Kontrakty na realizację instrumentów pochodnych a zaliczenie strat do kosztów podatkowych

A A A

Racjonalny musi być każdorazowo kontrakt na realizację instrumentów pochodnych postrzegany w całości. Nie wystarczy, by jego część ograniczała niekorzystny wzrost kursu, gdy jego koszt nieproporcjonalnie narażał podmiot na straty. Nieliczenie się podatnika z możliwością załamania kursu walut na rynku finansowym, może być poczytane jako brak racjonalności jego działań – wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W trakcie kontroli podatkowej w „A.” S.A. prowadzącej działalność produkcyjną i usługową w zakresie aparatury rozdzielczej i sterowniczej energii elektrycznej ustalono, że kontrolowany podmiot poniósł stratę na działalności finansowej w wyniku realizacji dwóch umów na pochodne instrumenty finansowe, które miały na celu zabezpieczać przed ryzykiem walutowym. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w B. stwierdził nieprawidłowości w zakresie zawyżenia przychodów o kwotę stanowiącą dodatnie różnice kursowe przy rozliczeniach transakcji opcyjnych oraz straty poniesionej na transakcjach opcyjnych. W rezultacie organ I instancji określił wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych w kwocie ponad 1,2 mln zł. Organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Jak wskazano, zachowanie podatniczki przy podejmowaniu decyzji w sprawie stosowania instrumentów pochodnych było nieracjonalne, w związku z czym organ nie uznał wydatków poniesionych w związku z realizacją umów na pochodne instrumenty finansowe za koszt uzyskania przychodów na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy z 15.2.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t. jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 851, dalej jako: PDOPrU).

„A.” S.A. wniosła skargę do WSA w Bydgoszczy dowodząc, że zawarcie umów na pochodne instrumenty finansowe było wynikiem racjonalnego i celowościowego działania. Pracownicy spółki posiadali odpowiednią wiedzę niezbędną do dokonywania analiz w przedmiotowym zakresie, co wynika z dokumentów poświadczających udział w szkoleniach i konferencjach oraz z osiąganych wyników. Skarżąca podniosła, że przedmiotowe wydatki związane były z zabezpieczeniem źródła przychodów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę. Zgodnie art. 15 ust. 1 PDOPrU, kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1 PDOPrU. Aby dany wydatek mógł być zaliczony do kosztów uzyskania przychodów musi być poniesiony w taki sposób, aby można było stwierdzić racjonalność działania przedsiębiorcy (zob. wyrok NSA z 13.10.2009 r., II FSK 514/09, wymienione w tekście orzeczenia NSA dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Co do zasady, strata poniesiona na realizacji nierzeczywistych instrumentów pochodnych stanowi koszt uzyskania przychodu (zob. wyrok NSA z 1.2.2011 r., II FSK 1724/09), jednak każdorazowo badając indywidualny stan faktyczny sprawy, należy mieć na względzie to, że formuła określona w art. 15 ust. 1 PDOPrU nie powinna służyć kompensowaniu skutków nieracjonalnych lub nierozważnych działań gospodarczych. Sam cel działania podatnika należy rozpatrywać oceniając daną operację gospodarczą w jej całokształcie, a nie jako cel autonomiczny, wynikający z biegu zdarzeń gospodarczych, na które podatnik ma wpływ (zob. wyrok NSA z 14.12.2012 r., II FSK 996/11). Ryzyko umów gdzie ich koszt oparto na zmienności kursu waluty, wynika z nieprzewidywalności kursu, wobec czego organ nie może odmawiać prawa do odliczenia, z samego tylko względu, że kurs się zmienił wbrew założeniom podatnika. Jednak „nieprzewidywalność kursu waluty” jest zjawiskiem niezmiennym, a załamanie na rynku walut zawsze jest realne i podatnik, chcąc być racjonalnym, musi brać to pod uwagę. W takim wypadku słuszna jest kalkulacja oparta na prognozowaniu, która jednak nie może pomijać możliwości wystąpienia kryzysu, gdyż jako taka jest zwykła spekulacją. Sąd podkreślił, że umowy zawierane przez skarżącą były działaniem nieracjonalnym w odniesieniu do prowadzonej działalności gospodarczej, ponieważ koszt uzyskania zabezpieczenia nie był adekwatny zarówno do pozycji zabezpieczanych, jak i realiów rynku walutowego. Spółka zamiast zabezpieczać kurs po jakim rozliczy przepływy ze swej podstawowej działalności używała tych instrumentów do spekulacji na kursie walutowym. Opierając się na prognozach uwarunkowanych danymi już nieaktualnymi, gdy sytuacja na moment zawarcia umów była płynna i niepokojąca, zgodziła się na ryzyko, całkowicie nie biorąc pod uwagę zjawiska nieprzewidywalności kursu walut.

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną podatniczki. W uzasadnieniu podkreślono, że regulacje podatkowe zawierają rozwiązania dające możliwość zaliczenia do kosztów podatkowych skutków ryzyka, jednak zwykle dotyczy to banków i instytucji finansowych. Niedopuszczalne jest jednak każdorazowe przerzucanie ryzyka związanego z korzystaniem z instrumentów finansowych i podejmowaniem przez przedsiębiorców nieracjonalnych działań na państwo.

Wyrok NSA z 2.6.2015 r., II FSK 2249/13

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Kontrakty na realizację instrumentów pochodnych a zaliczenie strat do kosztów podatkowych
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny