Jurysdykcja w sprawach zobowiązań alimentacyjnych

A A A

A i jego żona B oraz dwoje ich dzieci są obywatelami Włoch i stale przebywają w Londynie. Dzieci urodziły się w tym mieście. W 2012 r. A wniósł do Tribunale di Milano powództwo przeciwko B, żądając orzeczenia separacji z jej winy, a także ustanowienia pieczy naprzemiennej nad ich dziećmi z ustaleniem miejsca zamieszkania przy matce, proponując miesięczne świadczenia tytułem kosztów kształcenia i opieki nad dziećmi w wysokości 4000 euro. B wniosła powództwo wzajemne także mające na celu orzeczenie separacji z mężem, z jego winy, oraz przyznanie miesięcznych świadczeń alimentacyjnych w wysokości 18 700 euro, podnosząc jednak zarzut braku jurysdykcji sądu włoskiego w odniesieniu do prawa do pieczy, ustalenia miejsca zamieszkania, utrzymywania kontaktów z dziećmi i przyczyniania się do utrzymania dzieci. Zdaniem B to angielski sąd ma jurysdykcję w tym zakresie na podstawie rozporządzenia 2201/2003 dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej. Tribunale di Milano orzekł, że zgodnie z art. 3 rozporządzenia 2201/2003 ma on jurysdykcję, aby rozpoznać żądanie dotyczące separacji. Natomiast na podstawie art. 8 ust. 1 rozporządzenia Nr 2201/2003 uznał, że wyłącznie sądy angielskie mają jurysdykcję, aby rozpatrzyć kwestie związane z „odpowiedzialnością rodzicielską” w rozumieniu art. 2 pkt 7 tego rozporządzenia, ponieważ dzieci mają zwykłe miejsce pobytu w Londynie. Ponadto stwierdził, że ma jurysdykcję, aby orzec w przedmiocie żądania zasądzenia świadczeń alimentacyjnych na rzecz B, ze względu na to, że jest to postępowanie dotyczące statusu osoby w rozumieniu art. 3 lit. c) rozporządzenia 4/2009 w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych. Natomiast zgodnie z art. 3 lit. d) tego rozporządzenia ten sąd uznał, że nie ma on jurysdykcji, aby orzec w przedmiocie żądania dotyczącego utrzymania małoletnich dzieci, ponieważ jest ono związane z postępowaniem dotyczącym odpowiedzialności rodzicielskiej i w tym zakresie jurysdykcję mają także sądy angielskie.

Następnie A wniósł do High Court of Justice Family Division w Londynie pozew o ustalenie szczegółowych warunków sprawowania odpowiedzialności rodzicielskiej oraz do Corte suprema di cassazione (sądu kasacyjnego) zażalenie na powyższe postanowienie Tribunale di Milano, podnosząc jedynie zarzut dotyczący naruszenia art. 3 lit. c) rozporządzenia 4/2009, ponieważ jego zdaniem sądy włoskie mają jurysdykcję również w odniesieniu do kwestii dotyczących zobowiązań alimentacyjnych względem dzieci.

W pytaniu prejudycjalnym Corte suprema di cassazione dążył do ustalenia, czy jeżeli sąd jednego państwa członkowskiego orzeka w postępowaniu dotyczącym separacji lub rozkładu pożycia między rodzicami małoletniego dziecka, a sąd innego państwa członkowskiego orzeka w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności rodzicielskiej za to dziecko to, na podstawie art. 3 lit. c) i d) rozporządzenia 4/2009, który z tych sądów jest uprawniony do rozpatrzenia żądania dotyczącego zobowiązania alimentacyjnego wobec tego dziecka?

Artykuł 3 rozporządzenia 4/2009 stanowi, że sądami, które mają jurysdykcję do rozpoznania spraw dotyczących zobowiązań alimentacyjnych w państwach członkowskich, są: (…)

c) sąd, który zgodnie z prawem sądu, ma jurysdykcję do prowadzenia postępowania dotyczącego statusu osoby, w przypadku gdy żądanie dotyczące zobowiązań alimentacyjnych jest związane z tym postępowaniem, chyba że ta jurysdykcja wynika tylko z obywatelstwa jednej ze stron; lub

d) sąd, który zgodnie z prawem sądu, jest właściwy do prowadzenia postępowania dotyczącego odpowiedzialności rodzicielskiej, w przypadku gdy żądanie dotyczące zobowiązań alimentacyjnych jest związane z tym postępowaniem, chyba że ta jurysdykcja wynika tylko z obywatelstwa jednej ze stron.

Z wymogu jednolitego stosowania unijnego prawa wynika, że w zakresie, w jakim art. 3 lit. c) i d) rozporządzenia Nr 4/2009 nie zawierają odesłania do prawa państw członkowskich w celu określenia znaczenia i zakresu tego pojęcia, należy nadawać im autonomiczną i jednolitą wykładnię w całej UE (wyrok Kásler i Káslerné Rábai, C 26/13, pkt 37). Tę wykładnię należy ustalić, uwzględniając treść danego przepisu, systematykę oraz cel danego aktu prawnego (wyrok A, C 523/07, pkt 34).

W przepisach art. 3 lit. c) i d) rozporządzenia 4/2009 odróżniono postępowania dotyczące statusu osoby od postępowań dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej. Trybunał wskazał, że o ile określone tam kryteria przyznawania jurysdykcji są alternatywne w zakresie, w jakim są one połączone spójnikiem „lub”, o tyle językowa wykładnia nie pozwala jednak ustalić niedwuznacznie, czy ich alternatywny charakter powoduje, że żądania dotyczące zobowiązań alimentacyjnych względem dziecka są związane wyłącznie z postępowaniem dotyczącym odpowiedzialności rodzicielskiej, czy też te żądania można uznać za związane także z postępowaniem dotyczącym statusu osoby. Motyw 5 rozporządzenia 2201/2003 stanowi, że w celu zapewnienia równego traktowania wszystkich dzieci obejmuje ono wszystkie orzeczenia w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej, łącznie ze środkami mającymi na celu ochronę dziecka, niezależnie od jakiegokolwiek związku z postępowaniem w sprawach małżeńskich, dokonuje wyraźnego rozróżnienia między sporami dotyczącymi rozwodu, separacji i unieważnienia małżeństwa z jednej strony a sporami dotyczącymi przyznawania, wykonywania, przekazywania, pełnego lub częściowego pozbawienia odpowiedzialności rodzicielskiej z drugiej strony. W odniesieniu do rozwodu, separacji i unieważnienia małżeństwa jurysdykcja sądu jest przyznawana, zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. a) rozporządzenia 2201/2003, na podstawie kryteriów uwzględniających zasadniczo aktualne lub dawne miejsce zwykłego pobytu małżonków lub jednego z nich. Natomiast zgodnie z motywem 12 tego rozporządzenia, w dziedzinie odpowiedzialności rodzicielskiej podstawy jurysdykcji ukształtowane są zgodnie z zasadą dobra dziecka, w szczególności według kryterium bliskości. Przepisy art. 3 lit. c) i d) rozporządzenia 4/2009 rozróżniają, jeśli chodzi o wskazane w nim kryteria przyznawania jurysdykcji, postępowania sądowe według tego, czy dotyczą one praw i obowiązków w relacjach między małżonkami lub praw oraz obowiązków rodziców względem jednego dziecka bądź większej ich liczby. Żądanie dotyczące zobowiązań alimentacyjnych względem małoletnich dzieci odnosi się zaś do tego ostatniego rodzaju postępowania, ponieważ dotyczy ono określenia zobowiązań alimentacyjnych, które ciążą na pierwszym lub drugim z rodziców względem ich dzieci (aby pokryć ich koszty utrzymania i kształcenia).

Trybunał stwierdził, że żądanie dotyczące zobowiązań alimentacyjnych względem małoletnich dzieci jest związane z postępowaniem dotyczącym odpowiedzialności rodzicielskiej.

Trybunał przypomniał, że rozporządzenie 4/2009, zgodnie z jego motywem 15, ma na celu zabezpieczenie interesów wierzycieli alimentacyjnych i ułatwienie skutecznego zarządzania wymiarem sprawiedliwości w UE. Odnosząc się do celu związanego ze skutecznym zarządzaniem wymiarem sprawiedliwości, TS wskazał, że żądanie dotyczące zobowiązań alimentacyjnych na rzecz małoletnich dzieci nie musi być związane z postępowaniem dotyczącym rozwodu lub separacji. W opinii TS sąd mający jurysdykcję, aby orzekać w przedmiocie postępowań dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej zdefiniowanej w art. 2 pkt 7 rozporządzenia 2201/2003, może najlepiej ocenić in concreto zasadność żądania dotyczącego zobowiązania alimentacyjnego na rzecz dziecka, określić kwotę tego zobowiązania mającego na celu pokrycie kosztów utrzymania i wychowania dziecka, dostosowując ją zgodnie z ustalonym sposobem sprawowania pieczy, wspólnym lub wyłącznym, zgodnie z prawem do osobistego kontaktu z dzieckiem, czasem trwania tego prawa oraz zgodnie z innymi okolicznościami faktycznymi odnoszącymi się do sprawowania odpowiedzialności rodzicielskiej, które mu przedstawiono. Interes uprawnionego do alimentów zostaje w ten sposób także zapewniony, ponieważ małoletnie dziecko łatwo uzyska orzeczenie dotyczące przysługujących mu wierzytelności alimentacyjnych od sądu, któremu najlepiej znane są okoliczności istotne dla oceny jego żądania. Ponadto, sąd mający jurysdykcję, aby orzec w przedmiocie żądania dotyczącego takiej wierzytelności alimentacyjnej, jest wyznaczany zgodnie z przepisami jurysdykcyjnymi unijnego prawa określonymi w rozporządzeniu 2201/2003 zgodnie z zasadą dobra dziecka. Trybunał podkreślił konieczność uwzględnienia dobra dziecka w ramach wykładni przepisów jurysdykcyjnych określonych w art. 3 lit. c) i d) rozporządzenia 4/2009. Tym bardziej że wdrożenie rozporządzenia 4/2009 powinno nastąpić zgodnie z art. 24 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Na podstawie tego postanowienia we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych zarówno przez władze publiczne, jak i przez instytucje prywatne, należy przede wszystkim uwzględnić interes dziecka.

Reasumując TS orzekł, że przepisy art. 3 lit. c) i d) rozporządzenia 4/2009 należy interpretować w ten sposób, iż jeżeli sąd państwa członkowskiego orzeka w postępowaniu dotyczącym separacji lub rozkładu pożycia między rodzicami małoletniego dziecka, a sąd innego państwa członkowskiego orzeka w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności rodzicielskiej za to dziecko, wówczas żądanie dotyczące zobowiązania alimentacyjnego względem tego dziecka jest związane wyłącznie z postępowaniem dotyczącym odpowiedzialności rodzicielskiej w rozumieniu art. 3 lit. d) tego rozporządzenia.

Wyrok TS z 16.7.2015 r., A, C 184/14

Źródło: www.curia.eu

opracowała: dr Ewa Skibińska - adiunkt na WPiA UKSW w Warszawie

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Jurysdykcja w sprawach zobowiązań alimentacyjnych
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny