Agresywne zachowanie małoletniego w ośrodku dla cudzoziemców

A A A

Stan faktyczny

Z. Haqbin, posiadający obywatelstwo afgańskie, przybył do Belgii jako małoletni bez opieki i w 2015 r. złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej. Wyznaczono mu opiekuna oraz został on umieszczony w ośrodkach dla cudzoziemców. Następnie Z. Haqbin był jednym z podżegaczy i uczestników bójki w ośrodku dla cudzoziemców w Broechem dlatego został na krótko zatrzymany przez policję. W konsekwencji na podstawie decyzji z 2016 r. Z. Haqbin został na 15 dni pozbawiony pomocy materialnej w ośrodku. W tym czasie nocował albo w jednym z brukselskich parków, lub u znajomych. Wówczas jego opiekun złożył w sądzie w Antwerpii wniosek o zawieszenie sankcji w postaci usunięcia z ośrodka. Wniosek ten został oddalony, ponieważ – skoro Z. Haqbin nie wykazał, że jest bezdomny – sytuacja nie stanowiła wyjątkowo nagłego wypadku. Następnie Z. Haqbin został przeniesiony do innego ośrodka dla cudzoziemców. Opiekun Z. Haqbina wniósł do sądu w Brukseli skargę o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z 2016 r. oraz zasądzenie zadośćuczynienia za doznaną przez Z. Haqbina krzywdę. Skarga ta została oddalona jako niezasadna.

Pytanie prejudycjalne

Czy wykładni art. 20 ust. 4 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/33/UE z 26.6.2013 r. w sprawie ustanowienia norm dotyczących przyjmowania wnioskodawców ubiegających się o ochronę międzynarodową (Dz.U. z 2013 r. L Nr 180, s. 96) należy dokonywać w ten sposób, że państwo członkowskie może przewidzieć – wśród sankcji, jakie można nałożyć na wnioskodawcę w sytuacji poważnego naruszenia reguł dotyczących ośrodków dla cudzoziemców, a także szczególnie agresywnego zachowania – ograniczenie lub cofnięcie świadczeń materialnych w ramach przyjmowania w rozumieniu art. 2 lit. f i g tej dyrektywy, a jeżeli tak, to na jakich warunkach taką sankcję można wymierzyć, w szczególności gdy ma ona zostać nałożona na małoletniego, a precyzyjnie na małoletniego bez opieki w rozumieniu art. 2 lit. d i e?

Stanowisko TS

1. Pojęcie „świadczenia materialne w ramach przyjmowania”

Trybunał wskazał, że jak wynika z zawartych w art. 2 lit. f i g dyrektywy 2013/33 definicji, wyrażenie „świadczenia materialne w ramach przyjmowania” oznacza pełen zestaw środków, które państwa członkowskie przyznają wnioskodawcom zgodnie z tą dyrektywą, w tym zakwaterowanie, wyżywienie i odzież świadczone w naturze lub jako świadczenia pieniężne, talony, lub połączenie tych trzech form pomocy oraz dzienne diety. Na podstawie art. 17 ust. 1 i 2 dyrektywy 2013/33 państwa członkowskie mają obowiązek takiego działania, aby udostępnić wnioskodawcom świadczenia materialne w ramach przyjmowania w momencie złożenia przez nich wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz spowodowania, że środki podjęte w tym celu pozwolą wnioskodawcom na odpowiedni poziom życia, gwarantujący im utrzymanie oraz ochronę zdrowia fizycznego i psychicznego.

W przypadku „osób szczególnej troski” w rozumieniu art. 21 dyrektywy 2013/33, do których należą małoletni bez opieki, tacy jak Z. Haqbin w czasie nałożenia na niego spornej sankcji, art. 17 ust. 2 ak. 2 tej dyrektywy stanowi, że państwa członkowskie mają obowiązek spowodowania, że taki poziom życia będzie im „zapewniany”.

2. Sankcje w rozumieniu art. 20 ust. 4 dyrektywy 2013/33

Ciążący na państwach członkowskich obowiązek zapewnienia wnioskodawcom dostępu do świadczeń materialnych w ramach przyjmowania nie ma charakteru bezwzględnego. Unijny prawodawca przewidział w art. 20 dyrektywy 2013/33 okoliczności, w których prawo do korzystania z takich świadczeń może zostać ograniczone lub cofnięte. Przepis art. 20 ust. 4 tej dyrektywy stanowi, że państwa członkowskie mogą określić „sankcje” mające zastosowanie w przypadku poważnego naruszenia przez wnioskodawcę reguł obowiązujących w ośrodkach dla cudzoziemców oraz jego szczególnie agresywnego zachowania. Ponieważ dyrektywa 2013/33 nie definiuje pojęcia „sankcji” oraz nie precyzuje charakteru tych sankcji TS stwierdził, że państwom członkowskim przysługuje pewien zakres uznania przy określaniu tych sankcji.

W ocenie TS sama treść art. 20 ust. 4 dyrektywy 2013/33 nie pozwala na udzielenie odpowiedzi na pytania postawione przez sąd odsyłający, dlatego w celu dokonania wykładni tego przepisu należy uwzględnić jego kontekst, ogólną systematykę i cel tej dyrektywy (wyrok CEZ Razpredelenie Byłgarija, C-83/14, pkt 55). Trybunał wskazał, że środek polegający na ograniczeniu lub cofnięciu wnioskodawcy świadczeń materialnych w ramach przyjmowania z powodu poważnego naruszenia reguł obowiązujących w ośrodkach dla cudzoziemców lub szczególnie agresywnego zachowania stanowi – ze względu na swój cel oraz niekorzystne skutki dla tego wnioskodawcy – „sankcję” w powszechnym rozumieniu tego terminu. Ponadto, ten przepis figuruje w rozdziale III tej dyrektywy, poświęconym ograniczeniu lub pozbawieniu takich świadczeń. Z powyższego wynika zdaniem TS, że sankcje, o których mowa w tym przepisie, co do zasady, mogą dotyczyć świadczeń materialnych w ramach przyjmowania. Możliwość ograniczania lub cofania – stosownie do przypadku – przez państwa członkowskie świadczeń materialnych w ramach przyjmowania nie jest wyraźnie przewidziana w art. 20 ust. 1–3 dyrektywy 2013/33, regulujących sytuacje cechujące się ryzykiem nadużycia przez wnioskodawców systemu przyjmowania wprowadzonego rzeczoną dyrektywą. Jednak TS stwierdził, że art. 20 ust. 4 nie wyklucza wyraźnie możliwości, aby sankcja dotyczyła świadczeń materialnych w ramach przyjmowania. Komisja podniosła również, że skoro państwa członkowskie mają możliwość stosowania środków odnoszących się do tych świadczeń, aby chronić się przed nadużywaniem systemu przyjmowania, powinny one również mieć taką możliwość w przypadku poważnego naruszenia reguł obowiązujących w ośrodkach dla cudzoziemców oraz szczególnie agresywnego zachowania. Takie czyny mogą bowiem niekorzystnie wpływać na porządek publiczny oraz na bezpieczeństwo osób i mienia.

3. Charakter prawny sankcji

Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 20 ust. 5 dyrektywy 2013/33 każda sankcja w rozumieniu ust. 4 tego artykułu powinna być obiektywna, bezstronna, uzasadniona i proporcjonalna do konkretnej sytuacji wnioskodawcy, a także, w każdych okolicznościach, pozostawić mu dostęp do opieki zdrowotnej oraz godnego poziomu życia. Jeżeli chodzi o wymóg dotyczący zachowania godnego poziomu życia, to z motywu 35 dyrektywy 2013/33 wynika, że ma ona na celu zapewnienie pełnego poszanowania godności ludzkiej i wspieranie stosowania m.in. art. 1 Karty praw podstawowych i musi być odpowiednio wdrażana. W tej kwestii TS uznał, że poszanowanie godności ludzkiej wymaga, by dana osoba nie znalazła się w sytuacji skrajnej deprywacji materialnej, która nie pozwalałaby jej na zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb, takich jak zakwaterowanie, wyżywienie, ubranie i umycie się, oraz która szkodziłaby jej zdrowiu fizycznemu lub psychicznemu lub doprowadziłaby ją do stanu poniżenia niemożliwego do pogodzenia z tą godnością (wyrok Jawo, C-163/17, pkt 92). Dlatego nałożenie, wyłącznie z powodu wskazanego w art. 20 ust. 4 dyrektywy 2013/33, sankcji polegającej na cofnięciu – choćby czasowo – całości świadczeń materialnych w ramach przyjmowania odnoszących się do zakwaterowania, wyżywienia czy ubrania, zdaniem TS, byłoby nie do pogodzenia z wynikającym z art. 20 ust. 5 zd. 3 tej dyrektywy obowiązkiem zapewnienia wnioskodawcy godnego poziomu życia, ponieważ sankcja ta pozbawiłaby go możliwości zaspokojenia najbardziej podstawowych potrzeb. Tego rodzaju sankcja oznaczałaby również naruszenie wymogu proporcjonalności, ponieważ nawet najsurowsze sankcje mające na celu – w sprawach karnych – karanie uchybień i zachowań wskazanych w art. 20 ust. 4 tej dyrektywy nie mogą pozbawiać wnioskodawcy możliwości zaspokojenia najbardziej podstawowych potrzeb. Twierdzenia takiego nie podważa, zdaniem TS, wskazana przez sąd odsyłający okoliczność, że wnioskodawca relegowany na podstawie sankcji z ośrodka dla uchodźców w Belgii może – w chwili gdy sankcja jest na niego nakładana – otrzymać wykaz prywatnych ośrodków dla osób bezdomnych, które mogą go przyjąć. Właściwe organy państwa członkowskiego nie mogą bowiem ograniczyć się do wręczenia wnioskodawcy relegowanemu z ośrodka dla uchodźców na podstawie wymierzonej mu sankcji wykazu placówek, do których mógłby się zwrócić w celu uzyskania tam świadczeń materialnych w ramach przyjmowania równoważnych tym, które zostały mu cofnięte. Przeciwnie, z jednej strony, przewidziany w art. 20 ust. 5 dyrektywy 2013/33 obowiązek zapewnienia godnego poziomu życia, poprzez samo użycie czasownika „zapewniać”, zobowiązuje państwa członkowskie do zagwarantowania takiego poziomu życia w sposób trwały i bez przerwy. Z drugiej strony, przyznanie dostępu do świadczeń materialnych w ramach przyjmowania właściwych do zapewnienia takiego poziomu życia powinno być przez państwa członkowskie zagwarantowane w sposób kontrolowany oraz stanowić ich własną odpowiedzialność również wówczas, gdy w danym wypadku w celu wykonania tego obowiązku korzystają z usług osób fizycznych lub prawnych pod swoim nadzorem.

Odnosząc się do sankcji polegającej na ograniczeniu świadczeń materialnych w ramach przyjmowania, w tym na cofnięciu lub ograniczeniu dziennej diety, TS stwierdził, że to właściwe organy powinny w każdych okolicznościach zapewnić, że – zgodnie z art. 20 ust. 5 tej dyrektywy – w świetle konkretnej sytuacji wnioskodawcy oraz w świetle wszystkich okoliczności sprawy taka sankcja będzie zgodna z zasadą proporcjonalności i nie narusza godności ludzkiej wnioskodawcy. Trybunał doprecyzował, że w przypadkach wskazanych w art. 20 ust. 4 dyrektywy 2013/33 państwa członkowskie mogą, stosownie do okoliczności sprawy oraz z zastrzeżeniem przestrzegania wymogów postawionych w art. 20 ust. 5 tej dyrektywy, nakładać sankcje, które nie powodują pozbawienia wnioskodawcy świadczeń materialnych w ramach przyjmowania, takie jak umieszczenie go w odseparowanej części ośrodka dla uchodźców wraz z zakazem kontaktowania się z niektórymi mieszkańcami ośrodka bądź przeniesienie go do innego ośrodka dla uchodźców lub innego miejsca zakwaterowania w rozumieniu art. 18 ust. 1 lit. c tej dyrektywy. Podobnie art. 20 ust. 4 i 5 dyrektywy 2013/33, zdaniem TS, nie stoi na przeszkodzie zastosowaniu środka w postaci zatrzymania wnioskodawcy na podstawie jej art. 8 ust. 3 lit. e, jeżeli spełnione są przesłanki z art. 8–11 tej dyrektywy.

4. „Osoba szczególnej troski”

Trybunał wskazał, że jeżeli wnioskodawca – jak w rozpatrywanej sprawie – jest małoletnim pozbawionym opieki, czyli jest „osobą szczególnej troski” w rozumieniu art. 21 dyrektywy 2013/33, to organy państwa członkowskiego, gdy stosują sankcje na podstawie art. 20 ust. 4 tej dyrektywy, powinny dokładniej uwzględniać konkretną sytuację małoletniego oraz zasadę proporcjonalności, co wynika z art. 20 ust. 5 zd. 2 tej dyrektywy. Z art. 23 ust. 1 dyrektywy 2013/33 wynika, że jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka jest jednym z priorytetów branych pod uwagę przez państwa członkowskie podczas wprowadzania w życie przepisów tej dyrektywy dotyczących małoletnich. Zgodnie z art. 23 ust. 2 przy ocenie, co najlepiej służy zabezpieczeniu interesów dziecka, państwa członkowskie powinny należycie uwzględnić w szczególności czynniki takie, jak dobrostan małoletniego i jego rozwój społeczny, szczególnie biorąc pod uwagę pochodzenie małoletniego, a także względy bezpieczeństwa i ochrony.

Reasumując TS orzekł, że wykładni art. 20 ust. 4 i 5 dyrektywy 2013/33 w świetle art. 1 Karty należy dokonywać w ten sposób, że wśród sankcji, które można nałożyć na wnioskodawcę w przypadku poważnego naruszenia reguł obowiązujących w ośrodkach dla cudzoziemców oraz szczególnie agresywnego zachowania, państwo członkowskie nie może przewidzieć sankcji polegającej na cofnięciu, nawet czasowo, świadczeń materialnych w ramach przyjmowania w rozumieniu art. 2 lit. f i g tej dyrektywy związanych z zakwaterowaniem, wyżywieniem lub odzieżą, ponieważ jej skutkiem byłoby pozbawienie wnioskodawcy możliwości zaspokojenia najbardziej podstawowych potrzeb. Nałożenie innych sankcji na podstawie art. 20 ust. 4 powinno w każdych okolicznościach odbywać się z poszanowaniem warunków wymienionych w art. 20 ust. 5, w tym zasady proporcjonalności oraz godności ludzkiej. Natomiast w przypadku małoletniego bez opieki, sankcje te, w świetle m.in. art. 24 Karty praw podstawowych, powinny być stosowane ze szczególnym uwzględnieniem nadrzędnego interesu dziecka.

Wyrok TS z 12.11.2019 r., Haqbin, C-233/18




Źródło: www.curia.eu

opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Agresywne zachowanie małoletniego w ośrodku dla cudzoziemców
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny