Jurysdykcja wyłączna

A A A

Stan faktyczny

Mieszkający w Rzymie E. i C. byli w konkubinacie do 2014 r. W 2010 r. nabyli dom w Villach (Austria). W księgach wieczystych jedynie C. została wpisana jako właściciel. Następnie w kilku spółkach (daje jako: N.R.) zamówione zostały prace remontowe tego budynku. Ponieważ wynagrodzenie za wykonanie tych prac nie zostało w całości uiszczone, N.R. wytoczyli powództwo o odszkodowanie przeciwko C. Pierwszy wyrok, wydany na korzyść N.R. na początku 2014 r., w następstwie wytoczenia powództwa o odszkodowanie stał się wykonalny dopiero po wpisaniu zabezpieczenia rzeczowego na rzecz B., tak że zabezpieczenia dla N.R. ustanowione na nieruchomości C. wynikające z wykonania tego wyroku znajdowały się na dalszej pozycji. Następnie B. złożył w sądzie w Villach wniosek o przeprowadzenie przymusowej sprzedaży odnośnej nieruchomości. Z zawartej w księdze wieczystej kolejności wierzycieli wynika, że cena 280 000 EUR, na którą została wyceniona ta nieruchomość przypadała prawie w całości B. na podstawie zabezpieczenia rzeczowego wpisanego w tej księdze na jego korzyść. W celu uniknięcia takiego podziału kwoty uzyskanej z licytacji sądowej N.R. złożyli w sądzie w Klagenfurcie (Austria) skargę pauliańską przeciwko B. i C. Postanowieniem, które stało się prawomocne w lipcu 2017 r., ten sąd, stwierdzając brak swojej jurysdykcji ze względu na znajdujące się poza terytorium Austrii miejsce zamieszkania B. i C., odrzucił tę skargę. Ponadto w trakcie rozprawy N.R. wnieśli, na podstawie § 213 austriackiego kodeksu procedur egzekucyjnych (dalej jako: EO), sprzeciw wobec podziału w odniesieniu do B. Po wniesieniu tego sprzeciwu N.R. wytoczyli przed sądem w Villach (Austria), na podstawie § 232 EO, powództwo w sprawie zakwestionowania podziału. W celu uzasadnienia jurysdykcji tego sądu do rozpoznania takiego powództwa N.R. powołali się na art. 24 pkt 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1215/2012 z 12.12.2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.Urz. z 2012 r., L Nr 351, s. 1).

Pytanie prejudycjalne

Czy art. 24 pkt 1 i 5 rozporządzenia Nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że wniesione przez wierzyciela powództwo w sprawie zakwestionowania podziału kwoty uzyskanej z licytacji sądowej nieruchomości, zmierzające do stwierdzenia wygaśnięcia wierzytelności w drodze potrącenia z wzajemną wierzytelnością dłużnika, oraz bezskuteczności zabezpieczenia rzeczowego zapewniającego wykonanie tej ostatniej wierzytelności, jest objęte jurysdykcją wyłączną sądów państwa członkowskiego, w którym położona jest odnośna nieruchomość, lub sądów miejsca przymusowego wykonania orzeczenia?

Stanowisko TS

1. Reguły ustalenia właściwej jurysdykcji

Zgodnie z jednolitym orzecznictwem w zakresie, w jakim rozporządzenie Nr 1215/2012 uchyla i zastępuje rozporządzenie Nr 44/2001, które z kolei zastępuje Konwencję z 1986 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, zmienioną kolejnymi konwencjami o przystąpieniu do niej nowych państw członkowskich, dokonana przez Trybunał wykładnia dotycząca przepisów tych ostatnich instrumentów prawnych jest również ważna dla rozporządzenia Nr 1215/2012, gdy przepisy te można uznać za „równoważne” (wyroki: Nothartová, C-306/17, pkt 18; Kuhn, C-308/17, pkt 31; Gradbeništvo Korana, C-579/17, pkt 45).

System przyznawania jurysdykcji ogólnej, przewidziany w rozdziale II rozporządzenia Nr 1215/2012, opiera się na zasadzie ogólnej, wyrażonej w art. 4 ust. 1 tego rozporządzenia, w myśl której osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego mogą być pozywane przed sądy tego państwa niezależnie od obywatelstwa stron. Jedynie w drodze wyjątku od zasady ogólnej jurysdykcji sądu miejsca zamieszkania pozwanego art. 24 rozporządzenia Nr 1215/2012 przewiduje zasady dotyczące jurysdykcji wyłącznej, m.in. w kwestii praw rzeczowych na nieruchomościach i wykonywania orzeczeń. Te szczególne zasady jurysdykcji powinny zatem podlegać wykładni ścisłej.

Z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że zgodnie z odpowiednimi przepisami EO, po przeprowadzeniu sądowej licytacji nieruchomości, o podziale kwoty uzyskanej z egzekucji decyduje się podczas rozprawy, która odbywa się przed sądem prowadzącym postępowanie egzekucyjne. Przy tej okazji jeśli kwestionowane jest prawo do udziału wierzyciela, sąd będzie zobowiązany do zbadania m.in. istnienia lub porządku pierwszeństwa wierzytelności. W przypadku gdy orzeczenie w sprawie sprzeciwu zależy od ustalenia spornych okoliczności faktycznych, strony są wezwane do wytoczenia powództwa w sprawie zakwestionowania podziału.

W niniejszej sprawie na poparcie powództwa w sprawie zakwestionowania podziału w postępowaniu głównym N.R. podnieśli, że wygaśnięcie w drodze potrącenia wierzytelności B. oraz bezskuteczność zabezpieczenia rzeczowego gwarantującego wykonanie tej wierzytelności, przy czym ta ostatnia podstawa sprzeciwu ma według sądu odsyłającego charakter skargi pauliańskiej.

Trybunał przyznał, że analizowane jako całość powództwo w sprawie zakwestionowania podziału ma związek z postępowaniem egzekucyjnym dotyczącym przymusowej sprzedaży nieruchomości. Jednak podstawy sprzeciwu podniesione w ramach takiego powództwa mogą być różne pod względem swej treści, a zatem mogą mieć odmienny charakter prawny, tak że ich bliskość z przymusowym wykonaniem orzeczenia lub z prawami rzeczowymi na nieruchomościach może być znacząco różna. W związku z tym ogólna analiza powództwa w sprawie zakwestionowania podziału do celów ustalenia zasad jurysdykcji mających zastosowanie do tego powództwa byłaby, jak stwierdził rzecznik generalny w pkt 35, 38 i 48 opinii, sprzeczna ze ścisłą wykładnią przewidzianych w art. 24 pkt 1 i 5 rozporządzenia Nr 1215/2012 zasad jurysdykcji wyłącznej, która to wykładnia jest wymagana ze względu na wyjątkowy charakter tych zasad.

2. Jurysdykcja sądów państwa, w którym nieruchomość jest położona

W odniesieniu do przewidzianej w art. 24 pkt 1 rozporządzenia Nr 1215/2012 jurysdykcji sądów państwa, w którym nieruchomość jest położona, Trybunał przypomniał, że nie obejmuje ona wszystkich spraw, które dotyczą praw rzeczowych na nieruchomości, lecz tylko te spośród nich, które należą do zakresu zastosowania rozporządzenia Nr 1215/2012 i zaliczają się do spraw, które jednocześnie zmierzają, z jednej strony, do określenia granic lub składu nieruchomości, własności, posiadania lub istnienia innych praw rzeczowych na nieruchomości, a z drugiej strony, do zapewnienia osobom, którym te prawa przysługują, ochrony związanych z nimi uprawnień (wyroki: Weber, C-438/12, pkt 42; Komu i in., C-605/14, pkt 26). Dlatego też dla ustalenia jurysdykcji sądu państwa członkowskiego, w którym nieruchomość jest położona, nie wystarcza okoliczność, że powództwo ma związek z prawem rzeczowym na nieruchomości lub z nieruchomością. W ocenie TS powództwo powinno raczej opierać się na prawie rzeczowym, a nie na prawie obligacyjnym (wyrok Schmidt, C-417/15, pkt 34).

W odniesieniu do podstawy sprzeciwu zmierzającej do zakwestionowania wygaśnięcia wierzytelności B. w drodze potrącenia TS stwierdził, że za pomocą takiego żądania N.R. zmierzają w istocie do zakwestionowania istnienia wierzytelności, która została wobec nich podniesiona przy dokonywaniu podziału ceny uzyskanej z licytacji sądowej. Tymczasem chociaż istnienie wierzytelności służyło jako podstawa do ustanowienia zabezpieczenia rzeczowego i późniejszej egzekucji, to jednak to żądanie dokonania potrącenia nie opiera się na prawie rzeczowym. Kwestia, czy wierzytelność B. względem jego dłużnika wygasła w drodze potrącenia, nie jest zatem związana ze względami pozwalającymi na przyznanie wyłącznej jurysdykcji sądom miejsca, w którym nieruchomość jest położona, a mianowicie koniecznością przeprowadzenia weryfikacji, dochodzeń i ekspertyz na miejscu (wyrok Komu i in., pkt 31).

Odnosząc się do podstawy sprzeciwu, za pomocą której N.R. kwestionują zasadność aktu notarialnego sporządzonego w 13.6.2014 r. dla B. i C. w przedmiocie uznania długu, który to akt posłużył jako podstawa egzekucji, oraz żądają stwierdzenia bezskuteczności tego aktu względem nich, TS uznał, że badanie takiej argumentacji nie wymaga oceny faktów lub stosowania zasad i praktyk locus rei sitae, mogących uzasadniać jurysdykcję sądu państwa członkowskiego, w którym położona jest nieruchomość (wyrok Reichert i Kockler, C-115/88, pkt 12). Otóż taka podstawa sprzeciwu, którą sąd odsyłający zrównał ze skargą pauliańską, opiera się na wierzytelności, a więc prawie osobistym przysługującym wierzycielowi wobec jego dłużnika, i ma na celu utrzymanie gwarancji zaspokojenia wierzyciela, jaką dla wierzyciela stanowi majątek dłużnika (wyrok Feniks, C-337/17, pkt 40). W konsekwencji TS uznał, że badanie kwestii, czy przesłanki tego rodzaju powództwa zostały spełnione, nie zakłada dokonania weryfikacji ściśle związanej z miejscem położenia nieruchomości, która uzasadniałaby wyłączną jurysdykcję sądów państwa członkowskiego, w którym ta nieruchomość jest położona.

3. Jurysdykcja sądów państwa, na którego terytorium powinno nastąpić lub nastąpiło wykonanie orzeczeń

Zgodnie z art. 24 pkt 5 rozporządzenia Nr 1215/2012 w postępowaniach, których przedmiotem jest wykonanie orzeczeń, jurysdykcję mają jedynie – niezależnie od miejsca stron – sądy państwa członkowskiego, na którego terytorium wykonanie powinno nastąpić lub nastąpiło. Na podstawie orzecznictwa TS zakresem stosowania art. 24 pkt 5 rozporządzenia Nr 1215/2012 objęte są powództwa, które służą rozstrzygnięciu sporów dotyczących użycia środków przymusu, ograniczenia lub zajęcia rzeczy ruchomych bądź nieruchomości w celu zapewnienia skutecznego wykonania orzeczeń i dokumentów (wyrok Reichert i Kockler, C-261/90, pkt 28).

Odnosząc się do podniesionej przez N.R. podstawy sprzeciwu zmierzającej do stwierdzenia, iż wierzytelność B wygasła w drodze potrącenia, TS stwierdził, że badanie zasadności takiego żądania odbiega od kwestii dotyczących przymusowego wykonania jako takiego. Tymczasem, jak wynika z orzecznictwa TS, szczególny charakter związku wymaganego w art. 16 pkt 5 Konwencji z 1986 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, zmienionej kolejnymi konwencjami o przystąpieniu do niej nowych państw członkowskich, którego postanowienia zostały powtórzone w art. 24 pkt 5 rozporządzenia Nr 1215/2012, oznacza, że strona nie może powoływać się na jurysdykcję, którą przepis ten przyznaje sądom miejsca wykonania orzeczenia, w celu wniesienia sprawy do tych sądów, w drodze wyjątku, w przedmiocie sporu podlegającego sądom innego państwa członkowskiego (wyrok AS-Autoteile Service, 220/84, pkt 17).

Analizując podstawę sprzeciwu zrównanego przez sąd odsyłający ze skargą pauliańską, TS wskazał, że za pomocą tej podstawy sprzeciwu N.R. nie kwestionują, samych w sobie, czynów organów odpowiedzialnych za egzekucję, co oznacza, że powództwo takie nie wykazuje stopnia bliskości, jaki jest wymagany, aby uzasadnić zastosowanie zasady wyłącznej jurysdykcji przewidzianej w art. 24 pkt 5 rozporządzenia Nr 1215/2012.

4. Jurysdykcja sądów państwa miejsca wykonania zobowiązania

W celu udzielenia sądowi odsyłającemu wszelkich wskazówek przydatnych do rozstrzygnięcia zawisłego przed nim sporu TS badał, czy art. 7 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Nr 1215/2012 nie dostarcza podstawy prawnej dla przyznania jurysdykcji temu sądowi w odniesieniu do skargi pauliańskiej. Zgodnie z tym przepisem w sprawach dotyczących umowy osoba, która ma miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego, może zostać pozwana w innym państwie członkowskim przed sądy miejsca wykonania danego zobowiązania.

Z orzecznictwa TS wynika, że skarga pauliańska, jeżeli jest wytoczona w oparciu o wierzytelność wynikającą ze zobowiązań podjętych poprzez zawarcie umowy, jest objęta zakresem pojęcia „spraw dotyczących umowy” w rozumieniu art. 7 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Nr 1215/2012 (wyrok Feniks, pkt 44).

W niniejszej sprawie, jak w istocie N.R. oraz Komisja Europejska podnieśli, że druga podstawa sprzeciwu, zrównana przez sąd odsyłający ze skargą pauliańską, została sformułowana w celu stwierdzenia bezskuteczności wobec N.R. zabezpieczenia rzeczowego ustanowionego na korzyść B. przez C., będącą ich wspólną dłużniczką, z którą każdy z wierzycieli był związany umową, jurysdykcja oparta na łączniku miejsca zamieszkania pozwanego mogłaby zostać uzupełniona jurysdykcją opartą na łącznikach przewidzianych art. 7 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Nr 1215/2012. Taka jurysdykcja odpowiada – ze względu na oparcie stosunków łączących wierzycieli i C. na zawartych przez nich umowach – zarówno wymogowi pewności prawa i przewidywalności, jak i celowi związanemu z prawidłowym administrowaniem wymiarem sprawiedliwości. Wierzyciele zamierzający wnieść skargę pauliańską z tytułu wierzytelności wywodzonej z umowy mają zatem możliwość wytoczenia jej przed sądem „miejsca wykonania danego zobowiązania, którą to jurysdykcję dopuszcza art. 7 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Nr 1215/2012. W niniejszym przypadku w drugiej podstawie sprzeciwu N.R. zmierzają do ochrony swych interesów w wykonaniu zobowiązań wynikających z zawartych z C. umów o prace remontowe. Wynika stąd, że „miejscem wykonania danego zobowiązania” jest – zgodnie z przepisem art. 7 pkt 1 lit. b) tego rozporządzenia – miejsce w państwie członkowskim, w którym zgodnie z tymi umowami te prace remontowe zostały wykonane, a mianowicie Austria.

Reasumując TS orzekł, że art. 24 pkt 1 i 5 rozporządzenia Nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że wytoczone przez wierzyciela powództwo w sprawie zakwestionowania podziału kwoty uzyskanej z licytacji sądowej nieruchomości, zmierzające do stwierdzenia, po pierwsze, wygaśnięcia wierzytelności w drodze potrącenia z wzajemną wierzytelnością dłużnika, oraz po drugie, bezskuteczności zabezpieczenia rzeczowego zapewniającego wykonanie tej wierzytelności, nie jest objęte jurysdykcją wyłączną sądów państwa członkowskiego, w którym położona jest odnośna nieruchomość, ani sądów miejsca przymusowego wykonania orzeczenia.

Wyrok TS z 10.7.2019 r., Reitbauer i in., C-722/17




Źródło: www.curia.eu

opracowała: dr Ewa Skibińska -  WPiA UKSW w Warszawie


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Jurysdykcja wyłączna
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny