Jurysdykcja szczególna w sprawach dotyczących umowy

A A A

Stan faktyczny

P. Postnov i N. Postnova (mieszkający w Dublinie), są właścicielami lokali mieszkalnych objętych odrębną własnością w budynku wielomieszkaniowym położonym w Bansko (Bułgaria). Lokale te nabyli na podstawie umowy sprzedaży zawartej w 2008 r. Na corocznych zgromadzeniach ogólnych współwłaścicieli tej nieruchomości, które odbyły się w latach 2013–2017, przyjęto uchwały w sprawie corocznych składek na poczet budżetu wspólnoty mieszkaniowej na pokrycie kosztów utrzymania części wspólnych. Twierdząc, że P. Postnov i N. Postnova nie wywiązali się w pełni z obowiązku zapłaty tych corocznych składek, B.A. Kerr, jako zarządca nieruchomości, wytoczył powództwo przed sąd rejonowy w Rozłogu (Bułgaria) dochodząc zasądzenia obowiązku uiszczenia przez nich kwoty tych składek, powiększonej o odsetki za zwłokę. W postanowieniu sąd ten uznał, że zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1215/2012 z 12.12.2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.Urz. z 2012 r. L Nr 351, s. 1) nie ma on jurysdykcji do rozpatrzenia sporu pomiędzy B.A. Kerrem a P. Postnovem i N. Postnovą, ponieważ zamieszkują oni w Irlandii, a ustanowione w tym przepisie przesłanki zastosowania wyjątków od zasady jurysdykcji ogólnej nie są spełnione. B.A. Kerr wniósł zażalenie na to postanowienie.

Pytania prejudycjalne

– Czy wykładni art. 7 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Nr 1215/2012 należy dokonywać w ten sposób, że spór dotyczący – wynikającego z uchwały zgromadzenia ogólnego współwłaścicieli budynku wielomieszkaniowego nieposiadającego osobowości prawnej i ustanowionego specjalnie na mocy ustawy w celu wykonywania niektórych praw, przyjętej przez większość członków wspólnoty mieszkaniowej, lecz wiążącej wszystkich jej członków – zobowiązania do zapłaty należy uznać za należący do zakresu pojęcia „spraw dotyczących umowy” w rozumieniu tego przepisu?

– Czy spór dotyczący wynikającego z uchwały zgromadzenia ogólnego współwłaścicieli budynku mieszkalnego zobowiązania do zapłaty kosztów utrzymania części wspólnych tej nieruchomości należy uznać za spór dotyczący umowy o świadczenie usług w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. b) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 593/2008 z 17.6.2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I) (Dz.Urz. z 2008 r. L Nr 177, s. 6), czy też umowy, której przedmiotem są prawa rzeczowe w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c) tego rozporządzenia?

Stanowisko TS

Pojęcie „spraw dotyczących umowy”

W niniejszej sprawie zobowiązanie, którego wykonania dotyczy żądanie pozwu, wynika z uchwały podjętej przez zgromadzenie ogólne współwłaścicieli budynku wielomieszkaniowego, ustalającej kwotę corocznych składek na poczet budżetu wspólnoty mieszkaniowej na pokrycie kosztów utrzymania części wspólnych tej nieruchomości.

Trybunał przypomniał, że w zakresie, w jakim rozporządzenie Nr 1215/2012 uchyla i zastępuje rozporządzenie Nr 44/2001, dokonana przez TS wykładnia przepisów tego ostatniego rozporządzenia obowiązuje także w odniesieniu do rozporządzenia Nr 1215/2012, gdy przepisy tych dwóch unijnych aktów prawnych można zakwalifikować jako równoważne (wyrok Kuhn, C-308/17, pkt 31). W konsekwencji wykładnia, jaką Trybunał nadał art. 5 pkt 1 rozporządzenia Nr 44/2001 jest stosowana do art. 7 pkt 1 rozporządzenia Nr 1215/2012, ponieważ przepisy te można uznać za równoważne (wyrok Kareda, C-249/16, pkt 27).

Zgodnie z orzecznictwem Trybunału jurysdykcja przewidziana w art. 4 rozporządzenia Nr 1215/2012, mianowicie jurysdykcja sądów państwa członkowskiego, na terytorium którego pozwany zamieszkuje, stanowi zasadę ogólną. Wyłącznie w drodze odstępstwa od tej zasady ogólnej rozporządzenie Nr 1215/2012 zawiera przepisy o jurysdykcji szczególnej i wyłącznej, dotyczące wymienionych w sposób wyczerpujący przypadków, w których powództwo przeciwko pozwanemu może – lub powinno, w zależności od sytuacji – zostać wniesione do sądu innego państwa członkowskiego (wyroki: E.ON Czech Holding, C-560/16, pkt 26; Löber, C-304/17, pkt 18). Przewidziane w rozporządzeniu Nr 1215/2012 przepisy o jurysdykcji szczególnej należy zatem interpretować w sposób ścisły, nie pozwalając na wykładnię wykraczającą poza przypadki wyraźnie przewidziane w tym rozporządzeniu (wyroki: ÖFAB, C-147/12, pkt 31; OTP Bank, C-519/12, pkt 23; Granarolo, C-196/15, pkt 18).

W odniesieniu do ustanowionej w art. 7 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Nr 1215/2012 zasady jurysdykcji szczególnej TS orzekł, że zawarcie umowy nie stanowi warunku zastosowania tego przepisu (wyroki: Kolassa, C-375/13, pkt 38; Austro-Mechana, C-572/14, pkt 34). Mimo że art. 7 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Nr 1215/2012 nie wymaga, aby została zawarta umowa, stwierdzenie istnienia zobowiązania jest niemniej nieodzowne dla zastosowania tego przepisu, ponieważ przysługująca na jego podstawie jurysdykcja jest ustalana według miejsca, gdzie zobowiązanie będące podstawą powództwa zostało wykonane albo miało być wykonane. Trybunał podkreślił, że pojęcia „sprawy dotyczącej umowy” w rozumieniu tego przepisu nie można zatem rozciągać na sytuacje, w których nie istnieje żadne zobowiązanie dobrowolnie zaciągnięte przez jedną stronę względem drugiej (wyroki: Česká spořitelna, C-419/11, pkt 46; Kolassa, pkt 39). W konsekwencji stosowanie zasady jurysdykcji szczególnej ustanowionej dla spraw dotyczących umów w art. 7 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Nr 1215/2012 zakłada ustalenie istnienia zobowiązania prawnego dobrowolnie zaciągniętego przez jedną stronę względem drugiej, na którym to zobowiązaniu zostało oparte powództwo (wyroki: Česká spořitelna, pkt 47; Austro-Mechana, pkt 36).

Z orzecznictwa TS wynika, że zobowiązania do zapłaty pewnej kwoty, oparte na istnieniu stosunku członkostwa pomiędzy stowarzyszeniem a jego członkami powinny być uważane za wchodzące w zakres „umów lub roszczeń wynikających z umów” w rozumieniu tego przepisu z tego powodu, że przystąpienie do stowarzyszenia prawa prywatnego powoduje powstanie między członkami ścisłej więzi takiego samego typu jak ta, która powstaje między stronami umowy (wyroki: Peters Bauunternehmung, 34/82, pkt 13, 15; Powell Duffryn, C-214/89, pkt 15; Engler, C-27/02, pkt 47).

Jednak, jak zauważyła rzecznik generalna, nawet jeśli członkostwo we wspólnocie mieszkaniowej jest ustanowione na mocy przepisów prawa, to szczegóły dotyczące zarządzania nią są w odpowiednich przypadkach regulowane w umowie, a wejście do wspólnoty następuje poprzez dobrowolne nabycie nieruchomości objętych odrębną własnością wraz z udziałami we współwłasności części wspólnych nieruchomości, w związku z czym zobowiązanie współwłaścicieli wobec wspólnoty mieszkaniowej, takie jak będące przedmiotem postępowania głównego, należy uznać za dobrowolnie zaciągnięte zobowiązanie prawne w rozumieniu orzecznictwa TS (pkt 54 opinii). Fakt, że zobowiązanie to wynika wyłącznie z owego aktu nabycia lub wynika zarówno z niego, jak i z uchwały zgromadzenia ogólnego współwłaścicieli budynku, zdaniem TS, nie ma wpływu na stosowanie art. 7 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Nr 1215/2012 do sporu dotyczącego tego zobowiązania (wyrok Peters Bauunternehmung, pkt 18). Podobnie fakt, że zainteresowani współwłaściciele nie uczestniczyli w przyjęciu niniejszej uchwały lub się jej sprzeciwili, podczas gdy na mocy prawa ta uchwała jest dla nich wiążąca, podobnie jak wynikające z niej zobowiązanie, nie ma wpływu na ten wniosek. Trybunał podkreślił, że stając się współwłaścicielem nieruchomości i pozostając nim, każdy ze współwłaścicieli zgadza się podporządkować wszystkim przepisom aktu prawnego regulującego daną współwłasność oraz uchwałom podjętym przez zgromadzenie ogólne współwłaścicieli tej nieruchomości (wyrok Powell Duffryn, C-214/89, pkt 18, 19).

Trybunał orzekł, że wykładni art. 7 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Nr 1215/2012 należy dokonywać w ten sposób, że w sytuacji gdy zobowiązanie do zapłaty wynika z uchwały zgromadzenia ogólnego współwłaścicieli budynku wielomieszkaniowego nieposiadającego osobowości prawnej i ustanowionego specjalnie na mocy ustawy w celu wykonywania niektórych praw, przyjętej przez większość członków wspólnoty mieszkaniowej, lecz wiążącej wszystkich jej członków, spór dotyczący owego zobowiązania do zapłaty należy uznać za należący do zakresu pojęcia „spraw dotyczących umowy” w rozumieniu tego przepisu.

Spór dotyczący umowy o świadczenie usług

Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 1 ust. 2 lit. f) rozporządzenia Nr 593/2008 wyłączenie z zakresu stosowania tego rozporządzenia nie odnosi się do podniesionego przez utworzoną z mocy prawa wspólnotę mieszkaniową, w tym przypadku złożoną ze współwłaścicieli budynku wielomieszkaniowego, reprezentowanych przez jego zarządcę, żądania o zapłatę corocznych składek na poczet budżetu tej wspólnoty mieszkaniowej, które to żądanie podlega prawu powszechnemu zobowiązań umownych. W ocenie TS rozporządzenie Nr 593/2008 ma zastosowanie do rozpatrywanej sytuacji.

Zgodnie z motywem 7 rozporządzenia Nr 593/2008 przedmiotowy zakres stosowania i przepisy tego rozporządzenia powinny być spójne z rozporządzeniem Nr 44/2001. W zakresie, w jakim rozporządzenie Nr 44/2001 zostało uchylone i zastąpione rozporządzeniem Nr 1215/2012, cel polegający na zapewnieniu spójności ma również zastosowanie do tego ostatniego.

W art. 24 pkt 1 rozporządzenia Nr 1215/2012 ustanowiono jurysdykcję wyłączną dla spraw, których przedmiotem są prawa rzeczowe na nieruchomościach oraz najem lub dzierżawa nieruchomości. Z orzecznictwa TS wynika, że ta jurysdykcja obejmuje nie wszystkie sprawy, które dotyczą praw rzeczowych na nieruchomości, lecz tylko te spośród nich, które są objęte zakresem stosowania tego rozporządzenia i jednocześnie zaliczają się do spraw, które mają na celu, z jednej strony, określenie granic lub składu nieruchomości, własności, posiadania lub istnienia innych praw rzeczowych na nieruchomości, a z drugiej strony, zapewnienie osobom, którym te prawa przysługują, ochrony związanych z tymi prawami prerogatyw (wyroki: Komu i in., C-605/14, pkt 26; Schmidt, C-417/15, pkt 30). W świetle tych rozważań i w zakresie, w jakim powództwo leżące u podstaw sporu w postępowaniu głównym nie stanowi żadnego z przywołanych powództw, lecz opiera się na prawie wspólnoty mieszkaniowej do uzyskania zapłaty składek na pokrycie kosztów utrzymania części wspólnych budynku, zdaniem TS, to powództwo nie może zostać uznane za dotyczące umowy, której przedmiotem jest prawo rzeczowe na nieruchomości w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c) rozporządzenia Nr 593/2008.

Z orzecznictwa TS wynika, że pojęcie „usługi” w rozumieniu art. 7 pkt 1 lit. b) tiret drugie rozporządzenia Nr 1215/2012 implikuje co najmniej wykonywanie przez stronę, która świadczy usługę, odpłatnie określonej czynności (wyroki: Falco Privatstiftung i Rabitsch, C-533/07, pkt 29; Corman-Collins, C-9/12, pkt 37; Holterman Ferho Exploitatie i in., C-47/14, pkt 57; Kareda, C-249/16, pkt 35; Saey Home & Garden, C-64/17, pkt 38).

W rozpatrywanej sprawie powództwo wytoczone przed sądem odsyłającym ma na celu wyegzekwowanie obowiązku uiszczenia przez zainteresowane osoby składki na poczet kosztów utrzymania nieruchomości, w ramach której są oni właścicielami lokali objętych odrębną własnością; przy czym wysokość tej składki została ustalona przez zgromadzenie ogólne współwłaścicieli. W konsekwencji TS uznał, że spór – taki jak będący przedmiotem postępowania głównego – należy uznać za mający za przedmiot nie prawo rzeczowe na nieruchomości w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c) rozporządzenia Nr 593/2008, lecz świadczenie usług w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia.


Trybunał orzekł, że art. 4 ust. 1 lit. b) rozporządzenia Nr 593/2008 należy interpretować w ten sposób, że spór dotyczący wynikającego z uchwały zgromadzenia ogólnego współwłaścicieli budynku mieszkalnego zobowiązania do zapłaty kosztów utrzymania części wspólnych tego budynku, należy uznać za spór dotyczący umowy o świadczenie usług w rozumieniu tego przepisu.

Wyrok TS z 8.5.2019 r., Kerr, C-25/18




Źródło: www.curia.eu


opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Jurysdykcja szczególna w sprawach dotyczących umowy
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny