Abuzywność klauzuli prorogacyjnej

A A A


Stan faktyczny

DelayFix S.A. (dalej jako: D) wniosła do Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy o zasądzenie od przewoźnika lotniczego Ryanair DAC (dalej jako: R) na podstawie rozporządzenia (WE) Nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 11.2.2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, odszkodowania w kwocie 250 EUR za odwołanie lotu na trasie Mediolan – Warszawa. Ta wierzytelność wobec R została przelana przez pasażera na D. Ten przewoźnik podniósł zarzut braku jurysdykcji sądów polskich ze względu na to, że postanowienie 2.4 ogólnego regulaminu przewozu – przyjętego w umowie przez tego pasażera przy zakupie biletu przez Internet, przyznaje jurysdykcję sądom irlandzkim. Zdaniem R, jako cesjonariusz wierzytelności tego pasażera D, jest związana tym postanowieniem. Sąd oddalił zarzut braku jurysdykcji, uznając że klauzula prorogacyjna zawarta w umowie przewozu wiążącej tego pasażera i R jest nieuczciwa w rozumieniu dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5.4.1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Ponadto stwierdził, że D, jako cesjonariusz wierzytelności pasażera po odwołaniu lotu, nie jest związany taką klauzulą. R wniósł zażalenie podnosząc, że D nie jest konsumentem, nie może więc korzystać z ochrony jurysdykcyjnej przewidzianej dla umów konsumenckich.

Pytanie prejudycjalne

Czy art. 25 rozporządzenia Nr 1215/2012, a także art. 2 lit. b), art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że – w celu zakwestionowania jurysdykcji sądu do rozpoznania powództwa o odszkodowanie wytoczonego przeciwko przewoźnikowi lotniczemu na podstawie rozporządzenia Nr 261/2004 – na klauzulę prorogacyjną zamieszczoną w umowie przewozu zawartej między pasażerem a przewoźnikiem lotniczym może powołać się ten przewoźnik wobec firmy windykacyjnej, której pasażer zbył w drodze cesji swoją wierzytelność?

Stanowisko TS

1. Umowa dotycząca jurysdykcji

Na podstawie art. 25 ust. 1 zd. 1 i 2 rozporządzenia Nr 1215/2012, jeżeli strony niezależnie od ich miejsca zamieszkania uzgodniły, że sąd lub sądy państwa członkowskiego powinny rozstrzygać spór już wynikły albo spór przyszły mogący wyniknąć z określonego stosunku prawnego, to sąd lub sądy tego państwa mają jurysdykcję, chyba że umowa ta jest nieważna pod względem materialnym, na mocy prawa danego państwa członkowskiego. Tak określona jurysdykcja jest jurysdykcją wyłączną, o ile strony nie uzgodniły inaczej. Zgodnie z orzecznictwem TS pojęcie klauzuli prorogacyjnej należy interpretować jako pojęcie autonomiczne prawa Unii, a zasadzie autonomii woli stron, na której opiera się art. 25 ust. 1 rozporządzenia Nr 1215/2012, należy zapewnić pełne stosowanie (wyrok TS z 7.2.2013 r., Refcomp, C-543/10, pkt 22, 40). W szczególności okoliczność zawarcia umowy przez Internet nie może sama w sobie powodować nieważności takiej klauzuli, o ile spełnione są określone w orzecznictwie TS przesłanki dotyczące m.in. zachowania tekstu umowy zawierającej tę klauzulę (wyrok TS z 21.5.2015 r., El Majdoub, C-322/14, pkt 40). Trybunał przyznał, że w art. 25 ust. 1 rozporządzenia Nr 1215/2012 nie wyjaśniono, czy klauzula prorogacyjna może być przeniesiona na osobę trzecią, która nie należy do kręgu stron umowy, tylko jest stroną umowy późniejszej i wstępuje w całości lub w części w prawa i obowiązki jednej ze stron pierwotnej umowy (wyrok TS z 20.4.2016 r., Profit Investment SIM, C-366/13, pkt 23). Wobec tego, zdaniem TS, sąd rozpoznający sprawę ma w pierwszej kolejności obowiązek zbadania, czy klauzula prorogacyjna była rzeczywiście przedmiotem porozumienia między stronami, które musi być wyrażone w sposób jasny i precyzyjny, przy czym celem wymogów formalnych określonych w art. 25 ust. 1 rozporządzenia Nr 1215/2012 jest zapewnienie, aby porozumienie rzeczywiście zostało osiągnięte (wyrok TS z 8.3.2018 r., Saey Home & Garden, C-64/17, pkt 25).

Z orzecznictwa TS wynika, że klauzula prorogacyjna zawarta w umowie może, co do zasady, wywoływać skutki wyłącznie w stosunkach między stronami, które porozumiały się w przedmiocie zawarcia tej umowy (wyrok TS z 28.6.2017 r., Leventis i Vafeias, C-436/16, pkt 35).

W niniejszej sprawie rozpatrywana klauzula prorogacyjna jest podnoszona nie wobec strony umowy zawierającej tę klauzulę, lecz osoby trzeciej. Trybunał wskazał, że D nie wyraziła zgody na to, żeby związano ją klauzulą prorogacyjną z R, to tym bardziej ten przewoźnik nie wyraził zgody na związanie go tego rodzaju klauzulą ze spółką windykacyjną. Ponadto, ani strony postępowania głównego, ani sąd odsyłający nie przedstawiają danych ani przesłanek pozwalających uznać, że strony zawarły, w jednej z form przewidzianych w art. 25 ust. 1 lit. b) i c) rozporządzenia Nr 1215/2012, umowę jurysdykcyjną, zawierającą klauzulę prorogacyjną taką, jak ta rozpatrywana w postępowaniu głównym. Z powyższego, zdaniem TS, wynika, że w celu zakwestionowania jurysdykcji sądu do rozpoznania powództwa o odszkodowanie wytoczonego przeciwko przewoźnikowi lotniczemu na podstawie rozporządzenia Nr 261/2004, na klauzulę prorogacyjną zamieszczoną w umowie przewozu zawartej między pasażerem a przewoźnikiem lotniczym, co do zasady, nie może powołać się ten przewoźnik wobec firmy windykacyjnej, której pasażer zbył w drodze cesji swoją wierzytelność. Jedynie w sytuacji, gdyby zgodnie z prawem krajowym właściwym co do istoty sprawy osoba trzecia wstąpiła w pełnię praw i obowiązków pierwotnego kontrahenta, klauzula prorogacyjna, na którą ta osoba trzecia nie wyraziła zgody, mogłaby jednak być dla niej wiążąca (wyrok TS z 21.5.2015 r., CDC Hydrogen Peroxide, C-352/13, pkt 65).


2. Przesłanki ważności klauzuli prorogacyjnej

Zgodnie z art. 25 ust. 1 rozporządzenia Nr 1215/2012 sądy wskazane w klauzuli prorogacyjnej mają jurysdykcję, chyba że umowa jurysdykcyjna jest nieważna pod względem materialnym, „na mocy prawa danego państwa członkowskiego”. Prawodawca Unii wprowadził w ten sposób zasadę, zgodnie z którą ważność klauzuli prorogacyjnej podlega ocenie na podstawie ustawodawstwa państwa, którego sądy są wyznaczone w tej klauzuli. Trybunał stwierdził, że skoro to sąd odsyłający bada ważność klauzuli prorogacyjnej, powinien on w związku z tym uczynić to w świetle ustawodawstwa państwa, którego sądy są wskazane w klauzuli, czyli w świetle prawa irlandzkiego. Ponadto do sądu rozpoznającego spór, taki jak ten w postępowaniu głównym, należy zastosowanie ustawodawstwa państwa, którego sądy są wyznaczone w takiej klauzuli, poprzez dokonanie wykładni tego ustawodawstwa zgodnie z prawem Unii, a w szczególności z dyrektywą 93/13 (wyrok TS z 17.5.2018 r., Karel de Grote – Hogeschool Katholieke Hogeschool Antwerpen, C-147/16, pkt 41).

W odniesieniu do relacji między dyrektywą 93/13 a prawami pasażerów lotniczych, takimi jak prawa wynikające z rozporządzenia Nr 261/2004, Trybunał orzekł, że dyrektywa 93/13 stanowi ogólne uregulowanie ochrony konsumentów, które ma zastosowanie we wszystkich sektorach działalności gospodarczej, w tym w sektorze transportu lotniczego (wyrok TS z 6.7.2017 r., Air Berlin, C-290/16, pkt 44).

W okolicznościach podobnych do okoliczności rozpatrywanych w postępowaniu głównym, dotyczących przelewu wierzytelności na firmę windykacyjną, Trybunał orzekł w odniesieniu do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z 23.4.2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki, że okoliczność, iż spory rozpatrywane w tamtych sprawach dotyczyły wyłącznie przedsiębiorców, nie stanowiła przeszkody dla stosowania instrumentu prawnego z zakresu unijnego prawa konsumenckiego, ponieważ zakres stosowania tej dyrektywy zależy nie od tożsamości stron rozpatrywanego sporu, lecz od statusu stron umowy (wyrok TS z 11.9.2019 r., Lexitor, C-383/18, pkt 20). Trybunał podkreślił, że to orzecznictwo należy przenieść na grunt dyrektywy 93/13.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 i art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 dotyczy ta dyrektywa warunków zamieszczonych w umowach zawieranych pomiędzy sprzedawcą lub dostawcą a konsumentem, które nie były indywidualnie negocjowane (wyrok TS z 7.11.2019 r., Profi Credit Polska, C-419/18 i C-483/18, pkt 51).

W niniejszej sprawie umowa przewozu stanowiąca podstawę wierzytelności, której dochodzi D, została pierwotnie zawarta między przedsiębiorcą, czyli przewoźnikiem lotniczym, a pasażerem, i nic nie wskazuje na to, aby pasażer nabył swój bilet lotniczy do celów innych niż użytek prywatny. Zgodnie z art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 warunek umowy można uznać za nieuczciwy, jeśli wbrew wymogom dobrej wiary powoduje znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Trybunał wielokrotnie wyjaśniał, że klauzulę prorogacyjną, która bez uprzednich negocjacji indywidualnych została zamieszczona w umowie zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą i która przyznaje wyłączną jurysdykcję sądowi miejsca siedziby przedsiębiorcy, należy uznać za nieuczciwy warunek umowy w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13, jeżeli wbrew wymogowi dobrej wiary powoduje znaczącą nierównowagę w prawach i obowiązkach stron wynikających z umowy, ze szkodą dla konsumenta (wyrok TS z 9.11.2010 r., VB Pénzügyi Lízing, C-137/08, pkt 53). Taki warunek umowny zalicza się zatem do warunków wymienionych w pkt 1 lit. q) załącznika do tej dyrektywy, których celem lub skutkiem jest wyłączenie lub ograniczenie prawa konsumenta do wystąpienia z powództwem do sądu (wyrok TS z 4.6.2009 r., Pannon GSM, C-243/08, pkt 41). W tym kontekście nieuczciwy charakter warunku umownego należy oceniać z uwzględnieniem rodzaju towarów lub usług, których dana umowa dotyczy, i z odniesieniem do wszelkich okoliczności związanych z zawarciem umowy, zgodnie z art. 4 ust. 1 dyrektywy 93/13. Trybunał uznał, że to sąd krajowy, przed którym zawisł spór taki jak ten rozpatrywany w postępowaniu głównym, powinien, na podstawie ustawodawstwa państwa, którego sądy zostały wskazane w klauzuli prorogacyjnej, dokonując wykładni tego ustawodawstwa zgodnie z wymogami dyrektywy 93/13, wyciągnąć przepisane prawem konsekwencje z ewentualnego nieuczciwego charakteru takiego warunku. Wszak z treści art. 6 ust. 1 tej dyrektywy wynika, że sądy krajowe są zobowiązane do odstąpienia od stosowania nieuczciwego warunku umownego, aby nie był on wiążący.

Zgodnie z jednolitym orzecznictwem TS na podstawie art. 7 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Nr 1215/2012, w odniesieniu do lotów bezpośrednich, zarówno miejsce wylotu, jak i miejsce przylotu należy uznać za główne miejsca świadczenia usług będących przedmiotem umowy przewozu lotniczego, co powoduje, że wytaczający powództwo odszkodowawcze na podstawie rozporządzenia Nr 261/2004, ma możliwość wniesienia go do sądu obejmującego swą jurysdykcją albo miejsce odlotu, albo miejsce przylotu, które zostały uzgodnione w umowie (postanowienie TS z 13.2.2020 r., flightright, C-606/19, pkt 26).


Reasumując TS orzekł, że art. 25 rozporządzenia Nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że w celu zakwestionowania jurysdykcji sądu do rozpoznania powództwa o odszkodowanie wytoczonego przeciwko przewoźnikowi lotniczemu na podstawie rozporządzenia Nr 261/2004, na klauzulę prorogacyjną zamieszczoną w umowie przewozu zawartej między pasażerem a przewoźnikiem lotniczym nie może powołać się dany przewoźnik wobec firmy windykacyjnej, której pasażer zbył w drodze cesji swoją wierzytelność, chyba że zgodnie z ustawodawstwem państwa, którego sądy zostały wyznaczone w tej klauzuli, ta firma windykacyjna wstąpiła w pełnię praw i obowiązków pierwotnego kontrahenta, czego ustalenie należy do sądu odsyłającego. W stosownym przypadku taką klauzulę, która bez uprzednich negocjacji indywidualnych została zamieszczona w umowie zawartej między konsumentem, czyli pasażerem linii lotniczych, a przedsiębiorcą, czyli przewoźnikiem lotniczym, i która przyznaje wyłączną jurysdykcję sądowi miejsca siedziby tego przewoźnika lotniczego, należy uznać za nieuczciwy warunek umowy w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13.

Wyrok TS z 18.11.2020 r., DelayFix, C-519/19




Źródło: www.curia.eu

opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Abuzywność klauzuli prorogacyjnej
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny