„Europejskie postępowanie cywilne – zagadnienia wybrane”– sprawozdanie z seminarium

A A A

W dniu 7.10.2009 r. odbyło się, zorganizowane przez Redakcję „Monitora Prawniczego” we współpracy z Okręgową Izbą Radców Prawnych w Warszawie, seminarium „Prawo zamówień publicznych po nowelizacji – problemy praktyczne”.

 

Prelekcje wygłosili:

 

     

  • dr Maciej Muliński – adiunkt w Katedrze Postępowania Cywilnego I na WPiA Uniwersytetu Łódzkiego
  • dr hab. Agnieszka Góra-Błaszczykowska – sędzia WSA w Warszawie
  •  

 

Poniżej przedstawiamy obszerną relację z seminarium.

Europejski Tytuł Egzekucyjny dla roszczeń bezspornych (podstawowe zagadnienia)

 

dr Maciej Muliński

 

Jak powszechnie wiadomo, różnice pomiędzy systemami prawnymi poszczególnych państw1 uniemożliwiają stworzenie w chwili obecnej kodeksu postępowania cywilnego wspólnego dla całej Unii Europejskiej. Okoliczność ta nie stanowi jednak przeszkody do coraz szerszej współpracy państw należących do Unii Europejskiej w zakresie postępowania cywilnego. Lawinowo rosnąca liczba rozporządzeń Parlamentu Euro­pejskiego i Rady Unii Europejskiej w zakresie postępowania cywilnego w pełni uzasadnia już tezę o istnieniu europejskiego postępowania cywilnego, choć – jak zaznaczono – nie oznacza to istnienia wspólnych regulacji wewnętrznych poszczególnych państw. Jednym ze wspomnianych wyżej rozporządzeń jest rozporządzenie (WE) Nr 805/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 21.4.2004 r. w sprawie utworzenia Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych2. Rozporządzenie to jest wynikiem ewolucji polegającej na uchwalaniu kolejnych aktów prawnych regulujących uznawanie i wykonywanie orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych. Akty te dotyczą również jurysdykcji.

Etapy ewolucji europejskiej regulacji w zakresie uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych3

 

W ramach Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej w dniu 27.9.1968 r. podpisano Konwencję o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych4. Konwencja ta znacząco ograniczała procedurę exequatur, jak wynikało bowiem z zawartej w niej regulacji (art. 26 i n.) odmowa uznania i odmowa stwierdzenia wykonalności orzeczenia sądowego w państwie wykonania mogła nastąpić tylko wyjątkowo. Najogólniej rzecz ujmując, podstawą takiej odmowy mogło być naruszenie wskazanych w konwencji przepisów o jurysdykcji oraz wystąpienie enumeratywnie wymienionych poważnych uchybień proceduralnych. Odmowę uznania lub wykonania orzeczenia uzasadniać również mogło zastosowanie tzw. klauzuli porządku publicznego. Chodzi tu o sytuację, w której uznanie bądź wykonanie orzeczenia byłoby sprzeczne z porządkiem prawnym państwa, w którym wystąpiono o to uznanie lub wykonanie. Dodać należy, że na mocy art. 50 i 51 Konwencji brukselskiej jej zastosowaniem objęte były również ugody sądowe i dokumenty urzędowe spełniające warunki wymagane do uznania ich za posiadające moc dowodową w państwie, w którym zostały sporządzone. Odmowa uznania i wykonania ugód sądowych i dokumentów urzędowych mogła być wyłącznie wynikiem zastosowania klauzuli porządku publicznego. Jak zatem widać, merytoryczne badanie aktów, którym nadawano klauzulę wykonalności na podstawie konwencji brukselskiej, było niedopuszczalne.

 

Korzyści wynikające z opisanych wyżej rozwiązań spowodowały, że w dniu 16.9.1988 r. państwa należące do EWG oraz EFTA (Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu) podpisały w Lugano konwencję o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych5. Postanowienia konwencji z Lugano były niemal w całości zbieżne z przepisami Konwencji brukselskiej.

 

Kolejnym etapem znoszenia exequatur jest rozporządzenie Rady (WE) Nr 44/2001 z 22.12.2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych6. Na mocy tego rozporządzenia uznanie orzeczenia sądowego następuje w zasadzie ex lege, natomiast stwierdzenie wykonalności poprzedzone jest uproszczonym postępowaniem, w którym badane jest jedynie to, czy wnioskodawca dołączył do wniosku o stwierdzenie wykonalności odpis orzeczenia spełniający warunki wymagane do uznania go za posiadający moc dowodową oraz sporządzone na formularzu zaświadczenie wystawione przez sąd państwa, w którym orzeczenie zostało wydane. Ponadto, na żądanie sądu stwierdzającego wykonalność (w Polsce – sądu okręgowego) wierzyciel powinien przedstawić uwierzytelnione tłumaczenie orzeczenia (art. 53 i n. w zw. z art. 38 i n. rozporządzenie 805/2004). Na tym etapie dłużnik nie bierze udziału w postępowaniu, może jednak wnieść środek zaskarżenia (w Polsce – zażalenie) w ciągu miesiąca od doręczenia mu orzeczenia stwierdzającego wykonalność. Sąd rozpoznający środek zaskarżenia (w Polsce – sąd apelacyjny) bada okoliczności zbliżone do tych, o których mowa w Konwencji brukselskiej i Konwencji z Lugano. W rozporządzeniu 44/2001 podkreślono bardzo ograniczony zakres kognicji sądu stwierdzającego wykonalność i przyjęto explicite, że w żadnym wypadku nie może być tu badana merytoryczna zasadność orzeczenia (art. 36 rozporządzenia 44/2001).

 

Podobnie jak w przypadku Konwencji brukselskiej i Konwencji z Lugano rozporządzenie 44/2001 stosuje się również do ugód sądowych i dokumentów urzędowych. Analogicznie jak w wymienionych konwencjach odmowa stwierdzenia wykonalności ugody sądowej i dokumentu urzędowego może nastąpić wyłącznie na podstawie klauzuli porządku publicznego (art. 57 i 58 rozporządzenia).

Podstawowe rozwiązania przyjęte w systemie ETE7

 

Ostatnim, jak dotychczas, etapem rozwoju współpracy pomiędzy państwami członkowskimi Unii Euro­pejskiej w zakresie uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych jest wprowadzenie Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego. Nastąpiło to na mocy rozporządzenia 805/2004. Wskazać w tym miejscu należy, że powołane rozporządzenie 805/2004 nie znajduje zastosowania w stosunku do Danii, co wynika z art. 1 i 2 Protokołu o pozycji Danii, załączonego do Traktatu o Unii Euro­pejskiej i Traktatu o Ustanowieniu Wspólnoty Euro­pejskiej8. W pozostałych państwach rozporządzenie to jest natomiast stosowane fakultatywnie, co oznacza, że wierzyciel może skorzystać z procedury uregulowanej w rozporządzeniu 44/2001 (art. 26 rozporządzenia 805/2004).

 

Podstawowym rozwiązaniem, które przyjęto w rozporządzeniu 805/2004 jest całkowite zniesienie procedury exequatur w razie uzyskania zaświadczenia Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego9 w państwie, w którym tytuł wydano. Odmowa wykonania ETE w państwie wykonania nie może nastąpić nawet w oparciu o klauzulę porządku publicznego. Oczywiście rozwiązanie takie oparte jest na aksjologicznym założeniu, że systemy prawne państw Unii Europejskiej oparte są na tych samych wartościach związanych z respektowaniem zasad sprawiedliwej procedury. Jak przyjęto w pkt 18 motywów rozporządzenia 805/2004, wzajemne zaufanie do wymiaru sprawiedliwości państw członkowskich uzasadnia przyjęcie przez sąd jednego z państw członkowskich, że zostały spełnione wszystkie warunki nadania orzeczeniu zaświadczenia ETE umożliwiające wykonanie tego orzeczenia we wszystkich pozostałych państwach członkowskich bez dokonywania kontroli sądowej prawidłowego zastosowania minimalnych standardów proceduralnych w państwie członkowskim, w którym orzeczenie ma zostać wykonane.

 

Jak wynika z powyższego, nadanie zaświadczenia ETE uzależnione jest od zachowania minimalnych standardów. Jak wynika z pkt 12 motywów rozporządzenia, standardy te mają zapewnić dłużnikowi prawo do obrony, a ich spełnienie badane jest przed nadaniem zaświadczenia ETE.

Przedmiotowy zakres zastosowania rozporządzenia 805/2004

 

Jak wynika z art. 2 rozporządzenia 805/2004, znajduje ono zastosowanie w sprawach cywilnych i handlowych. Ponieważ zakres znaczeniowy tych pojęć jest nieco odmiennie rozumiany w poszczególnych państwach Unii Europejskiej zaznaczono, że działanie rozporządzenia 805/2004 nie obejmuje spraw skarbowych, celnych, administracyjnych, a także spraw związanych z odpowiedzialnością państwa za działania i zaniechania w wykonywaniu władzy publicznej. Dalsze wyłączenia dotyczą spraw z zakresu stanu cywilnego i zdolności prawnej osób fizycznych, małżeńskich stosunków majątkowych, a także testamentów i dziedziczenia. Z oczywistych względów twórcy rozporządzenia 805/2004 wyłączyli spod jego działania szeroko rozumiane postępowania upadłościowe i likwidacyjne. Zaświadczenie ETE nie może być ponadto nadane w sprawach arbitrażowych i w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Jak zatem widać, zakres wyłączeń zawartych w analizowanym rozporządzeniu jest niemal identyczny jak w rozporządzeniu 44/200110.

 

Podstawową kwestią, która wymaga rozstrzygnięcia przy ustalaniu przedmiotowego zakresu zastosowania rozporządzenia jest odróżnienie spraw cywilnych od spraw, które nie mają takiego charakteru. Powszechnie stosuje się tutaj kryterium znane już w starożytnym Rzymie przy podziale na ius publicum i ius privatum. Zatem sprawy cywilne to sprawy związane ze stosunkami prawnymi, w ramach których żadna ze stron nie wykonuje uprawnień władczych (acta iure imperii)11. Notabene wniosek taki można wyprowadzić poprzez argumentum a contrario z art. 2 ust. 1 rozporządzenia 805/2004. Sprawa objęta wnioskiem o nadanie zaświadczenia ETE może wynikać ze stosunku prawnego pomiędzy podmiotem prywatnym a podmiotem publicznym, o ile stosunek ten ma charakter równorzędny i pozbawiony jest cech władczych. W szczególności może tu chodzić o stosunek prawny, którego źródłem jest umowa nazwana lub nienazwana prawa cywilnego. Oczywiście cywilnego charakteru stosunku prawnego nie wyłącza okoliczność, że obie strony tego stosunku są podmiotami publicznymi.

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
„Europejskie postępowanie cywilne – zagadnienia wybrane”<br />– sprawozdanie z seminarium
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny