danej instytucji kredytowej, należących zarówno do aktywów, jak i pasywów, w stosunku do których instytucja ta utraciła prawo zarządu i rozporządzenia nimi.

W świetle całości powyższych rozważań TS stwierdził, że odszkodowanie, którego ubezpieczający dochodzi – w związku ze szkodami poniesionymi wskutek zdarzenia ubezpieczeniowego – od swojego ubezpieczyciela, którego postawiono w stan likwidacji w czasie, gdy postępowanie sądowe było w toku, jest objęte przedmiotowym zakresem stosowania art. 292 dyrektywy 2009/138.

Trybunał orzekł, że art. 292 dyrektywy 2009/38 należy interpretować w ten sposób, iż zawarte w tym artykule pojęcie „toczących się spraw sądowych dotyczących rzeczy lub praw, których pozbawiono zakład ubezpieczeń” [w stosunku do których zakład ubezpieczeń utracił prawo zarządu i rozporządzenia nimi], obejmuje toczące się postępowanie sądowe, którego przedmiotem jest żądanie odszkodowania z tytułu ubezpieczenia, którego ubezpieczający dochodzi – w związku ze szkodami poniesionymi w danym państwie członkowskim – od zakładu ubezpieczeń objętego postępowaniem likwidacyjnym w innym państwie członkowskim.

2. Skutki

Z art. 292 w zw. z motywem 130 dyrektywy 2009/138 wynika, że skutki, jakie postępowanie likwidacyjne wywiera na toczące się postępowanie sądowe, reguluje wyłącznie prawo państwa członkowskiego, w którym to postępowanie sądowe jest w toku. W ocenie TS unijny prawodawca nie zamierzał zatem ograniczać stosowania art. 292 jedynie do skutków proceduralnych postępowania likwidacyjnego. W konsekwencji skutkami, zarówno proceduralnymi, jak i materialnymi, jakie postępowanie likwidacyjne wywiera na toczące się postępowanie sądowe – w rozumieniu art. 292 dyrektywy 2009/138 – są wyłącznie skutki określone przez prawo państwa członkowskiego, w którym toczy się to postępowanie sądowe (wyrok Banco de Portugal i in., pkt 49).

Trybunał przyznał, że stosowanie prawa państwa członkowskiego, w którym toczy się to postępowanie sądowe, podlega ograniczeniom wynikającym ze stosowania – co do zasady – lex concursus, które wynika z przepisów art. 274 ust. 2 dyrektywy 2009/138. Jednak w niniejszej sprawie, zdaniem TS, nie wydaje się – z zastrzeżeniem dokonania weryfikacji przez sąd odsyłający – aby trzy grupy przepisów prawa krajowego państwa członkowskiego, w którym toczy się postępowanie sądowe wkraczały w zakres stosowania lex concursus przewidzianego w art. 274 ust. 2 dyrektywy 2009/138. Z zastrzeżeniem dokonania weryfikacji przez sąd odsyłający, TS stwierdził, że taki przepis reguluje skutki proceduralne, jakie na toczące się postępowanie sądowe wywierają zdarzenia, które mają miejsce w ramach postępowania likwidacyjnego wszczętego w innym państwie członkowskim, nie przesądzając w szczególności o odpowiednich uprawnieniach zakładu ubezpieczeń i likwidatora, określanych przez prawo państwa członkowskiego siedziby na podstawie art. 274 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2009/138.


Trybunał orzekł, że art. 292 dyrektywy 2009/138 należy interpretować w ten sposób, iż prawo państwa członkowskiego, na którego terytorium toczy się postępowanie sądowe – w rozumieniu tego artykułu – powinno regulować wszystkie skutki, jakie na to postępowanie wywiera postępowanie likwidacyjne. W szczególności należy stosować przepisy prawa tego państwa członkowskiego, które, po pierwsze, przewidują, że wszczęcie takiego postępowania likwidacyjnego powoduje zawieszenie toczącego się postępowania sądowego, po drugie, uzależniają podjęcie postępowania sądowego od zgłoszenia przez wierzyciela do wykazu pasywów zakładu ubezpieczeń przysługującego mu roszczenia o odszkodowanie z tytułu ubezpieczenia i od wezwania do udziału w tym postępowaniu organów odpowiedzialnych za przeprowadzenie postępowania likwidacyjnego oraz, po trzecie, zakazują zasądzenia zapłaty odszkodowania, w odniesieniu do którego możliwe jest już wyłącznie stwierdzenie jego istnienia i określenie jego wysokości, ponieważ, co do zasady, przepisy takie nie wkraczają w zakres kompetencji zastrzeżonej dla prawa państwa członkowskiego siedziby na podstawie art. 274 ust. 2 tej dyrektywy.

Wyrok TS z 13.1.2022 r., Paget Approbois i Alpha Insurance, C 724/20




Źródło: www.curia.eu

Opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie, ORCID: 0000-0003-4607-1448


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Likwidacja zakładu ubezpieczeń
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny