Jurysdykcja w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej

A A A

W.I. Gogowa i I.D. Iliew (obywatele Bułgarii) mają dziecko, które w chwili wystąpienia okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia postępowania głównego, miało 10 lat. Dziecko było obywatelem Bułgarii i mieszkało z matką w Mediolanie. I.D. Iliew mieszkał osobno we Włoszech. W.I. Gogowa zamierzała uzyskać odnowienie paszportu dziecka. Zgodnie z prawem bułgarskim decyzja dotycząca podróży małoletniego dziecka za granicę i uzyskania przez nie paszportu we własnym imieniu jest podejmowana przez rodziców za obustronnym porozumieniem. Wniosek o wydanie paszportu dla takiego dziecka oboje rodzice składają do właściwego organu administracyjnego. I.D. Iliew nie chciał współdziałać z W.I. Gogową. Dlatego wniosła powództwo do sądu w Petricz (Bułgaria) o rozstrzygnięcie powstałego pomiędzy nią a I.D. Iliewem sporu dotyczącego możliwości odbycia przez ich dziecko podróży poza terytorium Włoch. Wobec tego, że doręczenie pisma wszczynającego postępowanie I.D. Iliewowi było niemożliwe, ponieważ nie zastano go pod wskazanym adresem, sąd ustanowił dla niego kuratora procesowego dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Kurator nie zakwestionował jurysdykcji sądów bułgarskich i oświadczył, że spór powinien zostać rozstrzygnięty zgodnie z dobrem dziecka. Bułgarski sąd uznał, że żądanie W.I. Gogowej odnosiło się odpowiedzialności rodzicielskiej za dziecko w rozumieniu art. 8 rozporządzenia Rady (WE) Nr 2201/2003 z 27.11.2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej. Po ustaleniu, że dziecko ma miejsce zwykłego pobytu we Włoszech, sąd stwierdził brak swojej jurysdykcji do rozpoznania powództwa i umorzył postępowanie. W.I. Gogowa wniosła zażalenie na to postanowienie.

Poprzez pytania prejudycjalne bułgarski SN dążył do ustalenia, czy powództwo, za pomocą którego jedno z rodziców wnosi do sądu o konwalidowanie braku zgody drugiego z rodziców na odbycie przez ich dziecko podróży poza granice państwa członkowskiego jego zwykłego pobytu i wydanie mu paszportu na jego nazwisko jest objęte zakresem przedmiotowym stosowania rozporządzenia Nr 2201/2003?

Rozporządzenie Nr 2201/2003 jest stosowane, bez względu na rodzaj sądu, w sprawach cywilnych dotyczących w szczególności przyznawania, wykonywania, przekazywania, pełnego lub częściowego pozbawienia odpowiedzialności rodzicielskiej. Trybunał wskazał, że pojęcie „sprawy cywilne” jest terminem autonomicznym unijnego prawa, obejmującym w szczególności wszystkie pozwy lub wnioski, środki i orzeczenia „w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej” w rozumieniu tego rozporządzenia, zgodnie z celem przywołanym w motywie 5 (wyrok C., C 435/06, pkt 46–51). Pojęcie „odpowiedzialność rodzicielska” zostało w art. 2 ust. 7 rozporządzenia Nr 2201/2003 zdefiniowane szeroko i oznacza ono wszystkie prawa i obowiązki odnoszące się do osoby i majątku dziecka przysługujące osobie fizycznej lub prawnej na mocy orzeczenia sądowego, z mocy prawa lub umowy mającej skutek prawny (wyrok Health Service Executive, C 92/12 PPU, pkt 59). W art. 1 ust. 2 tego rozporządzenia wymieniono dziedziny objęte zakresem rozporządzenia jako należące do zakresu „odpowiedzialności rodzicielskiej”. To wyliczenie nie jest wyczerpujące, lecz ma charakter wyłącznie przykładowy, na co wskazuje użycie wyrażenia „w szczególności” (wyrok Health Service Executive, pkt 63).

W celu ustalenia, czy dany pozew lub wniosek są objęte zakresem stosowania rozporządzenia Nr 2201/2003 należy skupić się na ich przedmiocie (wyrok Schneider, C 386/12, pkt 29 i 30).

Z postanowienia odsyłającego wynika, że w ramach analizowanego powództwa sąd rozstrzyga kwestię konieczności uzyskania przez dziecko paszportu i prawa rodzica mającego status strony powodowej do złożenia wniosku w przedmiocie takiego paszportu, a także prawa do podróżowania za granicę z dzieckiem bez zgody drugiego rodzica. Trybunał uznał, że to powództwo dotyczy wykonywania odpowiedzialności rodzicielskiej w stosunku do tego dziecka w rozumieniu art. 1 ust. 1 lit. b) w zw. z art. 2 ust. 7 rozporządzenia Nr 2201/2003. Ponadto, nie jest ono objęte zakresem żadnego z wyjątków, których zamknięty katalog zawiera art. 1 ust. 3 tego rozporządzenia.

Trybunał orzekł, że powództwo, za pomocą którego jedno z rodziców wnosi do sądu o konwalidowanie braku zgody drugiego z rodziców na odbycie przez ich dziecko podróży poza granice państwa członkowskiego jego zwykłego pobytu i wydanie mu paszportu na jego nazwisko jest objęte przedmiotowym zakresem stosowania rozporządzenia Nr 2201/2003. Na to twierdzenie nie wpływa okoliczność, że orzeczenie wydane na zakończenie tego postępowania musi zostać uwzględnione przez organy państwa członkowskiego, którego dziecko jest obywatelem w ramach postępowania administracyjnego dotyczącego wydania tego paszportu.

Kolejne pytanie prejudycjalne dotyczyło wykładni art. 12 ust. 3 rozporządzenia Nr 2201/2003. Przepis art. 12 ust. 3 rozporządzenia Nr 2201/2003 umożliwia sądom państwa członkowskiego niebędącego państwem zwykłego pobytu dziecka, rozpoznanie dotyczących tego dziecka pozwów lub wniosków z zakresu odpowiedzialności rodzicielskiej (wyrok L., C 656/13, pkt 45 i 52). Zgodnie z art. 12 ust. 3 lit. b) w zw. z art. 16 rozporządzenia Nr 2201/2003, sądy państwa członkowskiego mogą opierać swoją jurysdykcję na pierwszym z przywołanych przepisów pod warunkiem, że stwierdzone zostanie istnienie wyraźnego lub w inny sposób jednoznacznego porozumienia wszystkich stron postępowania co do istnienia tej jurysdykcji najpóźniej w chwili wniesienia do wybranego sądu pisma wszczynającego postępowanie lub pisma równorzędnego (wyrok L., pkt 56). Ponadto z motywu 12 rozporządzenia Nr 2201/2003 wynika, że podstawa kompetencji przewidziana w art. 12 ust. 3 stanowi wyjątek od kryterium bliskości, zgodnie z którym jurysdykcja w dotyczących dziecka sprawach z zakresu odpowiedzialności rodzicielskiej powinna należeć w pierwszej kolejności do sądów państw członkowskich zwykłego pobytu dziecka (art. 8 ust. 1 tego rozporządzenia). Jak zauważył rzecznik generalny (pkt 64 opinii) ten wyjątek ma na celu przyznanie pewnej autonomii stronom postępowań dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej. Trybunał podkreślił, że wymóg dotyczący jednoznacznego charakteru uznania jurysdykcji sądu, przed którym wszczęto postępowanie, przez wszystkie strony postępowania należy interpretować ściśle.

Trybunał wskazał, że w powyższym przypadku uznanie jurysdykcji zakłada co najmniej, że pozwany wie o postępowaniu wszczętym przeciwko niemu przed tymi sądami. O ile ta wiedza nie oznacza uznania jurysdykcji sądów, przed którymi wszczęto postępowanie, to pozwany nieznany z miejsca pobytu, któremu nie doręczono pisma wszczynającego postępowanie i który nie wie o wszczętym przeciwko niemu postępowaniu – zdaniem TS – nie może zostać uznany za akceptującego jurysdykcję tych sądów (wyrok A., C 112/13, pkt 54). Ponadto, woli pozwanego w postępowaniu głównym nie można wywodzić z zachowania jego kuratora procesowego (powołanego dla osoby nieznanej z miejsca pobytu). Kurator nie ma kontaktu z pozwanym i nie może uzyskać od pozwanego informacji niezbędnych dla uznania lub zakwestionowania jurysdykcji krajowej sądów, do których wniesiono sprawę (wyrok A., pkt 55). Wobec powyższego TS uznał, że w rozpatrywanej sprawie jurysdykcji sądów, przed którymi wszczęto postępowanie nie można uznać za „wyraźnie lub w inny jednoznaczny sposób uznaną przez wszystkie strony postępowania” w rozumieniu art. 12 ust. 3 rozporządzenia Nr 2201/2003.

Trybunał wskazał, że powyższa wykładnia nie narusza prawa dostępu do wymiaru sprawiedliwości, ani też zasady pewności prawa oraz zasady skuteczności (effet utile) rozporządzenia Nr 2201/2003. Ta wykładnia nie pozbawia powódki możliwości uzyskania orzeczenia sądowego wydanego zaocznie przez sąd państwa członkowskiego zwykłego miejsca pobytu dziecka, który to sąd ma jurysdykcję na podstawie art. 8 rozporządzenia Nr 2201/2003. Ta wykładnia nie prowadzi zatem do odmowy dostępu do wymiaru sprawiedliwości.

Trybunał orzekł, że przepis art. 12 ust. 3 lit. b) rozporządzenia Nr 2201/2003 należy interpretować w ten sposób, że jurysdykcja sądów, do których wpłynął pozew, względnie wniosek z zakresu odpowiedzialności rodzicielskiej nie może być uważana za „wyraźnie lub w inny jednoznaczny sposób uznaną przez wszystkie strony postępowania” w rozumieniu tego przepisu z tego tylko powodu, że kurator procesowy pozwanego, powołany przez sąd z urzędu w związku z niemożliwością doręczenia pozwanemu pisma wszczynającego postępowanie, nie podniósł zarzutu braku jurysdykcji tych sądów.

Wyrok TS z 21.10.2015 r., Gogowa, C 215/15

Źródło: www.curia.eu

opracowała: dr Ewa Skibińska - adiunkt na WPiA UKSW w Warszawie

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Jurysdykcja w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny