Bezprawne zatrzymanie dziecka

A A A

Stan faktyczny

A.P. i W.J. (obywatele polscy) przebywali i pracowali w Zjednoczonym Królestwie od 2012 r. Są oni rodzicami dwójki dzieci urodzonych w 2015 r. i w 2017 r. w tym państwie. Dzieci te posiadają obywatelstwo polskie i brytyjskie. W 2017 r. A.P. udała się do Polski, zabierając ze sobą dzieci, a następnie poinformowała W.P. o zamiarze pozostania w Polsce na stałe, na co W.J. nie wyraził zgody.

W.J. złożył do brytyjskiego organu centralnego wniosek o powrót dzieci do Zjednoczonego Królestwa. Wniosek został przekazany do polskiego sądu, który wniosek ten oddalił.

W listopadzie 2018 r. dzieci, reprezentowane przez A.P., wytoczyły przed polskim sadem powództwo o alimenty, które miały być płacone comiesięcznie, przeciwko W.J., który wdał się w spór i nie podniósł zarzutu braku jurysdykcji. Wyrokiem z kwietnia 2019 r. sąd zasądził od W.J. na rzecz każdego z dzieci comiesięczne świadczenie alimentacyjne stosując przepisy prawa polskiego. Natomiast postanowieniem z maja 2019 r. inny sąd okręgowy nakazał A.P. wydanie dzieci W.J.

Na poparcie apelacji od wyroku z kwietnia 2019 r. W.J. podniósł zarzut dotyczący błędu w ustaleniach faktycznych polegający na nieuwzględnieniu postanowienia z maja 2019 r. nakazującego A.P. wydanie dzieci ojcu, co zgodnie z twierdzeniem powoda wskazuje na bezzasadność obciążenia obowiązkiem alimentacyjnym.

Pytanie prejudycjalne

Czy art. 3 Protokołu haskiego z 23.11.2007 r. o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych, zatwierdzonego w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2009/941/WE z 30.11.2009 r. (dalej jako: ProtHaski) należy interpretować w ten sposób, że dla celów ustalenia prawa właściwego dla roszczenia alimentacyjnego małoletniego dziecka uprowadzonego przez jedno z rodziców na terytorium państwa członkowskiego okoliczność, że sąd tego państwa członkowskiego nakazał w ramach odrębnego postępowania powrót tego dziecka do państwa, w którym to dziecko miało miejsce zwykłego pobytu bezpośrednio przed jego uprowadzeniem, wystarcza do tego, by uniemożliwić uzyskanie przez to dziecko miejsca zwykłego pobytu na terytorium tego państwa?

Stanowisko TS

1. Prawo właściwe

Na wstępie TS zaznaczył, że okoliczność, iż Zjednoczone Królestwo, na którego terytorium zamieszkuje W.J., nie jest związane ProtHaski, nie ma wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, ponieważ zgodnie z art. 2 ProtHaski stosuje się go, nawet jeśli prawo, które wskazuje on jako właściwe, jest prawem państwa, dla którego nie jest on wiążący.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ProtHaski prawem właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych jest, z zastrzeżeniem jego odmiennych postanowień, prawo państwa miejsca zwykłego pobytu wierzyciela alimentacyjnego. Na podstawie art. 3 ust. 2 ProtHaski w przypadku zmiany miejsca zwykłego pobytu wierzyciela stosuje się prawo państwa, w którym wierzyciel ma nowe miejsce zwykłego pobytu, od momentu, w którym nastąpiła ta zmiana.

2. Pojęcie „miejsce zwykłego pobytu”

W ProtHaski nie zdefiniowano pojęcia „miejsce zwykłego pobytu” wierzyciela alimentacyjnego, ani też nie zawarto wyraźnego odesłania do prawa umawiających się stron. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem TS w takich okolicznościach zarówno względy jednolitego stosowania prawa Unii, jak i zasady równości wskazują na to, że znaczenie i zakres tego pojęcia powinny zwykle podlegać autonomicznej i jednolitej wykładni, uwzględniającej kontekst przepisów i cele danego uregulowania (wyrok TS z 13.10.2016 r., Mikołajczyk, C-294/15, pkt 44).

Trybunał stwierdził, że użycie przymiotnika „zwykły” pozwala na wyciągnięcie wniosku, iż pobyt musi odznaczać się wystarczającym stopniem stałości, co wyklucza obecność tymczasową lub okazjonalną. Następnie podkreślił, że art. 3 ProtHaski stanowi odzwierciedlenie systemu łączników, na którym opiera się ProtHaski. System ten ma na celu zagwarantowanie przewidywalności prawa właściwego, przy jednoczesnym zapewnieniu, że wskazane prawo nie jest pozbawione wystarczającego związku z rozpatrywaną sytuacją rodzinną, przy czym prawo miejsca zwykłego pobytu wierzyciela alimentacyjnego wydaje się, co do zasady, być najściślej związane z jego sytuacją i być najstosowniejsze dla uregulowania konkretnych problemów, jakie wierzyciel ten może napotkać (wyrok TS z 20.9.2018 r., Mölk, C-214/17, pkt 28). Trybunał stwierdził, że główna zaleta tego łącznika polega na ustaleniu istnienia i wysokości zobowiązania alimentacyjnego, z uwzględnieniem „prawnych i faktycznych warunków środowiska społecznego państwa, w którym wierzyciel żyje i wykonuje zasadniczą część prowadzonej przez siebie działalności”. W zakresie, w jakim wierzyciel alimentacyjny będzie korzystał z alimentów, aby sfinansować swoje bieżące wydatki, należy bowiem „dokonać oceny konkretnego problemu, który powstaje w odniesieniu do konkretnego społeczeństwa, a mianowicie tego, w którym wierzyciel alimentacyjny żyje i będzie żyć”. Zdaniem TS uzasadnione jest zatem uznanie, że w świetle tego celu miejscem zwykłego pobytu wierzyciela alimentacyjnego jest miejsce, w którym faktycznie znajduje się zwykły ośrodek jego życia, przy uwzględnieniu jego środowiska rodzinnego i społecznego. Jest tak tym bardziej w sytuacji, gdy ów wierzyciel jest małym dzieckiem. Zgodnie z art. 24 ust. 2 Karty praw podstawowych UE należy uwzględnić najlepszy interes tego dziecka, który wymaga w szczególności upewnienia się, jak podkreślił rząd polski, że dziecko to posiada wystarczające zasoby w środowisku rodzinnym i społecznym, w którym ma żyć.

Ponieważ zadanie ustalenia w konkretnym przypadku, czy wierzyciel alimentacyjny ma zwykłe miejsce pobytu w jednym lub w drugim państwie, stanowi ocenę okoliczności faktycznych, TS stwierdził, że to do sądu krajowego, przed którym zawisł spór, należy ustalenie miejsca zwykłego pobytu zainteresowanego na podstawie całokształtu okoliczności faktycznych właściwych dla danego przypadku (wyrok TS z 28.6.2018 r., HR, C-512/17, pkt 40).

3. Wpływ bezprawnego zatrzymania wierzyciela

Trybunał wskazał, że ProtHaski nie przewiduje żadnego ograniczenia art. 3 ust. 2, wskazującego jako właściwe prawo państwa nowego miejsca zwykłego pobytu wierzyciela alimentacyjnego od momentu, w którym nastąpiła zmiana miejsca zwykłego pobytu, nawet jeżeli zapadło orzeczenie sądowe nakazujące powrót małoletniego wierzyciela alimentacyjnego do rodzica zamieszkującego w innym państwie. Ponadto, norma zawarta w tym przepisie pozwala na utrzymanie łącznika łączącego wierzyciela alimentacyjnego z miejscem, w którym konkretnie żyje (wyrok TS z 7.6.2018 r., KP, C-83/17, pkt 43), a w związku z tym, gdy ów wierzyciel jest małoletni, w pełni uwzględnia najlepszy interes tego dziecka, w zakresie, w jakim pozwala sądowi rozpoznającemu sprawę na ustalenie zasobów, których dziecko to potrzebuje, przy jak najlepszym uwzględnieniu środowiska rodzinnego i społecznego, w którym ma ono na co dzień ewoluować. Zdaniem TS z powyższego wynika, że sprzeczne z celem art. 3 ust. 2 ProtHaski i zasadą uwzględnienia najlepszego interesu dziecka byłoby uznanie, iż istnienie orzeczenia sądu państwa członkowskiego stwierdzającego bezprawność uprowadzenia lub zatrzymania małoletniego dziecka i nakazującego powrót tego dziecka do rodzica zamieszkującego w innym państwie w zasadzie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu, że dziecko to ma na terytorium tego państwa miejsce zwykłego pobytu dla celów ustalenia prawa właściwego dla roszczeń alimentacyjnych.

W ocenie TS – dla celów ustalenia prawa właściwego na podstawie art. 3 ProtHaski – jedynie w kontekście oceny wszystkich okoliczności sprawy, w celu ustalenia, czy zmiana miejsca zwykłego pobytu dziecka będącego wierzycielem alimentacyjnym faktycznie się urzeczywistniła, sąd krajowy rozpatrujący sprawę, mając na uwadze najlepszy interes dziecka, może znaleźć się w sytuacji wymagającej uwzględnienia ewentualnie bezprawnego charakteru uprowadzenia lub zatrzymania tego dziecka wraz z innymi elementami (mogącymi wykazać lub podważyć twierdzenie, że obecność tego dziecka w państwie członkowskim, do którego zostało ono uprowadzone, ma charakter wystarczająco stały – biorąc pod uwagę jego środowisko rodzinne i społeczne). W kwestii tej, gdy do sądu państwa członkowskiego zwrócono się, tak jak w rozpatrywanej sprawie, z żądaniem zasądzenia świadczenia alimentacyjnego za okres, który nastąpił po bezprawnym uprowadzeniu wierzyciela alimentacyjnego do tego państwa, TS stwierdził, że, co do zasady, momentem, do którego sąd ten powinien konkretnie odnieść ocenę mająca doprowadzić do ustalenia miejsca zwykłego pobytu wierzyciela dla celów ustalenia prawa właściwego dla rozpatrywanych zobowiązań alimentacyjnych, jest moment, w którym sąd ten ma wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie żądania zasądzenia świadczenia alimentacyjnego. Taka wykładnia pozwala bowiem zachować, zgodnie z celem art. 3 ust. 2 ProtHaski, łącznik łączący wierzyciela alimentacyjnego z miejscem, w którym świadczenie alimentacyjne, do którego ma on prawo, powinno pozwolić mu na zaspokojenie jego potrzeb.

W niniejszej sprawie TS stwierdził, po pierwsze, że orzeczenie zasądzające w oparciu o przepisy prawa polskiego świadczenie alimentacyjne na rzecz dzieci zostało wydane przez SR w Pile w kwietniu 2019 r., czyli w chwili, gdy, z jednej strony, dzieci te przebywały w Polsce wraz z matką i jej rodziną od 17 miesięcy, a z drugiej strony – właściwy sąd oddalił wniesiony do niego wniosek J.W. o powrót dzieci. Nie można zatem zarzucać sądowi, że wydając orzeczenie z kwietnia 2019 r., nie uwzględnił postanowienia z maja 2019 r., w którym nakazano powrót dzieci do Zjednoczonego Królestwa. Po drugie, w zakresie, w jakim sąd odsyłający jest właściwy do dokonania całkowicie nowej oceny okoliczności faktycznych w stosunku do oceny dokonanej przez SR w Pile, do niego będzie należało zbadanie w celu ustalenia prawa właściwego dla dochodzonej wierzytelności alimentacyjnej, czy w świetle wszystkich istniejących okoliczności charakteryzujących sytuację dzieci oraz przy uwzględnieniu ich środowiska rodzinnego i społecznego ich obecność w państwie członkowskim, do którego zostały one uprowadzone, ma charakter stały.


Reasumując TS orzekł, że art. 3 ProtHaski należy interpretować w ten sposób, że dla celów ustalenia prawa właściwego dla roszczenia alimentacyjnego małoletniego dziec­ka uprowadzonego przez jedno z rodziców na terytorium państwa członkowskiego okoliczność, że sąd tego państwa nakazał w ramach odrębnego postępowania powrót tego dziecka do państwa, w którym dziecko to miało miejsce zwykłego pobytu bezpośrednio przed jego uprowadzeniem, nie wystarcza do tego, aby uniemożliwić uzyskanie przez to dziecko miejsca zwykłego pobytu na terytorium tego państwa.

Wyrok TS z 12.5.2022 r., W. J. (Zmiana miejsca zwykłego pobytu wierzyciela alimentacyjnego), C-644/20




Źródło: www.curia.eu

Opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie, ORCID: 0000-0003-4607-1448


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Bezprawne zatrzymanie dziecka
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny