Dyskryminacja pasażera

A A A

Stan faktyczny

A (pasażer pochodzenia chilijskiego, zamieszkały w Sztokholmie) posiadał rezerwację na obsługiwany przez B (przewoźnika lotniczego) szwedzki lot wewnętrzny. Na mocy decyzji kapitana samolotu A objęto dodatkową kontrolą bezpieczeństwa. Rzecznik ds. przeciwdziałania dyskryminacji wystąpił do sądu z powództwem o zasądzenie od B na rzecz A odszkodowania w wysokości 10 000 koron szwedzkich z powodu dyskryminującego zachowania tego przewoźnika, który uznał go za osobę pochodzenia arabskiego i z tego powodu poddał dodatkowej kontroli.

Pytanie prejudycjalne

Czy wykładni art. 7 i 15 dyrektywy Rady 2000/43/WE z 29.6.2000 r. wprowadzającej w życie zasadę równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne w zw. z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (dalej jako: KPP) należy dokonywać w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które uniemożliwiają sądowi rozpoznającemu powództwo o odszkodowanie, oparte na zarzucie zakazanej przez tę dyrektywę dyskryminacji, zbadanie żądania stwierdzenia istnienia tej dyskryminacji, w sytuacji gdy pozwany zgadza się na wypłatę żądanego odszkodowania, zaprzeczając jednak istnieniu tej dyskryminacji?

Stanowisko TS

Dyrektywa 2000/43 ma na celu, jak stanowi jej art. 1, wyznaczenie ram walki z dyskryminacją ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne oraz wprowadzenie w życie w państwach członkowskich zasady równego traktowania. W obszarach, które obejmuje, dyrektywa ta stanowi konkretny wyraz ustanowionej w art. 21 KPP zasady zakazu dyskryminacji ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne (wyrok TS z 16.7.2015 r., CEZ Razpredelenie Byłgarija, C-83/14, pkt 72). W ocenie TS spór w postępowaniu głównym jest objęty zakresem przedmiotowym stosowania dyrektywy 2000/43, ponieważ dotyczy zachowania noszącego znamiona dyskryminacji ze względu na pochodzenie etniczne lub rasowe w ramach dostępu do publicznie dostępnych usług w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. h) tej dyrektywy.

Przepis art. 7 ust. 1 dyrektywy 2000/43 stanowi, że państwa członkowskie zapewniają, aby procedury sądowe lub administracyjne, służące zapewnieniu przestrzegania uregulowanej w tej dyrektywie zasady równego traktowania, były dostępne dla wszystkich osób, które uważają się za pokrzywdzone w związku z nieprzestrzeganiem wobec nich tej zasady. Tym samym przepis ten potwierdza ustanowione w art. 47 Karty prawo do skutecznego środka prawnego. Ponadto z art. 7 ust. 2 dyrektywy 2000/43 wynika, że stowarzyszenia, organizacje lub osoby prawne, które zgodnie z kryteriami określonymi w prawie krajowym mają uzasadniony interes w zapewnieniu przestrzegania przepisów tej dyrektywy, powinny w szczególności móc wszczynać w imieniu ofiary i za jej zgodą wszelkie postępowania sądowe w celu zapewnienia przestrzegania obowiązków wynikających z tej dyrektywy. Trybunał stwierdził, że art. 7 ust. 2 stanowi w rozpatrywanej dziedzinie szczególny wyraz zagwarantowanego w art. 47 KPP prawa do skutecznej ochrony sądowej.

Trybunał podkreślił, że poszanowanie zasady równego traktowania wymaga zatem w odniesieniu do osób, które uważają, że były ofiarami dyskryminacji ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne, aby zapewniona została skuteczna ochrona sądowa ich prawa do równego traktowania, niezależnie od tego, czy osoby te działają bezpośrednio, czy za pośrednictwem stowarzyszenia, organizacji lub osoby prawnej (wyrok TS z 8.5.2019 r., Leitner, C-396/17, pkt 62).

Zgodnie z art. 15 dyrektywy 2000/43 państwa członkowskie ustanawiają przepisy dotyczące sankcji stosowanych w wypadkach naruszeń przepisów krajowych przyjętych na podstawie tej dyrektywy i podejmują wszelkie niezbędne środki dla zapewnienia stosowania tych sankcji. Trybunał wskazał, że w tym przepisie nie określono konkretnych sankcji, ale uściślono, że przewidziane w ten sposób sankcje, które mogą obejmować wypłacenie odszkodowania ofierze, muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Zatem art. 15 nakłada na państwa członkowskie obowiązek wprowadzenia do ich wewnętrznych porządków prawnych przepisów wystarczająco skutecznych dla osiągnięcia celu dyrektywy 2000/43 oraz zapewnienia, aby te przepisy mogły być skutecznie powoływane przed sądami krajowymi, w tym przez stowarzyszenie, organizację lub osobę prawną, o których mowa w art. 7 ust. 2 tej dyrektywy, tak aby ochrona sądowa była efektywna i skuteczna, pozostawiając przy tym państwom członkowskim swobodę wyboru rozwiązań właściwych do realizacji tego celu (wyrok TS z 10.7.2008 r., Feryn, C-54/07, pkt 37, 38). Zdaniem TS zasady stosowania sankcji ustanowione w celu transpozycji art. 15 dyrektywy 2000/43 do porządku prawnego państwa członkowskiego powinny w szczególności zapewnić, wraz z przepisami przyjętymi w celu wdrożenia art. 7 tej dyrektywy, efektywną i skuteczną ochronę prawną praw wynikających z tej dyrektywy. Sankcje powinny być odpowiednio surowe w stosunku do wagi naruszeń, które są przez nie karane, zwłaszcza przy zapewnieniu rzeczywiście odstraszającego skutku, i przy poszanowaniu ogólnej zasady proporcjonalności (wyrok TS z 25.4.2013 r., Asocia?ia Accept, C-81/12, pkt 63).

Trybunał stwierdził, że w sytuacji, gdy odszkodowanie pieniężne jest środkiem przyjętym w przypadku stwierdzenia istnienia dyskryminacji, to powinno ono być odpowiednie w tym znaczeniu, że powinno umożliwić pełne naprawienie szkód rzeczywiście poniesionych w wyniku rozpatrywanej dyskryminacji, zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami krajowymi (wyrok TS z 17.12.2015 r., Arjona Camacho, C-407/14, pkt 33). W każdym razie kary w czysto symbolicznym wymiarze nie można uznać za dającą się pogodzić z prawidłowym i skutecznym wdrożeniem dyrektywy 2000/43 (wyrok Asocia?ia Accept, pkt 64).

W niniejszej sprawie na mocy szwedzkiego prawa transponującego w szczególności dyrektywę 2000/43, każda osoba uważająca się za ofiarę dyskryminacji ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne może wnieść powództwo o wykonanie kary, jaką stanowi „odszkodowanie za dyskryminację”. Jeżeli pozwany zdecyduje się na uznanie roszczenia odszkodowawczego powoda, to sąd, do którego wniesiono to powództwo, nakazuje pozwanemu zapłatę kwoty dochodzonej przez powoda tytułem odszkodowania. Jednak takie uznanie – które z mocy ustawy jest prawnie wiążące dla sądu i prowadzi do zakończenia postępowania – może nastąpić bez przyznania przez pozwanego istnienia zarzucanej dyskryminacji, a nawet wówczas, gdy (jak w sprawie w postępowaniu głównym) pozwany wyraźnie jej zaprzecza. W takiej sytuacji sąd krajowy wydaje wyrok oparty na tym uznaniu roszczenia, jednak z wyroku tego nie można wywieść żadnego stwierdzenia co do istnienia podnoszonej dyskryminacji. Zdaniem TS w takiej sytuacji uznanie roszczenia przez pozwanego powoduje, że obowiązek zapłaty przez pozwanego odszkodowania, o które wnosi powód, nie wiąże się z przyznaniem przez pozwanego istnienia zarzucanej dyskryminacji lub z jej stwierdzeniem przez właściwy sąd. Ponadto, takie uznanie uniemożliwia sądowi rozpoznającemu sprawę rozstrzygnięcia w kwestii rzeczywistego charakteru zarzucanej dyskryminacji, podczas gdy stanowi ona podstawę roszczenia odszkodowawczego i z tego względu stanowi integralną część tego powództwa.

Na mocy szwedzkiego prawa w przypadku uznania przez pozwanego roszczenia o wypłatę żądanego odszkodowania bez przyznania przez niego istnienia zarzucanej mu dyskryminacji powód może uzyskać stwierdzenie jej istnienia jedynie w postępowaniu cywilnym. Trybunał uznał, że takie przepisy krajowe naruszają wymogi ustanowione w art. 7 i 15 dyrektywy 2000/43 w zw. z art. 47 KPP.

Trybunał wskazał, że gdy pozwany nie przyzna istnienia zarzucanej mu dyskryminacji, osoba która uważa się za ofiarę dyskryminacji ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne, powinna mieć możliwość uzyskania od sądu orzeczenia w przedmiocie ewentualnego naruszenia praw. W konsekwencji TS uznał, że sama zapłata kwoty pieniężnej, choćby w wysokości żądanej przez powoda, nie jest w stanie zapewnić skutecznej ochrony sądowej osobie, która domaga się stwierdzenia naruszenia wynikającego z tej dyrektywy prawa do równego traktowania, w szczególności w sytuacji, gdy główny interes tej osoby nie ma charakteru ekonomicznego, lecz dąży ona do ustalenia rzeczywistego charakteru czynów zarzucanych pozwanemu oraz ich kwalifikacji prawnej.

Trybunał stwierdził, że prawo krajowe, takie jak rozpatrywane szwedzkie, musi pełnić zarówno funkcję odszkodowawczą, jak i funkcję odstraszającą, jaką powinny spełniać sankcje przewidziane przez państwa członkowskie na podstawie art. 15 dyrektywy 2000/43 w przypadku naruszenia przepisów krajowych transponujących tę dyrektywę. Rzecznik generalny w pkt 83 i 84 opinii uznał, że wypłata kwoty pieniężnej nie wystarcza, aby zaspokoić roszczenia osoby, która zmierza przede wszystkim do uzyskania stwierdzenia, tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, że była ofiarą dyskryminacji, wobec czego nie można przyjąć, że wypłata tej kwoty pełniła funkcję zadowalającego odszkodowania. W ocenie TS podobnie obowiązek zapłaty kwoty pieniężnej nie może zapewnić rzeczywiście odstraszającego skutku w stosunku do sprawcy dyskryminacji, skłaniając go do niepowtarzania dyskryminującego zachowania i zapobiegając w ten sposób nowej dyskryminacji z jego strony, gdy – tak jak w niniejszej sprawie – pozwany kwestionuje istnienie jakiejkolwiek dyskryminacji, lecz uważa za bardziej korzystne, jeśli chodzi o koszty i wizerunek, wypłatę odszkodowania żądanego przez powoda przy jednoczesnym uniknięciu stwierdzenia przez sąd krajowy istnienia dyskryminacji.

Wbrew temu, co twierdzi B, TS uznał, że zasady lub względy prawa procesowego takie jak zasada dyspozycyjności, zasada ekonomii procesowej i dążenie do polubownego rozstrzygania sporów również nie mogą uzasadniać odmiennej wykładni.

Trybunał stwierdził, że w niniejszej sprawie poszanowanie prawa Unii nie sięga tak daleko, aby wymagać ustanowienia nowego środka prawnego, lecz ogranicza się do wymogu, aby sąd odsyłający odmówił zastosowania normy proceduralnej, na której podstawie sąd, do którego zgodnie z prawem krajowym osoba uważająca się za ofiarę dyskryminacji wniosła powództwo o odszkodowanie, nie może orzekać w przedmiocie istnienia tej dyskryminacji z tego tylko powodu, że pozwany zgodził się wypłacić powodowi kwotę żądanego odszkodowania bez przyznania jednak istnienia dyskryminacji. Uzasadniając powyższe niezgodnością tej normy nie tylko z art. 7 i 15 dyrektywy 2000/43, lecz również z art. 47 KPP.

Przepisy art. 7 i 15 dyrektywy 2000/43 mają na celu zagwarantowanie efektywnej i skutecznej ochrony sądowej wynikającego z tej dyrektywy prawa do równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub W ocenie TS te przepisy jedynie konkretyzują prawo do skutecznego środka prawnego zagwarantowane w art. 47 KPP, które samo w sobie jest wystarczające i nie musi być doprecyzowane przez unijne lub krajowe przepisy, aby przyznać jednostkom prawo, na które mogą się one bezpośrednio powoływać (wyrok TS z 17.4.2018 r., Egenberger, C-414/16, pkt 76–78). Ponadto, zgodnie z zasadą pierwszeństwa prawa Unii, w przypadku gdy nie jest możliwe dokonanie wykładni ustawodawstwa krajowego zgodnie z wymogami prawa Unii, każdy sąd krajowy orzekający w ramach swojej właściwości ma, jako organ państwa członkowskiego, obowiązek odstąpienia od stosowania wszelkich przepisów krajowych sprzecznych z przepisem tego prawa, który jest bezpośrednio skuteczny w zawisłym przed nim sporze (wyrok TS z 24.6.2019 r., Popławski, C-573/17, pkt 53, 61).


Reasumując TS orzekł, że wykładni art. 7 i 15 dyrektywy 2000/43 w zw. z art. 47 KPP należy dokonywać w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które uniemożliwiają sądowi rozpoznającemu powództwo o odszkodowanie, oparte na zarzucie zakazanej przez tę dyrektywę dyskryminacji, zbadanie żądania stwierdzenia istnienia tej dyskryminacji, jeżeli pozwany zgadza się na wypłatę żądanego odszkodowania, nie przyznając jednak istnienia tej dyskryminacji. Do sądu krajowego, przed którym toczy się spór między jednostkami, należy zapewnienie, w ramach jego właściwości, ochrony prawnej wynikającej dla podmiotów prawa z art. 47 KPP, w razie potrzeby poprzez odstąpienie od stosowania wszelkich sprzecznych z nimi przepisów prawa krajowego.

Wyrok TS z 15.4.2021 r., Braathens Regional Aviation, C-30/19




Źródło: www.curia.eu

opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Dyskryminacja pasażera
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny