Europejski nakaz aresztowania wydany przez polski sąd

A A A

Stan faktyczny

Pytania prejudycjalne zostały zadane w związku z wykonaniem w Niderlandach dwóch europejskich nakazów aresztowania (dalej jako: ENA). W sprawie C-354/20 PPU nakaz został wydany w 2015 r. przez Sąd Okręgowy w Poznaniu w celu przeprowadzenia postępowania karnego wszczętego przeciwko obywatelowi polskiemu L (nieposiadającego w Niderlandach miejsca pobytu), do celów przeprowadzenia postępowania karnego w związku z obrotem środkami odurzającymi i posiadaniem fałszywych dokumentów tożsamości. W sprawie C-412/20 PPU nakaz został wydany w 2020 r. przez Sąd Okręgowy w Sieradzu w celu wykonania kary pozbawienia wolności wymierzonej P. do celów wykonania pozostałej mu do odbycia kary pozbawienia wolności. P został skazany za kilka czynów groźby i użycia przemocy.

Pytanie prejudycjalne

Czy wykładni art. 6 ust. 1 oraz art. 1 ust. 3 decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z 13.6.2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi (dalej jako: ENAD) należy dokonywać w ten sposób, że w sytuacji, gdy wykonujący ENA organ sądowy mający zadecydować o przekazaniu osoby, której dotyczy nakaz, posiada informacje świadczące o systemowych lub ogólnych nieprawidłowościach w zakresie niezawisłości władzy sądowniczej w wydającym ten nakaz państwie członkowskim, które istniały w chwili jego wydania lub wystąpiły po jego wydaniu, ów wykonujący nakaz organ sądowy może odmówić sądowi, który wydał ten nakaz, statusu „wydającego nakaz organu sądowego” i może przyjąć, że istnieją poważne i sprawdzone podstawy, aby uznać, że w sytuacji przekazania do tego ostatniego państwa ta osoba będzie narażona na rzeczywiste ryzyko naruszenia jej prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego, gwarantowanego przez art. 47 akapit drugi Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, bez obowiązku zweryfikowania w sposób konkretny i dokładny w szczególności sytuacji osobistej tej osoby, charakteru przestępstw, których dotyczy nakaz aresztowania, oraz kontekstu faktycznego, w którym został on wydany?

Stanowisko TS

1. Odmowa wykonania ENA

Trybunał podkreślił, że zasada wzajemnego zaufania wymaga, w szczególności w odniesieniu do przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, aby każde z tych państw uznawało – z zastrzeżeniem wyjątkowych okoliczności – że wszystkie inne państwa członkowskie przestrzegają prawa Unii, a zwłaszcza praw podstawowych uznanych w tym prawie [wyrok TS z 27.5.2019 r., OG i PI (Prokuratury w Lubece i w Zwickau), C-508/18 i C-82/19 PPU, pkt 43].

Z motywu 6 ENAD wynika, że ustanowiony na jej mocy ENA stanowi pierwszy konkretny środek w dziedzinie prawa karnego wprowadzający w życie zasadę wzajemnego uznawania, którą Rada Europejska określiła jako »kamień węgielny« współpracy sądowej. Jak stwierdził Trybunał, zasada ta znajduje odzwierciedlenie w art. 1 ust. 2 ENAD, ustanawiającym normę, zgodnie z którą państwa członkowskie są zobowiązane do wykonania każdego ENA w oparciu o tę zasadę i zgodnie z przepisami ENAD [wyrok TS z 25.7.2018 r., Minister for Justice and Equality (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa), C-216/18 PPU, pkt 41]. Wynika stąd, że co do zasady, wykonujące ENA organy sądowe mogą odmówić wykonania takiego nakazu wyłącznie z enumeratywnie wyliczonych powodów odmowy wykonania, przewidzianych w ENAD, a wykonanie ENA można uzależnić wyłącznie od jednego z warunków ściśle określonych w art. 5 ENAD. Trybunał przypomniał, że wykonanie ENA stanowi zasadę, zaś odmowa wykonania wyjątek, który jako taki powinien być interpretowany ściśle [wyrok Minister for Justice and Equality (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa), pkt 41].

Jednak zasada wzajemnego uznawania zakłada, że tylko ENA w rozumieniu art. 1 ust. 1 ENAD powinny być wykonywane na podstawie jej przepisów, co wymaga, aby taki nakaz, który zgodnie z tym przepisem jest „orzeczeniem sądowym”, został wydany przez „organ sądowy” w rozumieniu art. 6 ust. 1 ENAD [wyrok OG i PI (Prokuratury w Lubece i w Zwickau), pkt 46]. To ostatnie pojęcie oznacza, że przy wykonywaniu obowiązków związanych z wydaniem ENA zainteresowany organ działa w sposób niezależny [wyrok OG i PI (Prokuratury w Lubece i w Zwickau), pkt 74, 88]. Trybunał podkreślił, że wymóg niezawisłości sędziów wchodzi w zakres istotnej treści prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego, które ma podstawowe znaczenie jako gwarancja ochrony wszystkich praw, jakie jednostki wywodzą z prawa Unii, i zachowania wartości wspólnych państwom członkowskim, określonych w art. 2 TUE, w szczególności wartości w postaci państwa prawnego [wyrok Minister for Justice and Equality (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa), pkt 48]. Zatem, aby zagwarantować pełne stosowanie zasad wzajemnego uznawania i wzajemnego zaufania, na których opiera się funkcjonowanie mechanizmu ENA, każde państwo członkowskie musi zapewnić niezawisłość swojej władzy sądowniczej poprzez powstrzymanie się od podejmowania jakichkolwiek działań mogących ją naruszać, nad czym ostateczną kontrolę sprawuje Trybunał.

Trybunał stwierdził, że wykonujący ENA organ sądowy, który posiada informacje świadczące o systemowych lub ogólnych nieprawidłowościach w zakresie niezawisłości władzy sądowniczej w wydającym nakaz państwie członkowskim, które istniały w chwili wydania rozpatrywanego nakazu lub wystąpiły po jego wydaniu, nie może odmawiać statusu „wydającego nakaz organu sądowego” w rozumieniu art. 6 ust. 1 ENAD, wszystkim sędziom i wszystkim sądom tego państwa członkowskiego, które ze swej natury działają w pełni niezawiśle od władzy wykonawczej.

Istnienie takich nieprawidłowości niekoniecznie musi bowiem przekładać się na wszystkie rozstrzygnięcia sądów owego państwa w każdej konkretnej sprawie. Zdaniem TS odmienna interpretacja powodowałaby rozszerzenie ograniczeń, których mogą doznawać zasady wzajemnego uznawania i wzajemnego zaufania, poza „wyjątkowe okoliczności”, prowadząc tym samym do ogólnego wyłączenia stosowania tych zasad w kontekście ENA wydanych przez sądy państwa członkowskiego, w którym takie nieprawidłowości wystąpiły. Taka interpretacja skutkowałaby też tym, że żaden sąd tego państwa członkowskiego nie mógłby być już uznawany za „sąd” do celów stosowania innych postanowień prawa Unii, zwłaszcza art. 267 TFUE (wyrok TS z 27.2.2018 r., Associaçao Sindical dos Juízes Portugueses, C-64/16, pkt 38, 43).

2. Odmowa wykonania ENA na podstawie art. 1 ust. 3 ENAD

W pkt 79 wyroku w sprawie Minister for Justice and Equality (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa) TS odniósł się do sytuacji, w której wykonujący ENA organ sądowy, mający zadecydować o przekazaniu osoby wskazanej w nakazie wydanym w celu przeprowadzenia postępowania karnego, posiada informacje, takie jak te zawarte w przyjętym na podstawie art. 7 ust. 1 TUE uzasadnionym wniosku Komisji, mogące wskazywać na istnienie rzeczywistego ryzyka naruszenia prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego, gwarantowanego przez art. 47 akapit drugi Karty, ze względu na systemowe lub ogólne nieprawidłowości w zakresie niezawisłości władzy sądowniczej wydającego nakaz państwa członkowskiego. Trybunał orzekł, że ten organ powinien zweryfikować w sposób konkretny i dokładny, czy – w świetle sytuacji osobistej tej osoby, jak również charakteru przestępstwa, za które jest ścigana, oraz kontekstu faktycznego, w którym został wydany ENA, oraz przy uwzględnieniu informacji udzielonych przez wydające nakaz państwo na podstawie art. 15 ust. 2 ENAD – istnieją poważne i sprawdzone podstawy, aby uznać, że w wypadku przekazania do tego ostatniego państwa owa osoba będzie narażona na takie ryzyko. W ocenie TS zgodnie z dokonaną w tym wyroku wykładnią możliwość odmowy wykonania ENA na podstawie art. 1 ust. 3 ENAD zakłada przeprowadzenie badania składającego się z dwóch etapów. W ramach pierwszego etapu wykonujący dany ENA organ sądowy powinien ustalić, czy istnieją obiektywne, wiarygodne, dokładne i należycie zaktualizowane informacje świadczące o istnieniu rzeczywistego ryzyka naruszenia prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego, gwarantowanego przez art. 47 akapit drugi Karty, ze względu na systemowe lub ogólne nieprawidłowości w zakresie niezawisłości władzy sądowniczej wydającego nakaz państwa członkowskiego [wyrok Minister for Justice and Equality (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa), pkt 61]. W ramach drugiego etapu ów organ powinien zweryfikować w sposób konkretny i dokładny, w jakim stopniu owe nieprawidłowości mogą mieć wpływ na sądy tego państwa, które są właściwe w zakresie prowadzenia postępowania wobec osoby ściganej, w świetle sytuacji osobistej tej osoby, jak również charakteru przestępstwa, za które jest ścigana, oraz kontekstu faktycznego, w którym został wydany ENA, oraz czy, przy uwzględnieniu informacji udzielonych przez państwo wydające nakaz na podstawie art. 15 ust. 2 ENAD, istnieją poważne i sprawdzone podstawy, aby uznać, że w wypadku przekazania do tego ostatniego państwa owa osoba będzie narażona na takie ryzyko [wyrok Minister for Justice and Equality (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa), pkt 74–77]. Trybunał podkreślił, że obydwa etapy tego badania oznaczają konieczność przeprowadzenia analizy informacji uzyskanych na podstawie różnych kryteriów, co oznacza, że obu tych etapów nie można ze sobą utożsamiać.

Z motywu 10 ENAD wynika, że stosowanie mechanizmu ENA można zawiesić jedynie w przypadku poważnego i trwałego naruszenia przez jedno z państw członkowskich zasad określonych w art. 2 TUE, w tym zasady państwa prawnego, stwierdzonego przez Radę Europejską na podstawie art. 7 ust. 2 TUE, ze skutkami określonymi w art. 7 ust. 3 TUE. Z orzecznictwa TS wynika, że dopiero po wydaniu powyższej decyzji Rady Europejskiej, a następnie zawieszenia przez Radę stosowania ENAD względem tego państwa, wykonujący ENA organ sądowy byłby automatycznie zobowiązany do odmowy wykonania każdego ENA wydanego przez to państwo, bez konieczności dokonywania jakiejkolwiek konkretnej oceny rzeczywistego ryzyka naruszenia istoty prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego, na jakie narażona jest dana osoba [wyrok Minister for Justice and Equality (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa), pkt 72]. Zdaniem TS dopuszczenie poglądu, że systemowe lub ogólne nieprawidłowości w zakresie niezawisłości władzy sądowniczej wydającego państwa członkowskiego, niezależnie od ich wagi, pozwalają przyjąć, iż w odniesieniu do osoby, której dotyczy ENA, istnieją poważne i sprawdzone podstawy, aby uznać, że w przypadku przekazania do tego państwa ta osoba będzie narażona na rzeczywiste ryzyko naruszenia jej prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego, powodowałoby automatyczną odmową wykonania każdego ENA wydanego przez to państwo. W rezultacie powodowałoby to faktyczne zawieszenie stosowania mechanizmu ENA wobec tego państwa, mimo braku przyjęcia przez Radę Europejską i Radę ww. decyzji. W konsekwencji TS uznał, że wobec braku takich decyzji, o ile stwierdzenie przez wykonujący ENA organ sądowy istnienia informacji świadczących o systemowych lub ogólnych nieprawidłowościach w zakresie niezawisłości władzy sądowniczej wydającego nakaz państwa członkowskiego lub o pogłębieniu się tych nieprawidłowości powinno wzbudzić czujność tego organu, o tyle ten organ nie może poprzestać na samym tym stwierdzeniu i odstąpić od przeprowadzenia ww. drugiego etapu badania.

W ramach drugiego etapu ten organ musi bowiem zbadać, czy w świetle sytuacji osobistej osoby, która ma być przekazana na podstawie ENA, charakteru przestępstwa, za które jest ona ścigana, oraz kontekstu faktycznego, w którym ten nakaz został wydany, obejmującego oświadczenia przedstawicieli władzy publicznej co do sposobu, w jaki należy rozstrzygnąć konkretną sprawę, oraz z uwzględnieniem informacji przekazanych mu przez wydający nakaz organ sądowy w trybie art. 15 ust. 2 ENAD, istnieją poważne i sprawdzone podstawy, aby uznać, że w przypadku przekazania do tego państwa ta osoba będzie narażona na rzeczywiste ryzyko naruszenia jej prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego. Trybunał stwierdził, że jeśli tak jest, to wykonujący nakaz organ sądowy powinien – na podstawie art. 1 ust. 3 ENAD – odmówić wykonania danego ENA. W przeciwnym przypadku musi wykonać ten nakaz zgodnie z ogólną zasadą wskazaną w art. 1 ust. 2 ENAD.

3. Ryzyko bezkarności

Trybunał przypomniał, że celem mechanizmu ENA jest w szczególności niedopuszczenie do sytuacji, w której osoba ścigana znajdująca się na terytorium innego państwa członkowskiego niż państwo, w którym miała popełnić przestępstwo, pozostałaby bezkarna [wyrok z 6.12.2018 r., IK (Wykonanie kary dodatkowej), C-551/18 PPU, EU:C:2018:991, pkt 39]. Wskazany cel stoi na przeszkodzie dokonywaniu wykładni art. 1 ust. 3 ENAD, zgodnie z którą istnienie lub pogłębienie się systemowych lub ogólnych nieprawidłowości w zakresie niezawisłości władzy sądowniczej w danym państwie członkowskim może stanowić samoistną podstawę odmowy wykonania ENA wydanego przez organ sądowy tego państwa. W ocenie TS taka wykładnia mogłaby oznaczać wysokie ryzyko bezkarności osób, które chcą uniknąć sprawiedliwości w następstwie skazania lub podejrzenia popełnienia przestępstwa, niezależnie od braku informacji odnoszących się do osobistej sytuacji tych osób, które pozwalałyby uznać, że w przypadku przekazania do danego wydającego nakaz państwa członkowskiego będą one narażone na rzeczywiste ryzyko naruszenia ich prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego.

4. Nieprawidłowości po wydaniu ENA

Trybunał odniósł się również do kwestii, czy wykonujący ENA organ sądowy jest w danym przypadku zobowiązany do uwzględnienia systemowych lub ogólnych nieprawidłowości w zakresie niezawisłości władzy sądowniczej w wydającym nakaz państwie członkowskim, które wystąpiły już po wydaniu tego nakazu. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ENAD nakaz może być wydany przez państwo członkowskie w celu zatrzymania i przekazania przez inne państwo członkowskie osoby ściganej, zarówno do celów przeprowadzenia postępowania karnego, jak i do celów wykonania kary pozbawienia wolności bądź środka zabezpieczającego polegającego na pozbawieniu wolności. W przypadku ENA wydanego przez państwo w celu przekazania osoby ściganej, aby przeprowadzić postępowanie karne, w celu ustalenia, w sposób konkretny i dokładny, czy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy istnieją poważne i sprawdzone podstawy, aby uznać, że w sytuacji przekazania ta osoba będzie narażona na rzeczywiste ryzyko naruszenia jej prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego, wykonujący nakaz organ sądowy powinien w szczególności zbadać, w jakim stopniu systemowe lub ogólne nieprawidłowości w zakresie niezawisłości władzy sądowniczej wydającego nakaz państwa mogą mieć wpływ na sądy tego państwa, które są właściwe w zakresie prowadzenia postępowania wobec tej osoby [wyrok Minister for Justice and Equality (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa), pkt 68, 74]. Badanie to oznacza w konsekwencji konieczność uwzględnienia znaczenia nieprawidłowości, które wystąpiły po wydaniu danego ENA.

Zdaniem TS podobnie jest w przypadku, gdy ENA został wydany przez państwo członkowskie w celu przekazania osoby ściganej, aby wykonać karę pozbawienia wolności bądź środek zabezpieczający polegający na pozbawieniu wolności, jeżeli po ewentualnym przekazaniu tej osoby będzie w jej sprawie toczyć się nowe postępowanie sądowe, w następstwie wniesienia środka odwoławczego od wykonania kary pozbawienia wolności bądź środka zabezpieczającego polegającego na pozbawieniu wolności lub środka odwoławczego od orzeczenia sądowego, dla wykonania którego ów ENA został wydany. Jednak w tym drugim przypadku TS wskazał, że wykonujący nakaz organ sądowy musi również zbadać, w jakim stopniu systemowe lub ogólne nieprawidłowości istniejące w wydającym nakaz państwie w chwili wydania ENA, w okolicznościach konkretnej rozpatrywanej sprawy, wpłynęły na niezależność sądu tego państwa członkowskiego, który orzekł karę pozbawienia wolności bądź środek zabezpieczający polegający na pozbawieniu wolności, dla wykonania których ów ENA został wydany.


Reasumując TS orzekł, że wykładni art. 6 ust. 1 oraz art. 1 ust. 3 ENAD należy dokonywać w ten sposób, że w sytuacji, gdy wykonujący nakaz organ sądowy mający zadecydować o przekazaniu osoby, której dotyczy ENA, posiada informacje świadczące o systemowych lub ogólnych nieprawidłowościach w zakresie niezawisłości władzy sądowniczej w wydającym ten nakaz państwie, które istniały w chwili jego wydania lub wystąpiły po jego wydaniu, ten wykonujący nakaz organ sądowy nie może odmówić sądowi, który wydał ten nakaz, statusu „wydającego nakaz organu sądowego” i nie może przyjąć, że istnieją poważne i sprawdzone podstawy, aby uznać, że w sytuacji przekazania do tego ostatniego państwa ta osoba będzie narażona na rzeczywiste ryzyko naruszenia jej prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego, gwarantowanego przez art. 47 akapit drugi Karty, bez obowiązku zweryfikowania w sposób konkretny i dokładny w szczególności sytuacji osobistej tej osoby, charakteru przestępstw, których dotyczy ENA, oraz kontekstu faktycznego, w którym został on wydany, jak również oświadczeń przedstawicieli władz publicznych co do sposobu, w jaki należy rozstrzygnąć konkretną sprawę.

Wyrok TS z 17.12.2020 r., Openbaar Ministerie (Niezależność wydającego nakaz organu sądowego), C-354/20 PPU i C-412/20 PPU




Źródło: www.curia.eu

  opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Europejski nakaz aresztowania wydany przez polski sąd
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny