Brak uprawnień polskiego notariusza

A A A

Stan faktyczny

OKR (obywatelka Ukrainy zamieszkała w Polsce) będąca współwłaścicielką nieruchomości mieszkalnej położonej w Polsce, zwróciła się w do zastępcy notarialnego w Krapkowicach (dalej jako: ZN), aby sporządził testament notarialny zawierający klauzulę wyboru prawa ukraińskiego jako prawa właściwego dla dziedziczenia. Przy czym polsko-ukraińska umowa bilateralna z 1993 r. o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych nie przewiduje możliwości wyboru prawa przez spadkodawcę. ZN odmówił dokonania tej czynności, a OKR wniosła zażalenia na tę odmowę. Zażalenie zostało złożone za pośrednictwem ZN, który musi je ponownie przeanalizować i ustosunkować się do niego (zob. art. 83 § 1a ustawy z 14.2.1991 r. – Prawo o notariacie; dalej jako: PrNot), a jeśli uzna zażalenie za słuszne, to powinien dokonać czynności notarialnej (art. 83 § 2 PrNot). ZN uznał, że nie jest w stanie efektywnie wykonać powierzonego mu zadania kontroli pierwszoinstancyjnej ww. decyzji, ponieważ konieczne jest wystąpienie do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.

Stanowisko TS

1. Pojęcie „sąd”

Zgodnie z art. 53 § 2 Regulaminu postępowania przed Trybunałem, jeżeli wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest oczywiście niedopuszczalny, Trybunał, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, może w każdej chwili wydać postanowienie z uzasadnieniem, bez podejmowania dalszych czynności procesowych. Zdaniem TS ten przepis należy zastosować w niniejszej sprawie.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem TS procedura przewidziana w art. 267 TFUE jest instrumentem współpracy pomiędzy Trybunałem i sądami krajowymi, dzięki któremu TS dostarcza sądom krajowym elementów wykładni prawa Unii, które są im niezbędne do rozstrzygnięcia zawisłych przed nimi sporów (postanowienie TS z 25.4.2018 r., Secretaria Regional de Saúde dos Açores, C-102/17, pkt 23). Zatem aby być uprawnionym do wystąpienia do Trybunału w trybie prejudycjalnym, organ odsyłający powinien móc zostać uznany za „sąd” w rozumieniu art. 267 TFUE, czego zweryfikowanie należy do Trybunału. Przy ustalaniu, czy organ występujący z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym ma charakter „sądu” w rozumieniu art. 267 TFUE, co stanowi kwestię regulowaną wyłącznie prawem Unii, Trybunał bierze pod uwagę szereg okoliczności, takich jak: podstawę prawną istnienia organu, jego stały charakter, obligatoryjność jego jurysdykcji, kontradyktoryjność postępowania, stosowanie przez organ przepisów prawa oraz jego niezawisłość (wyrok TS z 16.2.2017 r., Margarit Panicello, C-503/15, pkt 27). Ponadto, aby ustalić, czy dany organ krajowy powinien być uznany za „sąd” w rozumieniu art. 267 TFUE, należy zbadać szczególny charakter funkcji, wykonywanych przezeń w konkretnym kontekście prawnym, w którym decyduje się zwrócić do Trybunału, w celu sprawdzenia, czy przed tym organem zawisły jest spór oraz czy organ ten jest zobowiązany zająć stanowisko w postępowaniu mającym doprowadzić do rozstrzygnięcia o charakterze sądowym (wyrok Margarit Panicello, pkt 28). Jeżeli bowiem ten organ nie jest powołany do rozstrzygnięcia sporu, to mimo iż spełniałby inne przesłanki określone w orzecznictwie Trybunału, nie może być uznany za organ wykonujący funkcję sądową (postanowienie TS z 24.3.2011 r., Bengtsson, C-344/09, pkt 19).

2. Kwalifikacja zastępcy notarialnego

Z akt niniejszej sprawy wynika, że ZN nie jest powołany do rozstrzygnięcia sporu ani do wydania rozstrzygnięcia o charakterze sądowym, w związku z czym nie wykonuje funkcji sądowych. Zgodnie bowiem z art. 81 PrNot notariusz ma obowiązek zbadania zgodności wnioskowanej czynności notarialnej z prawem i – w razie stwierdzenia sprzeczności czynności z prawem – ma on obowiązek odmówić dokonania tej czynności. Artykuł 83 § 1 PrNot stanowi, że na odmowę dokonania czynności notarialnej osoba zainteresowana może wnieść zażalenie do sądu powszechnego za pośrednictwem notariusza, który odmówił dokonania spornej czynności. W tej pierwszej fazie postępowania notariusz dysponuje uprawnieniami kontrolnymi w odniesieniu do jego własnej decyzji o odmowie. Z art. 83 § 1a i 2 PrNot wynika, że w ramach postępowania zażaleniowego na odmowę dokonania czynności notarialnej, ten notariusz, jeśli uznaje zażalenie za słuszne – dokonuje owej czynności notarialnej, poprzez autoremedyturę swojej wcześniejszej decyzji o odmowie. Może on również podtrzymać swoje wcześniejsze stanowisko i przekazać sprawę do rozpatrzenia zażalenia sądowi okręgowemu. W konsekwencji notariusz nie wydaje żadnego rozstrzygnięcia o charakterze sądowym, ani w przypadku gdy podtrzymuje decyzję o odmowie, ani gdy uznaje zażalenie za słuszne.

Dodatkowo Komisja Europejska stwierdziła, że możliwość dokonania autoremedytury decyzji o odmowie dokonania czynności notarialnej nie wykazuje cech postępowania mającego doprowadzić do wydania rozstrzygnięcia o charakterze sądowym. W ramach ww. oceny notariusz przeprowadza bowiem kontrolę swojej własnej decyzji, co do zgodności z prawem czynności notarialnej, o której dokonanie zwróciła się do niego osoba wnosząca następnie zażalenie na odmowę do sądu powszechnego. Czyni to w świetle argumentów przedstawionych przez tę osobę w odpowiedzi na decyzję o odmowie dokonania czynności notarialnej.

Stwierdzenia, iż w Polsce notariusz nie sprawuje funkcji sądowej, nie podważa okoliczność, że zgodnie z polskim prawem procesowym dany notariusz występuje w charakterze organu „pierwszoinstancyjnego”. Trybunał podkreślił, że ocena posiadania przez podmiot występujący z pytaniem prejudycjalnym statusu „sądu” w rozumieniu art. 267 TFUE stanowi bowiem kwestię regulowaną wyłącznie prawem Unii, przy czym nie są brane pod uwagę kwalifikacje dokonywane w prawie krajowym. Ponadto z akt sprawy wynika, że dokonując kontroli swojej decyzji o odmowie dokonania czynności notarialnej, notariusz nie rozstrzyga sporu, lecz dokonuje ponownej kontroli zgodności wnioskowanej czynności notarialnej z wymogami ustanowionymi w przepisach prawa w odniesieniu do jej dokonania. To postępowanie pośrednie ma charakter postępowania zażaleniowego toczącego się w trybie postępowania administracyjnego, w ramach którego notariusz bada ponownie wydaną przez siebie decyzję i w odnośnym wypadku dokonuje wnioskowanej czynności notarialnej, zanim sprawa wpłynie do sądu.

Trybunał uznał, że powyższego stanowiska nie podważa również okoliczność, iż w art. 3 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 650/2012 z 4.7.2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego, doprecyzowano, że pojęcie „sądu” w rozumieniu tego rozporządzenia obejmuje nie tylko organy sądowe, lecz również wszystkie inne organy oraz przedstawicieli zawodów prawniczych właściwych w sprawach spadkowych, którzy wykonują funkcje sądowe i którzy spełniają wymogi określone w owym przepisie [wyrok TS z 16.7.2020 r., E.E. (jurysdykcja i prawo właściwe dla dziedziczenia), C-80/19, pkt 50]. Trybunał podkreślił, że pojęcie zdefiniowane w art. 3 ust. 2 tego rozporządzenia ma szerszy zakres znaczeniowy niż w rozumieniu art. 267 TFUE. Ponadto, TS wskazał, że dokonując owej kontroli swojej decyzji odmawiającej dokonania czynności notarialnej notariusz nie ma statusu „podmiotu trzeciego” wobec organu, który wydał zaskarżoną decyzję, co stanowi decydującą przesłankę zakwalifikowania jako „sąd” w rozumieniu art. 267 TFUE zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału (wyrok TS z 21.1.2020 r., Banco de Santander, C-274/14, pkt 62). Co więcej, powyższego stanowiska nie podważa okoliczność, że – zdaniem ZN – nawet jeśli notariusz jest dopuszczany przez sąd jako „uczestnik postępowania”, pełni w takim postępowaniu rolę podyktowaną swoim statusem osoby zaufania publicznego i jest nadal zobowiązany do działania w interesie publicznym.


Reasumując Trybunał orzekł, że zastępca notarialny nie może dla celów niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym zostać zakwalifikowany jako „sąd” w rozumieniu art. 267 TFUE. Zatem wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez zastępcę notarialnego w Krapkowicach został odrzucony jako oczywiście niedopuszczalny.

Postanowienie TS z 1.9.2021 r., OKR (Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez notariusza), C-387/20




Źródło: www.curia.eu

Opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie, ORCID: 0000-0003-4607-1448


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Brak uprawnień polskiego notariusza
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny