Ekstradycja obywatela Unii do państwa trzeciego

A A A


Stan faktyczny

BY jest obywatelem ukraińskim i rumuńskim. Urodził się na Ukrainie i mieszkał w tym państwie do czasu przeprowadzki do Niemiec w 2012 r. W 2014 r. uzyskał na obywatelstwo rumuńskie ponieważ był potomkiem dawnych obywateli Rumunii. BY nigdy nie mieszkał w Rumunii.

W marcu 2016 r., na podstawie wydanego przez sąd ukraiński postanowienia o tymczasowym aresztowaniu, prokuratura generalna Ukrainy złożyła formalny wniosek o ekstradycję BY w celu przeprowadzenia postępowania karnego w związku ze sprzeniewierzeniem środków pieniężnych ukraińskiego przedsiębiorstwa państwowego. W lipcu 2016 r. BY został tymczasowo zatrzymany. Postanowieniem sądu w Berlinie BY został umieszczony w areszcie ekstradycyjnym. Prokuratura w Berlinie powiadomiła rumuńskie ministerstwo sprawiedliwości o wniosku o ekstradycję, zapytując, czy rumuńskie organy zamierzają przejąć prowadzenie postępowania karnego przeciwko BY jako obywatelowi rumuńskiemu, który popełnił czyny zabronione za granicą. Ministerstwo to odpowiedziało, że rumuńskie organy mogą o tym zdecydować wyłącznie na wniosek organów ukraińskich. Następnie to ministerstwo uznało, że wydanie krajowego postanowienia o tymczasowym aresztowaniu, jako warunek wydania europejskiego nakazu aresztowania (dalej jako: ENA), jest uzależnione od wystarczającego dowodu winy osoby ściganej, i zwróciło się do prokuratury generalnej w Berlinie o dostarczenie mu przekazanych przez organy ukraińskie dokumentów i kopii dowodów dotyczących czynów zarzucanych BY.

Zdaniem sądu w Berlinie ekstradycja BY na Ukrainę jest zgodna z niemieckim prawem. Może on jednak budzić wątpliwości w świetle wyroku TS z 6.9.2016 r., Petruhhin (C-182/15), ponieważ rumuńskie organy sądowe formalnie nie orzekły w przedmiocie ewentualnego wydania ENA. RFN odmawia ekstradycji własnych obywateli, jednak nie istnieje żaden zakaz ekstradycji obywateli innych państw członkowskich.

Pytania prejudycjalne

– Czy art. 18 i 21 TFUE należy interpretować w ten sposób, że są one stosowane do sytuacji obywatela Unii będącego obywatelem państwa członkowskiego przebywającym na terytorium innego państwa członkowskiego i objętego wnioskiem o ekstradycję skierowanym do tego ostatniego państwa przez państwo trzecie, nawet jeśli ten obywatel przeniósł ośrodek interesów życiowych do tego innego państwa członkowskiego w chwili, gdy nie miał jeszcze statusu obywatela Unii?

– Czy art. 18 i 21 TFUE należy interpretować w ten sposób, że jeżeli państwo członkowskie, którego obywatelem jest osoba poszukiwana, będąca obywatelem Unii objętym wnioskiem o ekstradycję skierowanym przez państwo trzecie do innego państwa członkowskiego, zostało powiadomione przez to ostatnie państwo o tym wniosku, jedno lub drugie z tych państw członkowskich jest zobowiązane do zwrócenia się do wzywającego państwa trzeciego o przekazanie im kopii akt postępowania karnego, aby umożliwić państwu członkowskiemu, którego obywatelem jest osoba poszukiwana, ocenę możliwości przejęcia prowadzenia postępowania karnego?

– Czy art. 18 i 21 TFUE należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie, do którego państwo trzecie skierowało wniosek o ekstradycję w celu przeprowadzenia postępowania karnego wobec obywatela Unii, będącego obywatelem innego państwa członkowskiego, jest zobowiązane do odmowy ekstradycji i do przejęcia prowadzenia postępowania karnego, jeżeli jego prawo krajowe przewiduje taką możliwość?

Stanowisko TS

1. Stosowanie TFUE

W wyroku w sprawie Petruhhin, dotyczącym, tak jak niniejsza sprawa, wniosku o ekstradycję skierowanego przez państwo trzecie, z którym Unia nie zawarła umowy o ekstradycję, Trybunał orzekł, że o ile – wobec braku takiej umowy – przepisy dotyczące ekstradycji są objęte właściwością państw członkowskich, o tyle sytuacje objęte zakresem stosowania art. 18 TFUE w związku z postanowieniami TFUE dotyczącymi obywatelstwa Unii obejmują m.in. sytuacje związane z wykonywaniem określonej w art. 21 TFUE swobody przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich. Z orzecznictwa TS wynika, że obywatel państwa członkowskiego, mający z tego tytułu status obywatela Unii, który legalnie przebywa na terytorium innego państwa członkowskiego, jest objęty zakresem stosowania unijnego prawa (wyrok TS z 8.6.2017 r., Freitag, C-541/15, pkt 34). W związku z tym ze względu na swój status obywatela Unii obywatel państwa członkowskiego przebywający w innym państwie członkowskim ma prawo powołać się na art. 21 ust. 1 TFUE (wyrok TS z 19.10.2004 r., Zhu i Chen, C–200/02, pkt 26) i jest objęty zakresem stosowania Traktatów w rozumieniu art. 18 TFUE, w którym to postanowieniu uregulowano zasadę niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową (wyrok TS z 13.11.2018 r., Raugevicius, C-247/17, pkt 27). Okoliczność, że obywatel Unii uzyskał obywatelstwo państwa członkowskiego, a tym samym status obywatela Unii, dopiero w chwili, gdy przebywał już w państwie członkowskim innym niż państwo, którego obywatelstwo następnie uzyskał, zdaniem TS, nie może podważyć tego stwierdzenia. Przeciwna wykładnia w zakresie, w jakim uniemożliwiałaby takiemu obywatelowi powoływanie się na prawa przyznane przez status obywatela Unii, naruszałaby bowiem skuteczność (effet utile) tego statusu, który ma stanowić podstawowy status obywateli państw członkowskich (wyrok TS z 20.9.2001 r., Grzelczyk, C-184/99, pkt 31). To samo dotyczy okoliczności, że obywatel Unii, którego dotyczy wniosek o ekstradycję, posiada również obywatelstwo państwa trzeciego, które wystąpiło z takim wnioskiem (wyrok TS z 13.11.2018 r., Raugevicius, C-247/17, pkt 29).

Trybunał uznał, że w rozpatrywanej sprawie BY, obywatel rumuński, korzysta jako obywatel Unii z przewidzianego w art. 21 TFUE prawa do przebywania w innym państwie członkowskim, w niniejszym przypadku w RFN, a zatem jego sytuacja jest objęta zakresem stosowania Traktatów w rozumieniu art. 18 TFUE. Nawet jeśli, po pierwsze, przeniósł on ośrodek interesów życiowych do tego ostatniego państwa w chwili, gdy nie nabył jeszcze obywatelstwa rumuńskiego, a po drugie, jest on także obywatelem wzywającego państwa trzeciego.

Trybunał orzekł, że art. 18 i 21 TFUE należy interpretować w ten sposób, że znajdują one zastosowanie do sytuacji obywatela Unii będącego obywatelem państwa członkowskiego przebywającym na terytorium innego państwa członkowskiego i objętego wnioskiem o ekstradycję skierowanym do tego ostatniego państwa przez państwo trzecie, nawet jeśli ten obywatel przeniósł ośrodek interesów życiowych do tego innego państwa członkowskiego w chwili, gdy nie miał jeszcze statusu obywatela Unii.


2. Obowiązki państw członkowskich

W rozpatrywanej sprawie nierówne traktowanie polegające na zezwoleniu na ekstradycję obywatela Unii będącego obywatelem państwa członkowskiego innego niż wezwane państwo członkowskie, zdaniem TS, powoduje ograniczenie swobody przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich w rozumieniu art. 21 TFUE (wyrok TS z 10.4.2018 r., Pisciotti, C-191/16, pkt 45). Z orzecznictwa TS wynika, że takie ograniczenie może być uzasadnione jedynie wtedy, gdy jest oparte na obiektywnych względach i proporcjonalne do słusznego celu realizowanego przez prawo krajowe (wyrok Petruhhin, pkt 34). Trybunał uznał, że cel w postaci zapobiegania ryzyku bezkarności osób, które popełniły przestępstwo, powinien zostać uznany za słuszny i pozwala na uzasadnienie środka ograniczającego podstawową swobodę, taką jak swoboda przewidziana w art. 21 TFUE, pod warunkiem że środek ten jest niezbędny dla ochrony interesów, jakie ma on zapewnić, i gdy cele te nie mogą zostać osiągnięte za pomocą mniej restrykcyjnych środków (wyrok TS z 2.4.2020 r., Ruska Federacija, C-897/19 PPU, pkt 60). Z orzecznictwa TS wynika, że należy przyznać pierwszeństwo wymianie informacji z państwem członkowskim, którego obywatelem jest osoba poszukiwana, aby ewentualnie umożliwić organom tego państwa wydanie ENA dla celów postępowania karnego. Trybunał stwierdził, że gdy zatem do innego państwa członkowskiego, w którym ta osoba przebywa legalnie, wniosek o ekstradycję skierowało państwo trzecie, to inne państwo członkowskie powinno powiadomić państwo członkowskie, którego obywatelem jest dana osoba, i w stosownym przypadku na żądanie tego ostatniego państwa przekazać mu tę osobę zgodnie z przepisami decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z 13.6.2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi. Pod warunkiem że to ostatnie państwo członkowskie jest zgodnie ze swym prawem krajowym właściwe, aby prowadzić przeciwko osobie poszukiwanej postępowanie związane z czynami popełnionymi poza jego terytorium (wyrok Ruska Federacija, pkt 70). Ponadto, aby zapewnić realizację celu polegającego na zapobieganiu ryzyku bezkarności osoby poszukiwanej w związku z czynami zarzucanymi jej we wniosku o ekstradycję, ENA wydany ewentualnie przez państwo członkowskie, którego obywatelem jest ta osoba, powinien dotyczyć co najmniej tych samych czynów co czyny zarzucane we wniosku o ekstradycję (wyrok Pisciotti, pkt 54). Natomiast w przypadku braku wydania ENA przez państwo członkowskie, którego obywatelem jest osoba poszukiwana, wezwane państwo członkowskie może dokonać jej ekstradycji pod warunkiem, że zweryfikowało, zgodnie z orzecznictwem TS, iż ta ekstradycja nie naruszy praw wskazanych w art. 19 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (wyrok Petruhhin, pkt 60).

Z pkt 55 i 56 wyroku Pisciotti, wynika, że wezwane państwo członkowskie wypełnia ww. obowiązek powiadomienia poprzez umożliwienie właściwym organom państwa członkowskiego, którego obywatelem jest osoba poszukiwana, zażądania przekazania tej osoby w ramach ENA. Trybunał wskazał, że w tym celu do wezwanego państwa członkowskiego należy powiadomienie właściwych organów państwa członkowskiego, którego obywatelem jest osoba poszukiwana, nie tylko o dotyczącym jej wniosku o ekstradycję, lecz również o wszystkich okolicznościach prawnych i faktycznych przedstawionych przez wzywające państwo trzecie w ramach tego wniosku o ekstradycję. Przy czym organy te są jednak zobowiązane przestrzegać poufności tych informacji, jeżeli zażądało tego to państwo trzecie. Ponadto, do wezwanego państwa członkowskiego należy również powiadamianie tych organów o wszelkich zmianach sytuacji, w jakiej znajduje się osoba poszukiwana, istotnych dla celów ewentualnego wydania przeciwko niej ENA.

Jednak zdaniem TS ani wezwane państwo członkowskie, ani państwo członkowskie, którego obywatelem jest osoba poszukiwana nie mogą być na mocy prawa Unii zobowiązane do zwrócenia się do wzywającego państwa trzeciego o przekazanie akt postępowania karnego. Poza okolicznością, że taki obowiązek nie znajduje w obecnym stanie żadnej podstawy prawnej w prawie Unii, byłby on również nie do pogodzenia z celami, na których opiera się ww. wymiana informacji, ponieważ zgodnie z orzecznictwem TS ta wymiana wpisuje się w cel polegający na ochronie obywateli Unii przed środkami mogącymi pozbawić ich określonych w art. 21 TFUE praw do swobodnego przemieszczania się i pobytu, przeciwdziałając jednocześnie bezkarności związanej z czynami zabronionymi (wyrok Petruhhin, pkt 47). Gdyby bowiem wezwane państwo członkowskie lub państwo członkowskie, którego obywatelem jest osoba poszukiwana, były zobowiązane do zwrócenia się o przekazanie przez wzywające państwo trzecie akt postępowania karnego, TS wskazał, że postępowanie ekstradycyjne mogłoby się znacznie skomplikować, a czas jego trwania mógłby się istotnie wydłużyć, co mogłoby ostatecznie zagrozić celowi uniknięcia bezkarności.

Trybunał stwierdził, że państwo członkowskie, którego obywatelem jest osoba poszukiwana, samo dokonuje oceny stosowności wydania ENA, jeżeli zostało powiadomione przez wezwane państwo członkowskie o wniosku o ekstradycję dotyczącym jednego z jego obywateli. To państwo członkowskie, którego obywatelem jest osoba poszukiwana, może zwrócić się do wzywającego państwa trzeciego o przekazanie akt postępowania karnego w celu dokonania oceny stosowności ewentualnego ścigania. Jednakże pod warunkiem należytego powiadomienia organów państwa członkowskiego, którego obywatelem jest osoba poszukiwana, zdaniem TS, organy wezwanego państwa mogą w dalszym ciągu prowadzić postępowanie ekstradycyjne i ewentualnie dokonać ekstradycji tej osoby w razie braku wydania w rozsądnym terminie ENA przez państwo członkowskie, którego jest ona obywatelem, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy. W takim przypadku wezwane państwo może zatem dokonać ekstradycji bez konieczności oczekiwania po upływie rozsądnego terminu, aby państwo członkowskie, którego obywatelem jest osoba poszukiwana, wydało formalną decyzję, na mocy której rezygnuje z wydania ENA przeciwko tej osobie. W ocenie TS odmienne stanowisko wykraczałoby bowiem poza to, co pociąga za sobą wdrożenie przewidzianych w prawie Unii mechanizmów współpracy i wzajemnej pomocy w sprawach karnych, i byłoby obarczone ryzykiem niepotrzebnego opóźnienia postępowania ekstradycyjnego. W związku z tym do wezwanego państwa członkowskiego, w interesie pewności prawa, należy wskazanie państwu członkowskiemu, którego obywatelem jest osoba poszukiwana, rozsądnego terminu, po upływie którego – w przypadku braku wydania ENA przez to ostatnie państwo – zostanie ewentualnie dokonana ekstradycja tej osoby. Trybunał podkreślił, że taki termin należy określić z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności ewentualnego tymczasowego aresztowania tej osoby w ramach postępowania ekstradycyjnego i złożoności sprawy.

Trybunał orzekł, że art. 18 i 21 TFUE należy interpretować w ten sposób, że jeżeli państwo członkowskie, którego obywatelem jest osoba poszukiwana, będąca obywatelem Unii objętym wnioskiem o ekstradycję skierowanym przez państwo trzecie do innego państwa członkowskiego, zostało powiadomione przez to ostatnie państwo o tym wniosku, ani jedno, ani drugie z tych państw członkowskich nie jest zobowiązane do zwrócenia się do wzywającego państwa trzeciego o przekazanie im kopii akt postępowania karnego, aby umożliwić państwu członkowskiemu, którego obywatelem jest ta osoba, ocenę możliwości przejęcia prowadzenia postępowania karnego przeciwko tej osobie. O ile powiadomiło ono należycie państwo członkowskie, którego obywatelem jest ta osoba, o wniosku o ekstradycję, o wszystkich okolicznościach prawnych i faktycznych przedstawionych przez wzywające państwo trzecie w ramach tego wniosku oraz o wszelkich zmianach sytuacji, w jakiej osoba poszukiwana się znajduje, istotnych dla celów ewentualnego wydania przeciwko niej ENA, wezwane państwo może dokonać ekstradycji tej osoby bez konieczności oczekiwania na to, aby państwo członkowskie, którego jest ona obywatelem, zrezygnowało w drodze formalnej decyzji z wydania takiego nakazu, dotyczącego co najmniej tych samych czynów co czyny wskazane we wniosku o ekstradycję, gdy to ostatnie państwo członkowskie zaniecha wydania tego ENA w rozsądnym terminie, który został mu wyznaczony w tym celu przez wezwane państwo członkowskie przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy.


3. Odmowa ekstradycji

W ocenie TS gdy wezwane państwo trzecie otrzymało od państwa trzeciego wniosek o ekstradycję obywatela Unii, będącego obywatelem innego państwa członkowskiego, w celu przeprowadzenia postępowania karnego, w ramach prawa Unii powstaje jedynie kwestia, czy wezwane państwo członkowskie może działać w odniesieniu do tego obywatela Unii w sposób naruszający w mniejszym stopniu wykonywanie przysługującego mu prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu, postanawiając raczej przekazać tego obywatela państwu członkowskiemu, którego obywatelstwo ten posiada, zamiast przeprowadzać jego ekstradycję do wzywającego państwa trzeciego (wyrok Pisciotti, pkt 50).


Trybunał orzekł, że art. 18 i 21 TFUE należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie, do którego państwo trzecie skierowało wniosek o ekstradycję w celu przeprowadzenia postępowania karnego wobec obywatela Unii będącego obywatelem innego państwa członkowskiego, nie jest zobowiązane do odmówienia ekstradycji i przejęcia prowadzenia postępowania karnego, jeżeli jego prawo krajowe przewiduje taką możliwość.

Wyrok TS z 17.12.2020 r., Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Ekstradycja na Ukrainę), C-398/19




Źródło: www.curia.eu

opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Ekstradycja obywatela Unii do państwa trzeciego
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny