Decyzja o zatwierdzeniu projektu scalania z naruszeniem prawa

A A A

Trybunał Konstytucyjny jednogłośnie uznał, że art. 33 ust. 2 ustawy z 26.3.1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów (t. jedn.: Dz.U. z 2018 r. poz. 908; dalej jako: ScalGrU) w zakresie, w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania ostatecznej decyzji o zatwierdzeniu projektu scalania z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP.

Stan faktyczny

H.N. wniosła skargę konstytucyjną o zbadanie zgodności art. 33 ust. 2 ScalGrU w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości stosowania do wzruszenia decyzji ostatecznych art. 158 § 2 KPA, jeżeli od dnia, w którym decyzja o zatwierdzeniu projektu scalenia lub wymiany gruntów stała się ostateczna minęło 5 lat, z art. 21 ust. 2, art. 45 ust. 1, art. 64, 77 w zw. z art. 2, 7, 21 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu skargi H.N. wyjaśniła, że jest wpisana jako właścicielka w dziale II księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości gruntowej. Skarżąca uzyskała informację, że dla tej samej działki prowadzona jest inna księga wieczysta założona na wniosek Starosty Ł. Podstawą wpisu była decyzja Prezydenta Miasta Ł. zatwierdzająca projekt scalania gruntów z 1976 r. wydana na gruncie ustawy z 24.1.1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz.U. z 1968 r. Nr 3, poz. 13). H.N. wskazała, że działka była w czasie prowadzenia postępowania zabudowana. Pomimo tego, że mogła zostać objęta postępowaniem scaleniowym wyłącznie za zgodą właściciela, poprzednik prawny skarżącej nie był stroną postępowania scaleniowego. W istocie doszło więc do wywłaszczenia działki bez odszkodowania.

W 2014 r. H.N. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji scaleniowej Prezydenta Miasta Ł., jednak Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił wszczęcia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i Naczelny Sąd Administracyjny uznały, że choć przepis nie stanowi wprost, iż art. 33 ust. 2 ScalGrU dotyczy również art. 157–159 KPA, to jednak ponieważ z uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej wynika, iż celem było ograniczenie w czasie dopuszczalności prowadzenia w sprawach scaleniowych postępowań w trybach nadzwyczajnych, to przepisów tych nie można zastosować.

W ocenie skarżącej stosowana powszechnie przez organy i sądy, w oparciu o uzasadnienie projektu ustawy, interpretacja przepisu będącego przedmiotem kontroli, odbierająca osobie, co do której zapadła decyzja o scalaniu gruntów, prawo do uzyskania prejudykatu niezbędnego do uzyskania odszkodowania za wydanie decyzji z naruszeniem prawa, stanowi wywłaszczenie bez jakiegokolwiek odszkodowania. Podkreśliła, że ochrona zapewniana majątkowym prawom podmiotowym musi być realna. W jej przypadku art. 33 ust. 2 ScalGrU zamyka drogę do ustalenia, że decyzja scaleniowa (pozbawiająca ją de facto własności) została wydana z naruszeniem prawa.

Artykuł 21 ust. 2 Konstytucji RP stanowi o prawie podmiotowym do słusznego odszkodowania, od którego nie można aktem prawnym rangi ustawowej wprowadzić odstępstwa. W ocenie skarżącej naruszono jej prawo podmiotowe do wywłaszczenia za słusznym odszkodowaniem. Jej poprzednik prawny utracił, bez swej wiedzy, prawo własności nieruchomości, a kiedy ona dowiedziała się o tym fakcie, okazało się, że nie ma środka prawnego, który pozwalałby jej na otrzymanie jakiegokolwiek odszkodowania. W przypadku, gdy wskutek niezgodnego z prawem działania władzy publicznej powstała szkoda, poszkodowany jest uprawniony do żądania jej naprawienia. Warunkiem uzyskania odszkodowania jest uzyskanie prejudykatu – orzeczenia, z którego wynikać będzie, że doszło do niezgodnego z prawem działania władzy publicznej. Odebranie skarżącej możliwości ustalenia, czy decyzja odbierająca jej prawo majątkowe była zgodna z prawem, sprawiło, że nie ma możliwości spełnić przesłanki z art. 4171 § 2 KC, niezbędnej do ubiegania się o odszkodowanie.

Z uzasadnienia Trybunału

Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 33 ust. 2 ScalGrU uniemożliwia rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy do orzekania o odpowiedzialności odszkodowawczej, ponieważ nie pozwala stwierdzić, iż ostateczna decyzja o zatwierdzeniu projektu scalania wydana została z naruszeniem prawa. W rezultacie zamyka drogę sądowego dochodzenia naruszonych praw i wolności. Zdaniem Trybunału zakwestionowana norma unicestwia prawo do sądu, rozumiane zarówno jako prawo do uruchomienia postępowania przed niezależnym, bezstronnym i niezawisłym sądem, jak i prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury sądowej, zgodnie z zasadami sprawiedliwości i jawności, a także prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia sprawy. Konsekwencją zastosowania art. 33 ust. 2 ScalGrU przez organy i sądy administracyjne było odebranie skarżącej prawa do sądu nie tylko w ujęciu formalnym, czyli dostępności drogi sądowej, ale również i materialnym, czyli możliwości prawnie skutecznej ochrony praw na drodze sądowej. Trybunał podkreślił, że stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa nie powoduje usunięcia z obrotu prawnego wadliwej decyzji, ale umożliwia wystąpienie z roszczeniem odszkodowawczym na drodze sądowej. Bez prejudykatu skarżąca została pozbawiona możliwości uzyskania odszkodowania za szkodę wyrządzoną ostateczną decyzją administracyjną.

Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, że skutkiem jego wyroku nie jest utrata mocy obowiązującej art. 33 ust. 2 ScalGrU, a jedynie wyeliminowanie takiego znaczenia tego przepisu, które uniemożliwia stwierdzenie wydania ostatecznej decyzji o zatwierdzeniu projektu scalania z naruszeniem prawa. Jednocześnie wskazał na obowiązek ustawodawcy w zakresie zmiany treści art. 33 ust. 2 ScalGrU w sposób uwzględniający rozstrzygnięcie TK. W uzasadnieniu wyroku podkreślono, że do czasu wprowadzenia zmian legislacyjnych organy administracji i sądy mają obowiązek stosowania wykładni art. 33 ust. 2 ScalGrU zgodnej z Konstytucją RP i dokonać takiej jego interpretacji, której rezultatem będzie otwarcie możliwości stwierdzenia, że ostateczna decyzja o zatwierdzeniu projektu scalania wydana została z naruszeniem prawa.

Wyrok TK z 18.4.2019 r., SK 21/17

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Decyzja o zatwierdzeniu projektu scalania z naruszeniem prawa
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny