Europejski nakaz dochodzeniowy

A A A

 


Stan faktyczny

Prokuratura w Hamburgu prowadzi postępowanie karne przeciwko A. i innym nieustalonym osobom w sprawie oszustwa. Osoby te są podejrzewane o to, że w lipcu 2018 r., wykorzystując uzyskane niezgodnie z prawem dane i z zamiarem popełnienia oszustwa, sfałszowały 13 poleceń przelewu, na podstawie których na rachunek bankowy otwarty na nazwisko A. w austriackim banku została przekazana bądź miała zostać przekazana kwota 9775,05 euro. W ramach postępowania przygotowawczego w tej sprawie prokuratura w Hamburgu wydała europejski nakaz dochodzeniowy (dalej jako: END), który przekazała prokuraturze w Wiedniu. W tym nakazie prokuratura w Hamburgu zwróciła się o przekazanie jej kopii wyciągów z rachunku bankowego A. za okres od czerwca do września 2018 r.

Zgodnie z austriackim kodeksem postępowania karnego bank może zostać zobowiązany do przekazania wyciągów z rachunku bankowego wyłącznie na podstawie czynności dochodzeniowej zarządzonej przez prokuraturę i zatwierdzonej przez sąd. A więc bez zatwierdzenia czynności dochodzeniowej przez sąd prokuratura austriacka nie może zarządzić jej przeprowadzenia. Następnie prokuratura w Wiedniu wystąpiła do austriackiego sądu o zatwierdzenie przeprowadzenia tej czynności dochodzeniowej mającej na celu zobowiązanie banku do przekazania wyciągów z rachunku bankowego wskazanych w END. Sąd powziął wątpliwości, czy prokuraturę w Hamburgu, która wydała przedmiotowy nakaz, można uznać za „organ wymiaru sprawiedliwości” w rozumieniu art. 1 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/41/UE z 3.4.2014 r. w sprawie europejskiego nakazu dochodzeniowego w sprawach karnych (dalej jako: ENDD).

Pytanie prejudycjalne

Czy art. 1 ust. 1 i art. 2 lit. c) ENDD należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „organu wymiaru sprawiedliwości” i „organu wydającego” w rozumieniu tych przepisów obejmuje prokuratora państwa członkowskiego lub też, bardziej ogólnie, prokuraturę państwa, niezależnie od ewentualnego ustawowego stosunku podporządkowania, jaki może istnieć między tym prokuratorem lub prokuraturą a władzą wykonawczą tego państwa i narażenia tego prokuratora lub prokuratury na ryzyko podlegania w ramach podejmowania decyzji w sprawie wydania END, bezpośrednio lub pośrednio, indywidualnym poleceniom lub instrukcjom ze strony władzy wykonawczej?

Stanowisko TS

Celem ENDD, jak wynika z jej motywów 5–8, jest zastąpienie rozdrobnionych i skomplikowanych przepisów o gromadzeniu materiału dowodowego w sprawach karnych o charakterze transgranicznym poprzez ustanowienie uproszczonego i bardziej wydajnego systemu opartego na jednym instrumencie, czyli END, aby uprościć i przyspieszyć współpracę sądową. Ma to przyczynić się do realizacji wyznaczonego Unii celu, jakim jest ustanowienie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, opierającej się na wysokim stopniu zaufania między państwami członkowskimi. Z motywów 2, 6 i 19 ENDD wynika, że END jest jednym z instrumentów współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych, o której mowa w art. 82 ust. 1 TFUE, która opiera się na zasadzie wzajemnego uznawania wyroków i orzeczeń sądowych. Zasada ta, będąca kamieniem węgielnym współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych, opiera się z kolei na wzajemnym zaufaniu i domniemaniu przestrzegania przez inne państwa członkowskie prawa Unii, a zwłaszcza praw podstawowych.

W art. 1 ust. 1 ENDD zdefiniowano END jako orzeczenie sądowe wydane lub zatwierdzone przez organ wymiaru sprawiedliwości jednego państwa członkowskiego w celu wezwania innego państwa członkowskiego do przeprowadzenia jednej lub kilku określonych czynności dochodzeniowych w celu uzyskania materiału dowodowego zgodnie z dyrektywą, w tym materiału dowodowego, którym właściwe organy państwa wykonującego już dysponują.

Trybunał stwierdził, że END może zostać wykonany tylko wtedy, gdy organ, który go wydał, jest „organem wydającym” w rozumieniu art. 2 lit. c) ENDD, a po drugie, że jeżeli taki nakaz zostaje wydany przez organ wydający inny niż jeden z organów, o których mowa w ppkt (i) tego przepisu, przed przekazaniem do wykonania w innym państwie członkowskim musi on zostać zatwierdzony przez „organ wymiaru sprawiedliwości”.

Zgodnie z jednolitym orzecznictwem TS przy dokonywaniu wykładni unijnego przepisu należy uwzględniać nie tylko jego treść, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część przepis ten stanowi [wyrok TS z 3.3.2020 r., X (Europejski nakaz aresztowania – podwójna odpowiedzialność karna), C-717/18, pkt 21].

Trybunał stwierdził, że art. 2 lit. c) ppkt (i) ENDD wyraźnie przewiduje, że prokurator jest jednym z organów, które, podobnie jak sędzia, sąd lub sędzia śledczy, mogą być „organem wydającym”. Ten przepis uzależnia możliwość uznania danego organu za „organ wydający” wyłącznie od tego, czy sąd i osoby sprawujące funkcję sędziego, sędziego śledczego lub prokuratora są w danej sprawie właściwe. W związku z tym skoro zgodnie z prawem krajowym prokurator państwa członkowskiego lub, bardziej ogólnie, prokuratura tego państwa członkowskiego są uprawnione do przeprowadzenia czynności dochodzeniowych w celu uzyskania materiału dowodowego w danej sprawie, to zdaniem TS, objęty on jest zakresem pojęcia „organ wydający” w rozumieniu art. 2 lit. c) ppkt (i) ENDD. Z treści art. 2 lit. c) ppkt (ii) ENDD wynika też, że prokurator został wymieniony wśród „organów wymiaru sprawiedliwości” uprawnionych do zatwierdzenia END przed przekazaniem go organowi wykonującemu, jeżeli nakaz ten został wydany przez organ wydający inny niż organ, o którym mowa w ppkt (i) tego przepisu.

Trybunał stwierdził, że ani art. 2 lit. c) ppkt (i), ani art. 2 lit. c) ppkt (ii) nie uzależniają możliwości uznania prokuratora za „organ wydający” lub „organ wymiaru sprawiedliwości” w rozumieniu ENDD od braku ustawowego stosunku podporządkowania względem władzy wykonawczej danego państwa członkowskiego. Z art. 1 ust. 1 w zw. z art. 2 lit. c) ppkt (i) i (ii) ENDD wynika również, że wydanie lub zatwierdzenie END przez prokuratora nadaje temu nakazowi charakter orzeczenia sądowego.

Odnosząc się do kontekstu, w jaki wpisują się te przepisy, TS stwierdził, że ta dyrektywa zawiera szczególne przepisy mające na celu zapewnienie, że wydanie lub zatwierdzenie END przez prokuratora, o którym mowa w art. 2 lit. c) ENDD, obwarowane będzie gwarancjami właściwymi w kontekście wydawania orzeczeń sądowych, w szczególności gwarancjami dotyczącymi przestrzegania praw podstawowych zainteresowanej osoby, a zwłaszcza prawa do skutecznej ochrony sądowej. Przede wszystkim, zgodnie z art. 6 ust. 1 w zw. z art. 2 lit. c) i motywem 11 ENDD, wydanie lub zatwierdzenie tego nakazu jest uzależnione od spełnienia dwóch warunków: po pierwsze, musi być ono konieczne i proporcjonalne do celów postępowania, w szczególności karnego, o którym mowa w art. 4 ENDD, przy uwzględnieniu praw przysługujących podejrzanemu lub oskarżonemu, a po drugie, zarządzenie przeprowadzenia czynności dochodzeniowych wskazanych w END musi być dopuszczalne w podobnej sprawie krajowej na tych samych warunkach. W związku z tym przy wydawaniu lub zatwierdzaniu END prokurator, o którym mowa w art. 2 lit. c) ENDD, powinien czuwać nad przestrzeganiem krajowych gwarancji proceduralnych, które powinny być zgodne ze wskazanymi w motywie 15 ENDD postulatami dotyczącymi praw procesowych w postępowaniu karnym. Ponadto, musi on czuwać nad przestrzeganiem praw uznanych w Karcie praw podstawowych UE, w szczególności prawa do domniemania niewinności i prawa do obrony przewidzianych w jej art. 48. Wszelkie ograniczenia w korzystaniu z tych praw spowodowane czynnością dochodzeniową zarządzoną zgodnie z tą dyrektywą muszą też być zgodne z wymogami przewidzianymi w art. 52 ust. 1 karty, co zakłada w szczególności, że dane ograniczenie jest, z zastrzeżeniem zasady proporcjonalności, konieczne i rzeczywiście odpowiada uznanemu przez Unię celowi interesu ogólnego lub potrzebie ochrony praw i wolności innych osób. W art. 14 ust. 1 z zw. z motywem 22 ENDD, na państwa członkowskie nałożono generalny obowiązek zapewnienia, by w odniesieniu do czynności dochodzeniowych wskazanych w END zainteresowanemu przysługiwały środki odwoławcze równoważne środkom, które przysługiwałyby mu w podobnej sprawie krajowej. Zgodnie z art. 14 ust. 3 ENDD organ wydający powinien zapewnić przekazanie osobom, których dotyczy taki nakaz, wystarczających informacji o przewidzianych w prawie krajowym środkach odwoławczych i terminach do ich wniesienia, aby umożliwić tym osobom skuteczne skorzystanie z tych środków.

W myśl art. 14 ust. 7 ENDD państwo wydające musi uwzględnić skuteczne zakwestionowanie na drodze prawnej uznania lub wykonania END zgodnie z prawem krajowym. W związku z tym, bez uszczerbku dla krajowych przepisów proceduralnych, państwa członkowskie muszą zapewnić, aby w postępowaniu karnym w państwie wydającym przy ocenie materiału dowodowego uzyskanego za pomocą END przestrzegane było prawo do obrony i do rzetelnego postępowania. Z przepisów ENDD, wynika, że prokurator, o którym mowa w art. 2 lit. c) ENDD, który wydaje lub zatwierdza nakaz, powinien uwzględnić zasadę proporcjonalności oraz prawa podstawowe osoby, której dotyczy nakaz, w szczególności prawa zagwarantowane w karcie, oraz że wydany przez niego nakaz powinien podlegać zaskarżeniu skutecznymi środkami odwoławczymi, które są co najmniej równoważne ze środkami dostępnymi w ramach podobnego postępowania krajowego.

END jest instrumentem opartym na zasadach wzajemnego zaufania i uznawania, którego wykonanie stanowi zasadę, a odmowa wykonania stanowi wyjątek, który należy interpretować ściśle [wyrok TS z 27.5.2019 r., OG i PI (Prokuratury w Lubece i w Zwickau), C-508/18 i C-82/19 PPU, pkt 45].

Celem ENDD jest zapewnienie, uproszczonej i skuteczniejszej współpracy między państwami członkowskimi poprzez zapewnienie wzajemnego uznawania nakazów wydanych przez organy wymiaru sprawiedliwości tych państw członkowskich w celu gromadzenia materiału dowodowego dowodów w sprawach karnych o wymiarze transgranicznym. W motywie 34 ENDD podkreślono, że dotyczy ona jedynie środków tymczasowych służących gromadzeniu materiału dowodowego. Ponadto zgodnie z art. 1 ust. 3 ENDD o wydanie END wnosić może podejrzany lub oskarżony lub prawnik działający w imieniu takiej osoby. Rzecznik generalny wskazał w pkt 71 opinii, że taka czynność może wobec tego zostać zarządzona w interesie zainteresowanej osoby. Trybunał podkreślił, że END uregulowany w ENDD realizuje w ramach postępowania karnego inny cel niż ENA uregulowany w decyzji ramowej 2002/584. Otóż podczas gdy ENA ma na celu zatrzymanie i przekazanie osoby, której dotyczy wniosek, w celu przeprowadzenia postępowania karnego lub wykonania kary pozbawienia wolności bądź środka zabezpieczającego polegającego na pozbawieniu wolności, to END, zgodnie z art. 1 ust. 1 ENDD, ma na celu przeprowadzenie co najmniej jednej określonej czynności dochodzeniowej w celu uzyskania materiału dowodowego. Z art. 3 i 4 ENDD wynika, że END może, co do zasady, obejmować wszelkie czynności dochodzeniowe, w szczególności czynności służące przeprowadzeniu postępowania karnego. Tymczasem niektóre z tych czynności mogą mieć inwazyjny charakter, gdyż pociągają za sobą ingerencję m.in. w prawo do życia prywatnego lub prawo własności osoby, której dotyczy nakaz.

Z uwagi na wskazane wyżej różnice o charakterze językowym, kontekstowym i celowościowym między decyzją ramową 2002/584 a ENDD wykładnia art. 6 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 przyjęta przez Trybunał w wyrokach z 27.5.2019 r., OG i PI (Prokuratury w Lubece i w Zwickau), C-508/18 i C-82/19 PPU,) oraz z 27.5.2019 r., PF (Prokurator generalny Litwy), C-509/18,), zgodnie z którą pojęcie „wydającego nakaz organu sądowego” nie obejmuje prokuratur państwa członkowskiego, które są narażone na ryzyko podlegania indywidualnym instrukcjom ze strony władzy wykonawczej, nie może zostać zastosowania na gruncie ENDD.


Reasumując TS orzekł, że art. 1 ust. 1 i art. 2 lit. c) ENDD należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „organu wymiaru sprawiedliwości” i „organu wydającego” w rozumieniu tych przepisów obejmuje prokuratora państwa członkowskiego lub też, bardziej ogólnie, prokuraturę państwa członkowskiego, niezależnie od ewentualnego ustawowego stosunku podporządkowania, jaki może istnieć między tym prokuratorem lub prokuraturą a władzą wykonawczą tego państwa i narażenia tego prokuratora lub prokuratury na ryzyko podlegania w ramach podejmowania decyzji w sprawie wydania europejskiego nakazu dochodzeniowego, bezpośrednio lub pośrednio, indywidualnym poleceniom lub instrukcjom ze strony władzy wykonawczej.

Wyrok TS z 8.12.2020 r., Staatsanwaltschaft Wien (Sfałszowane polecenia przelewu), C-584/19




Źródło: www.curia.eu

opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Europejski nakaz dochodzeniowy
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny