Ekstradycja do państwa trzeciego

A A A


Stan faktyczny

W dniu 20.5.2015 r. biuro Interpolu w Moskwie wydało międzynarodowy list gończy za I.N., który był wówczas wyłącznie obywatelem rosyjskim, w związku z wszczętym przeciwko niemu postępowaniem karnym. I.N. stawił się 30.6.2019 r. jako pasażer autobusu posiadający islandzki dokument podróży dla uchodźców na przejściu granicznym między Słowenią a Chorwacją podczas próby wjazdu na terytorium tego ostatniego państwa. Został zatrzymany na podstawie ww. międzynarodowego listu gończego. Jego zatrzymanie zapoczątkowało procedurę decyzyjną w sprawie jego ewentualnej ekstradycji do Federacji Rosyjskiej (FR), wszczętą na podstawie chorwackiej ustawy o międzynarodowej pomocy prawnej w sprawach karnych (dalej jako: ZOMPO). I.N. został przesłuchany przez chorwackiego sędziego śledczego i oświadczył, że sprzeciwia się ekstradycji do FR, a ponadto wskazał, że posiada zarówno obywatelstwo rosyjskie, jak i islandzkie. Ambasada islandzka przekazała sądowi w Zagrzebiu notę, w której potwierdziła, że od 19.6.2019 r. I.N. jest obywatelem islandzkim i posiada status stałego rezydenta w Islandii, oraz że chciałby zapewnić mu jak najszybszy przejazd do Islandii.

W dniu 6.8.2019 r. do sądu w Zagrzebiu wpłynął wniosek od prokuratury generalnej FR o ekstradycję I.N., zgodnie z postanowieniami Europejskiej konwencji o ekstradycji (dalej jako: EKE). We wniosku wskazano, że jego celem nie jest ściganie I.N. ze względów politycznych, ze względu na rasę, religię, obywatelstwo czy poglądy oraz że będzie on miał do dyspozycji wszystkie możliwości skorzystania z obrony, oraz że nie będzie poddawany torturom, okrutnemu lub nieludzkiemu traktowaniu, a także karaniu naruszającemu godność ludzką. Następnie sąd w Zagrzebiu orzekł, że przewidziane w ZOMPO ustawowe przesłanki ekstradycji I.N. zostały spełnione. I.N. wniósł odwołanie podnosząc, że istnieje konkretne, poważne i racjonalnie przewidywalne ryzyko, że w przypadku ekstradycji do FR zostanie poddany torturom oraz nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu. Podkreślił ponadto, że status uchodźcy przyznano mu w Islandii właśnie ze względu na konkretne postępowanie w FR. Stwierdził również, że w związku z obywatelstwem islandzkim sąd w Zagrzebiu naruszył wyrok TS w sprawie Petruhhin (C-182/15).

Pytanie prejudycjalne

Czy unijne prawo, a zwłaszcza Porozumienie EOG, interpretowane w świetle wyroku Petruhhin (pkt 50), należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji, w której do państwa członkowskiego – do którego przemieścił się obywatel państwa EFTA, będącego stroną Porozumienia EOG, z którym UE zawarła umowę o przekazywaniu osób – państwo trzecie skierowało wniosek o ekstradycję na podstawie EKE, to pierwsze państwo powinno poinformować państwo EFTA o tym wniosku i w stosownym przypadku na żądanie tego ostatniego państwa przekazać mu tego obywatela, pod warunkiem że to ostatnie państwo jest właściwe, aby prowadzić przeciwko tej osobie postępowanie związane z czynami popełnionymi poza jego terytorium?

Stanowisko TS

1. Stosowanie wyroku Petruhhin  do obywatela państwa EFTA

W pkt 50 wyroku Petruhhin Trybunał orzekł, że art. 18 i art. 21 TFUE należy interpretować w ten sposób, że gdy do państwa członkowskiego, do którego przemieścił się będący obywatelem innego państwa członkowskiego obywatel Unii, wniosek o ekstradycję skierowało państwo trzecie, z którym to pierwsze państwo członkowskie zawarło umowę o ekstradycji, to pierwsze państwo powinno powiadomić państwo członkowskie, którego obywatelem jest dana osoba i w stosownym przypadku na żądanie tego ostatniego państwa przekazać mu tego obywatela zgodnie z przepisami decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z 13.6.2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi (Dz.U. 2002, L 190, s. 1). Jednak pod warunkiem, że to ostatnie państwo jest zgodnie ze swym prawem krajowym właściwe, aby prowadzić przeciwko tej osobie postępowanie związane z czynami popełnionymi poza jego terytorium.

Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą TS zakazując wszelkiej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową, art. 18 TFUE wymaga równego traktowania osób znajdujących się w sytuacji objętej zakresem stosowania Traktatów (wyrok Petruhhin, pkt 29). Przy czym to postanowienie nie ma zastosowania w przypadku ewentualnej różnicy w traktowaniu obywateli państw członkowskich i obywateli państw trzecich (wyrok Vatsouras i Koupatantze, C-22/08 i C-23/08, pkt 52). W art. 21 ust. 1 TFUE uregulowano prawo każdego obywatela Unii do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich i ma zastosowanie, jak wynika z art. 20 ust. 1 TFUE, do każdej osoby mającej przynależność państwa członkowskiego, w związku z czym nie ma on zastosowania do obywatela państwa trzeciego. Również decyzja ramowa 2002/584 ma zastosowanie wyłącznie do państw członkowskich, a nie do państw trzecich.

2. Stosowanie Porozumienia EOG

Trybunał wskazał, że wobec braku umowy międzynarodowej między Unią a FR, w dziedzinie ekstradycji w tym zakresie kompetencja należy do państw członkowskich. Jednak są one zobowiązane do wykonywania tej kompetencji z poszanowaniem unijnego prawa (wyrok Raugevicius, C-247/17, pkt 45).

Nie budzi wątpliwości, że umowa międzynarodowa zawarta przez UE stanowi integralną część jej prawa (wyrok Haegeman, 181/73, pkt 5, 6), a sytuacje objęte zakresem stosowania takiej umowy, np. Porozumienia EOG są regulowane przez prawo Unii. W tym względzie Porozumienie EOG potwierdza, jak wynika z jego motywu drugiego, uprzywilejowane stosunki łączące Unię, jej państwa członkowskie i państwa EFTA, które są oparte na bliskości, trwałych wspólnych wartościach oraz tożsamości europejskiej. Trybunał podkreślił, że w świetle tych uprzywilejowanych stosunków należy interpretować jeden z podstawowych celów Porozumienia EOG, jakim jest jak najpełniejsza realizacja swobody przepływu towarów, osób, usług i kapitału w całym EOG, tak aby budowany na terytorium Unii rynek wewnętrzny obejmował również państwa członkowskie EFTA. Natomiast do Trybunału należy w tym zakresie czuwanie nad tym, aby zasady Porozumienia EOG, zasadniczo identyczne z zasadami TFUE, były interpretowane w sposób jednolity w państwach członkowskich (wyrok A, C-48/11, pkt 15).

W niniejszej sprawie I.N. podniósł, że wjechał na terytorium Chorwacji w celu spędzenia tam wakacji. Z orzecznictwa TS wynika, że swoboda świadczenia usług w rozumieniu art. 56 TFUE obejmuje możliwość udania się przez usługobiorców (np. turystów) do innego państwa członkowskiego w celu skorzystania tam z tej swobody (wyrok Cowan, 186/87, pkt 15). Powyższą wykładnię, zdaniem TS, stosuje się również w odniesieniu do swobody świadczenia usług zagwarantowanej w art. 36 Porozumienia EOG (wyrok Établissements Rimbaud, C-72/09, pkt 20). Zatem w ocenie TS sytuacja obywatela islandzkiego, takiego jak I.N., który stawił się na przejściu granicznym państwa członkowskiego w celu wjazdu na jego terytorium i skorzystania tam z usług, objęta jest zakresem Porozumienia EOG, a w konsekwencji prawa UE (wyrok Petruhhin, C-182/15, pkt 30, 31). Tym samym Chorwacja ma obowiązek wykonywania swojej jurysdykcji w dziedzinie ekstradycji do państw trzecich w sposób zgodny z Porozumieniem EOG, a zwłaszcza z jego art. 36.

3. Ograniczenia swobody świadczenia usług

Artykuł 4 Porozumienia EOG, zgodnie z którym zakazana jest „wszelka dyskryminacja ze względu na przynależność państwową”, wymaga równego traktowania osób znajdujących się w sytuacji regulowanej tym Porozumieniem. Ustanowiona w tym postanowieniu zasada niedyskryminacji wywołuje skutki „w zakresie stosowania” tego Porozumienia, „bez uszczerbku dla zawartych w nim postanowień szczególnych”, w tym swobody świadczenia usług (wyrok Cowan, 186/87, pkt 10, 14). W ocenie TS krajowe przepisy dotyczące ekstradycji, takie jak rozpatrywane chorwackie przepisy, wywołują efekt w postaci nierównego traktowania osób w zależności od tego, czy dana osoba jest obywatelem krajowym, czy też obywatelem państwa EFTA będącego stroną Porozumienia EOG, w zakresie, w jakim powodują one nieprzyznanie obywatelom tych ostatnich państw, w tym przypadku obywatelowi islandzkiemu I.N., ochrony przed ekstradycją, z której korzystają obywatele krajowi (wyrok Petruhhin, pkt 32). W konsekwencji takie przepisy mogą naruszać, w szczególności, swobodę ustanowioną w art. 36 Porozumienia EOG. Zdaniem TS w rozpatrywanej sprawie nierówne traktowanie polegające na zezwoleniu na ekstradycję obywatela państwa EFTA będącego stroną Porozumienia o EOG, takiego jak I.N., powoduje ograniczenie tej swobody (wyrok Petruhhin, pkt 32, 33).

Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą ograniczenie swobody świadczenia usług może być uzasadnione jedynie wtedy, gdy jest oparte na obiektywnych względach i proporcjonalne do słusznego celu realizowanego przez prawo krajowe (wyrok Runevič-Vardyn i Wardyn, C-391/09, pkt 83). Trybunał przyznał już, że cel w postaci zapobiegania ryzyku bezkarności osób, które popełniły przestępstwo, przedstawiony we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jako uzasadnienie, należy uznać za zgodny z prawem. Jednak przepisy ograniczające swobodę ustanowioną w art. 36 Porozumienia EOG mogą być uzasadnione obiektywnymi względami jedynie wtedy, gdy są odpowiednie do ochrony interesów, jakie przepisy te mają zapewnić, i gdy cele te nie mogą być osiągnięte za pomocą mniej restrykcyjnych środków (wyrok Runevič-Vardyn i Wardyn, pkt 88). W pkt 40 wyroku Petruhhin TS stwierdził, że przepisy krajowe, które umożliwiają uwzględnienie wniosku o ekstradycję dla celów prowadzenia postępowania karnego i wyrokowania w państwie trzecim, w którym przestępstwo miało być popełnione, wydają się być adekwatne dla osiągnięcia zamierzonego celu polegającego na zwalczaniu bezkarności. Jednak sytuacja obywatela islandzkiego, który stawił się na granicy państwa członkowskiego w celu wjazdu na jego terytorium i skorzystania tam z usług, należy do zakresu prawa Unii, a postanowienia art. 19 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (dalej jako: Karta), mają zastosowanie do wniosku państwa trzeciego w tym względzie. Zdaniem TS, jeżeli w takiej sytuacji I.N. powołuje się na poważne ryzyko, że w przypadku ekstradycji doświadczy nieludzkiego lub poniżającego traktowania, to wezwane państwo członkowskie powinno przed ewentualną ekstradycją zbadać, czy ta ekstradycja nie naruszy praw określonych w art. 19 ust. 2 Karty (wyrok Petruhhin, C-182/15, pkt 60). Zatem to państwo członkowskie – zgodnie z art. 4 Karty – który zakazuje nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, nie może ograniczyć się do uwzględnienia samych oświadczeń wnioskującego państwa trzeciego lub akceptacji przez to państwo umów międzynarodowych gwarantujących, co do zasady, poszanowanie praw podstawowych. Trybunał wskazał, że właściwy organ wezwanego państwa członkowskiego, taki jak sąd odsyłający, powinien w ramach tego badania oprzeć się na obiektywnych, wiarygodnych, dokładnych i należycie zaktualizowanych danych, przy czym dane te mogą wynikać, w szczególności, z międzynarodowych orzeczeń sądowych, takich jak wyroki ETPCz, z orzeczeń sądowych wnioskującego państwa trzeciego, a także z decyzji, sprawozdań i innych dokumentów sporządzanych przez organy Rady Europy lub pochodzących z systemu ONZ (wyrok Petruhhin, C-182/15, pkt 55–59). W szczególności okoliczność, że Islandia przyznała I.N. azyl ze względu na ryzyko, iż w FR mogłaby doświadczyć nieludzkiego lub poniżającego traktowania, stanowi szczególnie poważną okoliczność, którą powinien wziąć pod uwagę właściwy organ wezwanego państwa członkowskiego.

Trybunał stwierdził, że jeżeli organy wezwanego państwa członkowskiego uznałyby, że art. 19 ust. 2 Karty nie stoi na przeszkodzie wykonaniu tego wniosku, to należałoby jeszcze zbadać, czy rozpatrywane ograniczenie jest proporcjonalne do celu polegającego na zwalczaniu bezkarności osoby, która popełniła przestępstwo. Wdrożenie przewidzianych w prawie Unii mechanizmów współpracy i wzajemnej pomocy w sprawach karnych, stanowi alternatywny środek, który w mniejszym stopniu narusza prawo do swobodnego przemieszczania się niż ekstradycja do państwa trzeciego, z którym UE nie zawarła umowy o ekstradycji, a jednocześnie pozwala na równie skuteczne osiągnięcie tego celu (wyrok Petruhhin, pkt 47, 49). W szczególności TS uznał, że w takim przypadku pierwszeństwo należy przyznać wymianie informacji z państwem członkowskim, którego obywatelem jest dana osoba, aby umożliwić organom tego państwa – w zakresie, w jakim zgodnie ze swym prawem krajowym są one właściwe do prowadzenia przeciwko tej osobie postępowania karnego związanego z czynami popełnionymi poza jego terytorium – wydanie, na podstawie decyzji ramowej 2002/584, ENA zmierzającego do przekazania tej osoby dla celów ścigania. Właściwy organ wezwanego państwa członkowskiego powinien powiadomić państwo członkowskie, którego obywatelem jest dana osoba, i w stosownym wypadku na żądanie tego ostatniego państwa członkowskiego przekazać mu tego obywatela zgodnie z takim ENA.

Chociaż decyzja ramowa 2002/584 nie ma zastosowania do Islandii, to TS przypomniał, że to państwo zawarło z Unią umowę w sprawie procedury przekazywania, która weszła w życie 1.11.2019 r. Jak wynika z jej preambuły umawiające się strony umowy w sprawie procedury przekazywania wyraziły wzajemne zaufanie do struktury i funkcjonowania ich systemów prawnych oraz do zdolności wszystkich umawiających się stron do zagwarantowania uczciwego procesu.


Reasumując TS orzekł, że unijne prawo, a zwłaszcza art. 36 Porozumienia EOG i art. 19 ust. 2 Karty, należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji, w której państwo członkowskie, do którego przemieścił się obywatel państwa EFTA, będącego stroną Porozumienia EOG, z którym UE zawarła umowę o przekazywaniu osób, jest adresatem wniosku o ekstradycję wystosowanego przez państwo trzecie na podstawie Europejskiej Konwencji o ekstradycji, oraz w której przed nabyciem obywatelstwa tego państwa EFTA ten obywatel otrzymał w nim azyl właśnie ze względu na postępowanie karne prowadzone przeciwko niemu w państwie wnioskującym o ekstradycję, właściwy organ wezwanego państwa członkowskiego powinien zbadać, czy ekstradycja nie naruszy praw przewidzianych w art. 19 ust. 2 Karty, przy czym fakt otrzymania azylu stanowi szczególnie istotną okoliczność w kontekście tego badania. Przed rozważeniem wykonania wniosku o ekstradycję wezwane państwo powinno w każdym przypadku powiadomić to państwo EFTA i w stosownej sytuacji na jego żądanie przekazać mu tego obywatela zgodnie z postanowieniami umowy o przekazywaniu osób, pod warunkiem że to państwo EFTA jest zgodnie ze swym prawem krajowym właściwe, aby prowadzić przeciwko tej osobie postępowanie związane z czynami popełnionymi poza jego terytorium.

Wyrok TS z 2.4.2020 r., Federacja Rosyjska, C-897/19 PPU




Źródło: www.curia.eu


opracowała: dr Ewa Skibińska  - WPiA UKSW w Warszawie


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Ekstradycja do państwa trzeciego
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny