Brak zezwolenia podmiotów praw autorskich

A A A

Public Relations Consultants Association Ltd (dalej jako: PRCA) jest organizacją zrzeszającą specjalistów zajmujących się public relations (PR). Specjaliści korzystają z usługi monitoringu mediów oferowanej przez Meltwater, która udostępnia im on-line sprawozdania z monitoringu artykułów prasowych opublikowanych w internecie, przy czym sprawozdania te są sporządzane na podstawie słów kluczowych dostarczonych przez klientów.

Newspaper Licensing Agency Ltd i in. (dalej jako: NLA) jest organizacją, która została utworzona przez wydawców gazet w Zjednoczonym Królestwie w celu udzielania licencji zbiorowych dotyczących treści gazet. NLA zajęła stanowisko, że Meltwater i jej klienci powinni uzyskać zezwolenie podmiotów praw autorskich na dostarczanie i otrzymywanie usługi monitoringu mediów. Meltwater zgodziła się nabyć licencję na korzystanie z internetowych baz danych. Niemniej PRCA utrzymywała, że otrzymywanie online sprawozdań z monitoringu przez klientów Meltwater nie wymaga licencji.

Sąd rozpoznający ten spór orzekł, że członkowie PRCA powinni uzyskać licencję lub zgodę ze strony NLA na otrzymywanie usługi świadczonej przez Meltwater. PRCA wniosła środek odwoławczy do Supreme Court of the United Kingdom, m.in. twierdząc, że jej członkowie nie potrzebują zezwolenia podmiotów praw autorskich, gdy ograniczają się do oglądania sprawozdań z monitoringu na stronie internetowej Meltwater. NLA twierdziła, że ww. działalność wymaga zezwolenia podmiotów praw autorskich, w sytuacji gdy oglądanie strony internetowej prowadzi do tworzenia kopii na ekranie komputera użytkownika (dalej jako: kopie ekranowe) i kopii w internetowej „pamięci podręcznej” na twardym dysku tego komputera (dalej jako: kopie w pamięci podręcznej). Te kopie stanowią, jej zdaniem, „zwielokrotnienie” w rozumieniu art. 2 dyrektywy 2001/29/WE w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym, które nie wchodzą w zakres wyłączenia przewidzianego w art. 5 ust. 1 tej dyrektywy.

Supreme Court of the United Kingdom powziął wątpliwości, czy art. 5 dyrektywy 2001/29 powinien być interpretowany w ten sposób, że kopie ekranowe i kopie w pamięci podręcznej tworzone przez użytkownika końcowego w trakcie oglądania strony internetowej spełniają przesłanki określone w ust. 1 tego artykułu, a tym samym, czy kopie te mogą być tworzone bez zezwolenia podmiotów praw autorskich.

Zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/29 czynność zwielokrotniania jest wyłączona z prawa do zwielokrotniania określonego w art. 2 tej dyrektywy, pod warunkiem że jest ona tymczasowa; ma charakter przejściowy lub dodatkowy; stanowi integralną i podstawową część procesu technologicznego; jej jedynym celem jest umożliwienie transmisji w sieci wśród osób trzecich przez pośrednika lub umożliwienie legalnego korzystania z utworu lub innego przedmiotu objętego ochroną, oraz nie ma odrębnego znaczenia ekonomicznego.

Zgodnie z orzecznictwem TS ww. przesłanki należy interpretować ściśle, ponieważ art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/29 stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wymagającej każdorazowego uzyskania zgody podmiotu praw autorskich na zwielokrotnianie utworu objętego ochroną (wyroki: Infopaq International, C 5/08, pkt 56, 57; Football Association Premier League i in., C 403/08 i C 429/08, pkt 162).

Sąd odsyłający uznał, że kopie ekranowe i kopie w pamięci podręcznej spełniają przesłanki czwartą i piątą z art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/29, dlatego jedynie przesłanki od pierwszej do trzeciej są przedmiotem pytania prejudycjalnego.

W niniejszej sprawie kopie ekranowe są usuwane, jak tylko internauta opuszcza oglądaną stronę internetową, a kopie w pamięci podręcznej są w normalnym toku zdarzeń automatycznie zastępowane innym materiałem po pewnym czasie. Trybunał stwierdził, że te kopie spełniają pierwszą przesłankę, czyli tymczasowość, określoną w art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/29.

Trzecia przesłanka obejmuje kumulatywnie dwa elementy: po pierwsze, aby czynności zwielokrotniania były w całości dokonywane w ramach przeprowadzania procesu technologicznego, a po drugie, aby wykonanie tych czynności było konieczne w tym znaczeniu, że proces technologiczny nie mógłby funkcjonować prawidłowo i skutecznie bez tych czynności (postanowienie Infopaq International, C 302/10, pkt 30).

W niniejszej sprawie kopie ekranowe i kopie w pamięci podręcznej są tworzone i usuwane przez proces technologiczny używany do oglądania stron internetowych, tak że są one w całości dokonywane w ramach tego procesu. Zdaniem TS bez znaczenia jest, że ten proces jest uruchamiany przez internautę i że zostaje on zamknięty w drodze tymczasowej czynności takiej jak kopia na ekranie. Dlatego kopie ekranowe i kopie w pamięci podręcznej należy traktować jako stanowiące integralną część procesu technologicznego będącego przedmiotem sporu.

Zgodnie z postanowieniem odsyłającym kopie w pamięci podręcznej znacznie ułatwiają przeglądanie internetu. Jeśli chodzi o kopie ekranowe, nie zostało zakwestionowane, że w obecnym stanie technologia oglądania stron internetowych na komputerach wymaga tworzenia takich kopii, aby móc prawidłowo i skutecznie funkcjonować. W konsekwencji kopie ekranowe i kopie w pamięci podręcznej należy traktować – zdaniem TS – jako stanowiące podstawową część procesu technologicznego będącego przedmiotem sporu w postępowaniu głównym. W opinii TS z powyższego wynika, że obie kategorie kopii spełniają przesłankę trzecią przewidzianą w art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/29.

Druga przesłanka jest przesłanką alternatywną, ponieważ czynność zwielokrotniania powinna mieć charakter albo przejściowy, albo dodatkowy. Czynność zwielokrotniania będzie mogła zostać uznana za mającą charakter „dodatkowy” jeżeli ani nie istnieje ona niezależnie, ani nie ma ona celu niezależnego od procesu technologicznego, którego część stanowi. Trybunał podkreślił, że kopie w pamięci podręcznej ani nie istnieją niezależnie, ani nie mają celu niezależnego od procesu technologicznego będącego przedmiotem sporu i z tego powodu powinny zostać uznane za mające charakter „dodatkowy”.

Z orzecznictwa TS wynika, że dana czynność może zostać zakwalifikowana jako „przejściowa” w świetle wykorzystywanego procesu technologicznego, jeżeli czas jej trwania ogranicza się do okresu, który jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania tego procesu (wyrok Infopaq International, pkt 64). Przy czym ten proces musi być zautomatyzowany w taki sposób, aby rezultaty tej czynności były usuwane automatycznie – bez ingerencji człowieka – z chwilą gdy spełniona została funkcja czynności polegająca na umożliwieniu realizacji tego procesu. Kopie ekranowe są automatycznie usuwane przez komputer, w momencie gdy internauta opuszcza daną stronę internetową, a tym samym w momencie gdy kończy on proces technologiczny wykorzystywany do oglądania tej strony.

W opinii TS czas istnienia kopii ekranowych ogranicza się do okresu, który jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania procesu technologicznego wykorzystywanego do oglądania danej strony internetowej. W konsekwencji te kopie należy uznać za mające charakter „przejściowy”.

W odniesieniu do kopii w pamięci podręcznej TS przyznał, że w odróżnieniu od kopii ekranowych, nie są one usuwane w momencie, gdy internauta kończy proces technologiczny wykorzystywany do oglądania danej strony internetowej, ponieważ są one zachowywane w pamięci podręcznej do celów ewentualnego późniejszego obejrzenia tej strony. Jednak zdaniem TS nie jest konieczne, aby takie kopie zostały uznane za „przejściowe”, skoro zostało ustalone, że mają one charakter dodatkowy w świetle wykorzystywanego procesu technologicznego.

Wobec powyższego TS stwierdził, że kopie ekranowe i kopie w pamięci podręcznej spełniają drugą przesłankę przewidzianą w art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/29. I tym samym kopie będące przedmiotem sporu spełniają przesłanki od pierwszej do trzeciej określone we wskazanym powyżej przepisie.

Aby jednak możliwe było powołanie się na wyjątek przewidziany w art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/29 sporne kopie muszą spełniać jeszcze przesłanki określone w art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29 (wyrok Football Association Premier League i in., C-403/08, pkt 181). Zgodnie z art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29/WE wykonanie tymczasowej czynności zwielokrotniania jest wyłączone z prawa do zwielokrotniania tylko w niektórych szczególnych przypadkach, które ani nie naruszają normalnego wykorzystania dzieła, ani nie powodują nieuzasadnionej szkody dla uzasadnionych interesów podmiotów praw autorskich. W opinii TS kopie ekranowe i kopie w pamięci podręcznej są tworzone wyłącznie w celu oglądania stron internetowych i stanowią one szczególny przypadek. Co więcej, nie powodują one nieuzasadnionej szkody dla uzasadnionych interesów podmiotów praw autorskich, chociaż umożliwiają one internautom dostęp do utworów przedstawionych na stronach internetowych bez zezwolenia tych podmiotów. Jednak utwory są udostępniane internautom przez wydawców stron internetowych, którzy zgodnie z art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 są zobowiązani uzyskać zezwolenie zainteresowanych podmiotów praw autorskich, ponieważ takie oddanie do dyspozycji stanowi publiczne udostępnianie w rozumieniu tego przepisu. W tych okolicznościach – zdaniem TS – nie jest uzasadnione wymaganie od internautów, aby uzyskali kolejne zezwolenie, które umożliwiałoby im korzystanie z tego samego podania do wiadomości, na które dany podmiot praw autorskich już zezwolił. Ponadto, tworzenie kopii ekranowych i kopii w pamięci podręcznej nie narusza normalnego wykorzystania utworów.

Reasumując TS orzekł, że przepis art. 5 dyrektywy 2001/29 powinien być interpretowany w ten sposób, że kopie ekranowe i kopie w pamięci podręcznej tworzone przez użytkownika końcowego podczas oglądania strony internetowej spełniają przesłanki, zgodnie z którymi te kopie muszą być tymczasowe oraz mieć charakter przejściowy lub dodatkowy, a także stanowić integralną i podstawową część procesu technologicznego, jak również przesłanki określone w art. 5 ust. 5 tej dyrektywy, w związku z czym mogą być one tworzone bez zezwolenia podmiotów praw autorskich.

Wyrok TS z 5.6.2014 r., Public Relations Consultants Association, C 360/13

Źródło: www.curia.eu

opracowała: dr Ewa Skibińska - adiunkt na WPiA UKSW w Warszawie

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Brak zezwolenia podmiotów praw autorskich
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny