Bezprawne uprowadzenie dziecka

A A A

Stan faktyczny

Spór pomiędzy A i B (obywatele państwa trzeciego) odpowiednio ojcem i matką małoletniego dziecka, dotyczył złożonego przez ojca – na podstawie Konwencji dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzonej w Hadze 25.10.1980 r. (dalej jako: Konwencja haską) – wniosku o powrót dziecka do Szwecji w następstwie przekazania dziecka i jego matki do Finlandii w ramach wykonania decyzji, wydanej na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 604/2013 z 26.6.2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (Dz.Urz. UE L z 2013 r. Nr 180, s. 31; dalej jako: rozporządzenie Dublin III).

Pytanie prejudycjalne

Czy art. 2 pkt 11 rozporządzenia Rady (WE) Nr 2201/2003 z 27.11.2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej (dalej jako: rozporządzenie Bruksela II bis) należy interpretować w ten sposób, że bezprawne uprowadzenie lub bezprawne zatrzymanie w rozumieniu tego przepisu może stanowić sytuacja, w której jedno z rodziców, bez zgody drugiego rodzica, zostaje – w ramach wykonania decyzji o przekazaniu wydanej przez pierwsze państwo członkowskie na podstawie rozporządzenia Dublin III – doprowadzone do zabrania dziecka z jego państwa zwykłego pobytu do innego państwa członkowskiego, a następnie do pozostania w tym drugim państwie członkowskim, gdy została stwierdzona nieważność decyzji o przekazaniu, a organy pierwszego państwa nie zdecydowały o wtórnym przejęciu przekazanych osób lub wydaniu im zezwolenia na pobyt?

Stanowisko TS

Z art. 1 ust. 1 lit. b) rozporządzenia Bruksela II bis wynika, że to rozporządzenie jest stosowane, bez względu na rodzaj sądu, w sprawach cywilnych dotyczących w szczególności przyznawania, wykonywania, przekazywania i pełnego lub częściowego pozbawienia odpowiedzialności rodzicielskiej. Trybunał uznał, że w tym kontekście pojęcia „sprawy cywilne” nie należy interpretować zbyt restrykcyjnie, ale jako pojęcie autonomiczne prawa UE, obejmujące w szczególności wszystkie pozwy lub wnioski, środki i orzeczenia w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej, zgodnie z celem przywołanym w motywie 5 rozporządzenia Bruksela II bis (wyrok TS z 21.10.2015 r., Gogowa, C-215/15, pkt 26). Pojęcie „odpowiedzialność rodzicielska” zostało w art. 2 ust. 7 tego rozporządzenia bis zdefiniowane szeroko i oznacza ono ogół praw i obowiązków, które zostały przyznane osobie fizycznej lub prawnej orzeczeniem, z mocy prawa lub poprzez prawnie wiążące porozumienie, dotyczących osoby lub majątku dziecka. Ponadto TS wskazał, że chociaż art. 1 ust. 2 rozporządzenia Bruksela II zawiera wyliczenie dziedzin objętych zakresem rozporządzenia jako należących do zakresu „odpowiedzialności rodzicielskiej”, to nie jest ono wyczerpujące, lecz ma charakter wyłącznie przykładowy, na co wskazuje użycie wyrażenia „w szczególności”.

Z postanowienia odsyłającego wynika, że ojciec dziecka złożył do sądu odsyłającego pozew w celu doprowadzenia do niezwłocznego powrotu dziecka do Szwecji na podstawie Konwencji haskiej. Tak więc, skoro przedmiot takiego pozwu jest związany z odpowiedzialnością rodzicielską, TS stwierdził, że rozporządzenie Bruksela II bis powinno być stosowane w tej sprawie.

Z treści art. 2 pkt 11 rozporządzenia Bruksela II bis wynika, że uprowadzenie lub zatrzymanie dziecka jest bezprawne, jeżeli doszło do niego z naruszeniem prawa do pieczy nad dzieckiem wynikającego z orzeczenia sądowego, z mocy prawa lub prawnie wiążącego porozumienia zgodnie z prawem państwa członkowskiego, w którym dziecko miało zwykły pobyt bezpośrednio przed uprowadzeniem lub zatrzymaniem. Jednak pod warunkiem że prawo pieczy nad dzieckiem było, wspólnie lub samodzielnie, faktycznie wykonywane w czasie uprowadzenia lub zatrzymania dziecka lub byłoby wykonywane, gdyby uprowadzenie lub zatrzymanie nie nastąpiło. Rzecznik generalny stwierdził w pkt 34 opinii, że z art. 2 pkt 11 wynika, iż kwalifikacja uprowadzenia lub zatrzymania dziecka jako bezprawnego wymaga spełnienia dwóch przesłanek, a mianowicie, po pierwsze, uprowadzenia z naruszeniem prawa do pieczy przyznanego na podstawie prawa państwa członkowskiego, w którym dziecko miało zwykły pobyt, co wymaga ustalenia zwykłego pobytu dziecka przed jego uprowadzeniem (wyrok TS z 8.6.2017 r., OL, C-111/17 PPU, pkt 53), a po drugie, faktycznego wykonywania prawa do pieczy lub które byłoby tak wykonywane, gdyby bezprawne uprowadzenie lub zatrzymanie nie nastąpiło.

Trybunał wskazał, że powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w celu rozporządzenia Bruksela II bis. Rozporządzenie to bowiem zmierza do utworzenia przestrzeni sądowniczej w oparciu o zasadę wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych poprzez określenie zasad rządzących jurysdykcją, uznawaniem i wykonywaniem orzeczeń w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej. Podczas gdy przedmiotem Konwencji haskiej jest zapewnienie niezwłocznego powrotu dzieci bezprawnie uprowadzonych lub zatrzymanych w jednym z umawiających się państw. Trybunał stwierdził, że istnieje ścisły związek między tymi dwoma aktami, których wspólnym celem jest, co do zasady, zniechęcanie do uprowadzania dzieci z jednego państwa członkowskiego do drugiego, a w przypadku gdy do takiego uprowadzenia dojdzie – spowodowanie niezwłocznego powrotu dziecka do państwa jego zwykłego pobytu (wyrok TS z 19.9.2018 r., C.E. i N.E., C-325/18 PPU i C-375/18 PPU, pkt 47). Procedura powrotowa przewidziana w Konwencji haskiej i w rozporządzeniu Bruksela II bis zmierza do tego, aby jedno z rodziców nie mogło wzmocnić swej pozycji w zakresie pieczy nad dzieckiem, uchylając się, w drodze faktów dokonanych, od jurysdykcji sądów wyznaczonych co do zasady, zgodnie z regułami przewidzianymi w szczególności w tym rozporządzeniu, do orzekania w przedmiocie odpowiedzialności rodzicielskiej za dziecko (wyrok TS z 23.12.2009 r., Detiček, C-403/09 PPU, pkt 49).

Okoliczność, że rodzic, któremu przysługuje prawo do pieczy nad dzieckiem, przemieszcza się wraz z tym dzieckiem do państwa członkowskiego innego niż państwo, w którym dziecko miało zwykły pobyt, w celu zastosowania się do decyzji o przekazaniu (dotyczącej zarówno tego rodzica, jak i jego dziecka, wydanej przez właściwe organy krajowe na podstawie rozporządzenia Dublin III), nie może zostać uznana za zachowanie bezprawne w rozumieniu orzecznictwa TS, które mogłoby znamionować bezprawne uprowadzenie w rozumieniu art. 2 pkt 11 rozporządzenia Bruksela II bis. Zastosowanie się do decyzji o przekazaniu, która była wiążąca dla rodzica i dziecka, którego sprawa dotyczy, jako że w dniu przekazania – w którym to dniu nie była ona ani zawieszona, ani uznana za nieważną – miała ona charakter wykonalny, należy, zdaniem TS, uznać za zwykłą konsekwencję prawną tej decyzji, z której nie można czynić zarzutu temu rodzicowi. Podobnie nie można uznać, że pozostawanie na terytorium państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej stanowi niezgodne z prawem zachowanie, nawet po stwierdzeniu nieważności decyzji o przekazaniu, w sytuacji gdy wobec rodzica i dziecka, którego sprawa dotyczy, nie została wydana – przez organy państwa członkowskiego, które przeprowadziło przekazanie – decyzja o wtórnym przejęciu na podstawie art. 29 ust. 3 rozporządzenia Dublin III po dacie przekazania i gdy nie zezwolono im na przebywanie w tym ostatnim państwie członkowskim. W takiej sytuacji zatrzymanie dziecka stanowi bowiem zwykłą konsekwencję jego sytuacji administracyjnej, która wynika z wykonalnych decyzji państwa członkowskiego, w którym miało ono zwykły pobyt. Ponadto, zdaniem TS, wykładnia, zgodnie z którą osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową, taka jak B, powinna powstrzymać się od zastosowania się do decyzji o przekazaniu ze względu na to, że jej zachowanie mogłoby zostać uznane za bezprawne w myśl rozporządzenia Bruksela II bis, naruszałoby zasadę pewności prawa i zagrażałoby realizacji celów rozporządzenia Dublin III.


Reasumując TS orzekł, że art. 2 pkt 11 rozporządzenia Bruksela II bis należy interpretować w ten sposób, iż bezprawnego uprowadzenia lub bezprawnego zatrzymania w rozumieniu tego przepisu nie może stanowić sytuacja, w której jedno z rodziców, bez zgody drugiego rodzica, zostaje – w ramach wykonania decyzji o przekazaniu wydanej przez pierwsze państwo członkowskie na podstawie rozporządzenia Dublin III – doprowadzone do zabrania dziecka z jego państwa zwykłego pobytu do innego państwa członkowskiego, a następnie do pozostania w tym drugim państwie członkowskim, gdy została stwierdzona nieważność decyzji o przekazaniu, a organy pierwszego państwa członkowskiego nie zdecydowały o wtórnym przejęciu przekazanych osób lub wydaniu im zezwolenia na pobyt.

Wyrok TS z 2.8.2021 r., A, C-262/21 PPU




Źródło: www.curia.eu

Opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie, ORCID: 0000-0003-4607-1448


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Bezprawne uprowadzenie dziecka
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny