Jurysdykcja

A A A

Pani A i pan B, obywatele francuscy, zawarli związek małżeński we Francji w 1997 r. i umowę małżeńską o ustanowieniu rozdzielności majątkowej. W 2000 r. przeprowadzili się do Zjednoczonego Królestwa. Mieli troje dzieci. Rodzina mieszkała w Zjednoczonym Królestwie do czerwca 2010 r., tj. do momentu, w którym B wyprowadził się. W marcu 2011 r. B wytoczył powództwo o separację przed sąd w Nanterre (Francja). W maju 2011 r. A przedstawiła wniosek do brytyjskiego urzędu o przyznanie zasiłku na dzieci będące na jej utrzymaniu, a następnie złożyła pozew o rozwód oraz oddzielny wniosek o przyznanie alimentów do sądu Zjednoczonego Królestwa. Jednak ten sąd stwierdził brak swej jurysdykcji w odniesieniu do pozwu o rozwód na podstawie art. 19 rozporządzenia Nr 2201/2003 dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej. W grudniu 2011 r. sąd w Nanterre wydał postanowienie o braku pojednania. Orzekł, że jest właściwy do wydania niektórych środków tymczasowych i zasądził od B na rzecz A miesięczne alimenty w wysokości 5000 euro. To postanowienie utraciło moc 16.6.2014 r. W grudniu 2012 r. B wniósł pozew o rozwód do sądu francuskiego. Ten pozew został uznany za niezgodny z prawem w dniu 1.7.2013 r. z tego względu, że toczyło się postępowanie o separację. A wniosła 13.6.2014 r. nowy pozew o rozwód do sądu Zjednoczonego Królestwa i starała się aby ten pozew stał się skuteczny dopiero po upływie jednej minuty po północy w dniu 17.6.2014 r. W dniu 17.6.2014 r. o godzinie 8.20 czasu francuskiego B wniósł z kolei drugi pozew o rozwód do sądu francuskiego. Sąd odsyłający wskazał, że w Zjednoczonym Królestwie była wówczas godzina 7.20 i że o tej godzinie niemożliwe było wytoczenie powództwa przed sąd Zjednoczonego Królestwa. W dniu 9.10.2014 r. B wniósł do francuskiego sądu o wykreślenie sprawy lub oddalenie pozwu o rozwód wniesionego przez A w Zjednoczonym Królestwie, uzasadniając to tym, że jurysdykcja sądów francuskich została ustalona w rozumieniu art. 19 ust. 3 rozporządzenia Nr 2201/2003.

W pytaniach prejudycjalnych sąd odsyłający dążył do ustalenia, czy w przypadku postępowań o separację i o rozwód wszczętych między tymi samymi stronami przed sądami dwóch państw członkowskich art. 19 ust. 1 i 3 rozporządzenia Nr 2201/2003 należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji, w której postępowanie przed sądem, do którego najpierw wniesiono pozew lub wniosek w pierwszym państwie członkowskim, zostało umorzone po wszczęciu postępowania przed drugim sądem w drugim państwie członkowskim, jurysdykcja sądu, do którego najpierw wniesiono pozew lub wniosek, powinna być uznana jako nieustalona?

Z orzecznictwa TS wynika, że pojęcie „ustalona jurysdykcja” zawarte w art. 19 rozporządzenia Nr 2201/2003 powinno być przedmiotem autonomicznej wykładni z uwzględnieniem systemu i celu aktu, który je zawiera (wyroki Cartier parfums-lunettes i Axa Corporate Solutions assurances, C 1/13, pkt 32). W odniesieniu do celu przepisów dotyczących zawisłości sprawy zawartych w art. 19 rozporządzenia Nr 2201/2003 TS zaznaczył, że te przepisy służą unikaniu równoległych postępowań przed sądami różnych państw członkowskich i w rezultacie wydania sprzecznych orzeczeń (wyrok Purrucker, C 296/10, pkt 64).

Jak wynika z wyrażeń „sąd, do którego najpierw wniesiono pozew lub wniosek” i „sąd, do którego pozew lub wniosek wniesiono później” użytych w art. 19 ust. 1 i 3 rozporządzenia Nr 2201/2003, ten mechanizm opiera się na porządku chronologicznym, w jakim postępowania zostały wszczęte przed sądami. W celu określenia momentu, w którym postępowanie przed sądem uważa się za wszczęte i tym samym ustalenia, który z sądów jest sądem, do którego najpierw wniesiono pozew lub wniosek, TS odesłał do art. 16 tego rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem, w zależności od opcji wybranej w mającym zastosowanie prawie krajowym, postępowanie przed sądem uważa się za wszczęte albo w chwili, w której pismo wszczynające postępowanie jest wniesione do sądu, albo jeżeli pismo musi być doręczone przed wniesieniem do sądu, w chwili, w której właściwy organ otrzymał pismo. Postępowanie przed sądem uważa się za wszczęte wyłącznie pod warunkiem, że powód lub wnioskodawca nie zaniechał następnie podjęcia czynności, do których był obowiązany celem: doręczenia pisma stronie przeciwnej (w przypadku pierwszej opcji) bądź wniesienia pisma do sądu (w przypadku drugiej opcji).

Z art. 19 ust. 1 rozporządzenia Nr 2201/2003 wynika, że w sprawach małżeńskich nie jest wymagane, aby pozwy i wnioski wniesione do sądów różnych państw członkowskich miały tę samą podstawę roszczenia. Rzecznik generalny stwierdził, że pozwy i wnioski powinny odnosić się do tych samych stron, ale mogą one mieć różną podstawę roszczenia, pod warunkiem że dotyczą one separacji, rozwodu albo unieważnienia małżeństwa (pkt 76 opinii). Trybunał stwierdził, że zawisłość spraw może istnieć, w przypadku gdy – tak jak w sprawie w postępowaniu głównym – przed sądami różnych państw członkowskich zostaną wszczęte dwa postępowania: o separację w jednym z nich oraz o rozwód w drugim albo gdy do obu sądów zostanie wniesiony pozew o rozwód. W takich okolicznościach i w przypadku tożsamości stron, zgodnie z art. 19 ust. 1, sąd, do którego pozew lub wniosek wniesiono później, z urzędu zawiesza postępowanie do czasu stwierdzenia jurysdykcji sądu, do którego najpierw wniesiono pozew lub wniosek. Trybunał wskazał, że dla ustalenia jurysdykcji sądu, do którego najpierw wniesiono pozew lub wniosek, w rozumieniu art. 19 ust. 1 rozporządzenia Nr 2201/2003 wystarczy, aby sąd, do którego najpierw wniesiono pozew lub wniosek, nie stwierdził z urzędu braku swojej jurysdykcji i aby żadna ze stron nie podniosła zarzutu braku jego jurysdykcji przed zajęciem stanowiska, względnie do czasu zajęcia stanowiska uznawanego przez krajowe prawo procesowe za podjęcie obrony po raz pierwszy (wyrok Cartier parfums-lunettes i Axa Corporate Solutions assurances, pkt 44). W przypadku gdy jurysdykcję uważa się za ustaloną w świetle przepisów art. 3 rozporządzenia Nr 2201/2003, sąd, do którego pozew lub wniosek wniesiono później, stwierdza brak swej jurysdykcji na rzecz sądu, do którego najpierw wniesiono pozew lub wniosek zgodnie z art. 19 ust. 3 tego rozporządzenia.

Reasumując TS orzekł, że w przypadku postępowań o separację i o rozwód wszczętych między tymi samymi stronami przed sądami dwóch państw członkowskich art. 19 ust. 1 i 3 rozporządzenia Nr 2201/2003 należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji, takiej jak ta będąca przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, w której postępowanie przed sądem, do którego najpierw wniesiono pozew lub wniosek w pierwszym państwie członkowskim, zostało umorzone po wszczęciu postępowania przed drugim sądem w drugim państwie członkowskim, kryteria zawisłości sprawy nie są już spełnione i w związku z tym jurysdykcja sądu, do którego najpierw wniesiono pozew lub wniosek, powinna być postrzegana jako nieustalona. Okoliczność, że to umorzenie nastąpiło tuż po wszczęciu trzeciego postępowania przed sądem pierwszego państwa, nie jest istotna. Zachowanie strony powodowej w pierwszym postępowaniu, zwłaszcza niezachowanie przez nią należytej staranności, oraz istnienie różnicy czasu między danymi państwami, co umożliwiałoby wszczęcie postępowania przed sądem pierwszego państwa przed wszczęciem postępowania przed sądem drugiego państwa, także nie są istotne.

Wyrok TS z 6.10.2015 r., A, C 489/14

Źródło: www.curia.eu

opracowała: dr Ewa Skibińska - adiunkt na WPiA UKSW w Warszawie

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Jurysdykcja
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny