Dziedziczenie

A A A

W rozporządzeniu Nr 650/2012 w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego uregulowano cywilnoprawne aspekty dziedziczenia majątku po osobie zmarłej, czyli wszelkie formy przejścia składników majątku, praw i obowiązków na skutek śmierci, zarówno na podstawie dobrowolnego rozrządzenia na wypadek śmierci, jak i w drodze dziedziczenia ustawowego (motyw 9).

W przepisie art. 21 ust. 1 rozporządzenia Nr 650/2012 uregulowano zasady określania prawa właściwego dla dziedziczenia, które nie wiąże się z obywatelstwem zmarłego. Jeżeli przepisy tego rozporządzenia nie stanowią inaczej, prawem właściwym dla ogółu spraw dotyczących spadku jest prawo państwa, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci. Rozporządzenie przewiduje również klauzulę tzw. ściślejszego związku w przypadku gdy ze wszystkich okoliczności sprawy wynika, że w chwili śmierci zmarły był w sposób oczywisty bliżej związany z państwem innym niż państwo zwykłego pobytu, wówczas prawem właściwym dla dziedziczenia jest prawo tego innego państwa (art. 21 ust. 2).

Jednak, na podstawie art. 22 ust. 1 zd. 1 rozporządzenia Nr 650/2012, każdy może dokonać wyboru prawa państwa, którego obywatelstwo posiada w chwili dokonywania wyboru lub w chwili śmierci, jako prawa, któremu podlega ogół spraw dotyczących jego spadku. Jeżeli dana osoba posiada więcej niż jedno obywatelstwo, może wybrać prawo każdego państwa, którego jest obywatelem w chwili dokonywania wyboru lub w chwili śmierci. Ten wybór musi być dokonany w sposób wyraźny w oświadczeniu w formie rozrządzenia na wypadek śmierci lub musi wynikać z postanowień takiego rozrządzenia (art. 22 ust. 2 rozporządzenia Nr 650/2012).

Zakres stosowania prawa właściwego obejmuje ogół spraw dotyczących spadku. Na podstawie art. 23 ust. 2 rozporządzenia Nr 650/2012 temu prawu podlegają w szczególności:

a) przyczyny, czas i miejsce otwarcia spadku;

b) określenie beneficjentów, ich udziałów oraz obowiązków, które mógł nałożyć na nich zmarły, oraz ustalenie innych praw spadkowych, w tym praw spadkowych pozostającego przy życiu małżonka lub partnera;

c) zdolność do dziedziczenia;

d) wydziedziczenie i niegodność dziedziczenia;

e) przejście składników majątku, praw i obowiązków wchodzących w skład spadku na spadkobierców oraz, w stosownych przypadkach, na zapisobierców, w tym warunki i skutki przyjęcia lub odrzucenia spadku lub zapisu;

f) uprawnienia spadkobierców, wykonawców testamentów i innych zarządców spadku, w szczególności dotyczące sprzedaży składników majątku i zaspokojenia wierzycieli, bez uszczerbku dla uprawnień, określonych w art. 29 ust. 2 i 3 rozporządzenia Nr 650/2012;

g) odpowiedzialność za długi spadkowe;

h) rozrządzalna część spadku, udziały obowiązkowe oraz inne ograniczenia w rozrządzaniu na wypadek śmierci, oraz roszczenia, jakie osoby bliskie zmarłego mogą zgłaszać wobec majątku spadkowego lub spadkobierców;

i) obowiązek zwrotu lub zaliczenia darowizn i zapisów przy określaniu udziałów należnych różnym beneficjentom oraz

j) dział spadku.

W celu umożliwienia szybkiego i skutecznego załatwienia sprawy spadkowej, mającej skutki transgraniczne w UE, spadkobiercy, zapisobiercy, wykonawcy testamentów lub zarządcy spadku powinni łatwo wykazać swój status lub prawa i uprawnienia w innym państwie członkowskim, np. w państwie, w którym znajduje się majątek spadkowy. Aby im to umożliwić, w rozporządzeniu Nr 650/2012 ustanowiono jednolite poświadczenie – europejskie poświadczenie spadkowe (dalej jako: poświadczenie), które jest wydawane w celu wykorzystania w innym państwie członkowskim. Wywołuje ono skutki we wszystkich państwach członkowskich bez wymogu stosowania jakiejkolwiek szczególnej procedury. Korzystanie z poświadczenia nie jest obowiązkowe. Poświadczenie nie zastępuje dokumentów wewnętrznych wykorzystywanych do podobnych celów w państwach członkowskich (art. 62 ust. 3 rozporządzenia Nr 650/2012). Dodatkowo poświadczenie wywołuje skutki w państwie, którego organy je wydały. Poświadczenie jest przeznaczone do wykorzystywania przez spadkobierców, zapisobierców mających bezpośrednie prawa do spadku oraz wykonawców testamentów lub zarządców spadku, którzy potrzebują wykazać w innym państwie członkowskim swój status lub wykonywać, odpowiednio, swoje prawa jako spadkobiercy lub zapisobiercy, lub swoje uprawnienia jako wykonawcy testamentów lub zarządcy spadku (art. 63 ust. 1 rozporządzenia Nr 650/2012). Rozporządzenie Nr 650/2012 wprowadza domniemanie prawidłowego poświadczenia okoliczności, które ustalono na mocy prawa właściwego dla dziedziczenia. Ponadto domniemywa się, że osoba wymieniona w poświadczeniu jako spadkobierca, zapisobierca, wykonawca testamentu lub zarządca spadku posiada status wymieniony w poświadczeniu lub posiada prawa lub uprawnienia określone w poświadczeniu bez żadnych warunków ani ograniczeń odnoszących się do tych praw lub uprawnień innych niż określone w poświadczeniu (art. 69 ust. 2 rozporządzenia Nr 650/2012).

W rozporządzeniu Nr 650/2012 wprowadzono jurysdykcję ogólną, do orzekania w sprawach dotyczących spadku, sądów państwa członkowskiego, w którym zmarły miał swoje miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci (art. 4).

Przepisy rozporządzenia Nr 650/2012 regulują zasadę wzajemnego uznawania orzeczeń w sprawach dotyczących dziedziczenia, wydanych przez sąd państwa członkowskiego, niezależnie od nazwy takiego orzeczenia, bez potrzeby przeprowadzania specjalnego postępowania (art. 39 ust. 1). Wyjątki od tej zasady obejmują sytuacje, gdy:

a) uznanie takie jest w sposób oczywisty sprzeczne z porządkiem publicznym (ordre public) państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie;

b) pozwanemu, który nie wdał się w spór, nie doręczono dokumentu wszczynającego postępowanie lub dokumentu równorzędnego w czasie i w sposób umożliwiający mu przygotowanie obrony, chyba że pozwany nie złożył przeciwko orzeczeniu środka zaskarżenia, kiedy miał taką możliwość;

c) orzeczenia nie da się pogodzić z orzeczeniem wydanym w postępowaniu między tymi samymi stronami w państwie członkowskim, w którym wystąpiono o uznanie;

d) orzeczenia nie da się pogodzić z orzeczeniem wydanym wcześniej w innym państwie członkowskim albo w państwie trzecim w postępowaniu o to samo roszczenie między tymi samymi stronami, o ile orzeczenie wydane wcześniej spełnia warunki konieczne do uznania go w państwie, w którym wystąpiono o uznanie (art. 40 rozporządzenia Nr 650/2012).

Przepisy rozporządzenia Nr 650/2012 stosuje się do dziedziczenia po osobach zmarłych w dniu lub po dniu 17.8.2015 r. W sytuacji, w której zmarły przed tym dniem dokonał wyboru prawa właściwego dla dziedziczenia, wybór ten jest ważny, o ile spełnia warunki określone w rozdziale III tego rozporządzenia lub o ile jest on ważny na podstawie przepisów prawa prywatnego międzynarodowego, które obowiązywały w chwili dokonania wyboru w państwie, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu lub w którymkolwiek z państw, którego obywatelstwo posiadał.

Z zakresu obowiązywania niniejszego rozporządzenia wyłączone są: Zjednoczone Królestwo, Irlandia i Dania.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 650/2012 z 4.7.2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego; Dz.Urz. L Nr 201 z 27.7.2012 r., s. 107–134.

 

Źródło: www.curia.eu

 

opracowała: dr Ewa Skibińska - adiunkt na WPiA UKSW

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Dziedziczenie
Ewa Skibińska
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny