Zasady zaliczania odszkodowania z art. 55 § 11 KP na poczet odszkodowania z art. 943 § 4 KP

Monitor Prawa Pracy | 1/2022
Moduł: prawo pracy
DOI: 10.32027/MOPR.22.1.8

1. Ocena roszczenia o zasądzenie odszkodowania przewidzianego w art. 55 § 11 KP i w art. 943 § 4 KP (w wysokości przekraczającej granice ryczałtowe) musi być poprzedzona ustaleniem rozmiaru szkody (art. 361, 362 i 363 KC w zw. z art. 300 KP), gdyż dopiero jednoznaczne określenie, co się składa na doznaną szkodę, pozwala sądowi podjąć decyzję o ewentualnym zaliczeniu wypłaconych już wcześniej ryczałtowych odszkodowań na odszkodowanie należne w związku z rzeczywiście poniesioną szkodą (w granicach damnum emmergens i lucrum cessans). 2. Szkoda, której naprawienia może domagać się pracownik po rozwiązaniu umowy o pracę z powodu mobbingu, może obejmować szkody majątkowe, których przyczyną był sam mobbing (koszty leczenia w związku z rozstrojem zdrowia psychicznego i fizycznego), jak też szkody spowodowane rozwiązaniem umowy o pracę z powodu mobbingu (utrata zarobków, jakich pracownik mógł się spodziewać, gdyby stosunek pracy nie został rozwiązany), które co do zasady rekompensuje odszkodowanie z art. 55 § 11 KP. 3. Zaliczanie odszkodowanie z art. 55 § 11 KP na poczet odszkodowania z art. 943 § 4 KP, dochodzonego w wysokości wyższej niż zryczałtowana, bo pokrywającej całą szkodę, dopuszczalne jest wtedy, gdy doznany uszczerbek obejmuje ten sam rodzaj szkody, którą rekompensuje odszkodowanie z art. 55 § 11 KP.

Wyrok SN z 15.9.2021 r., I PSKP 20/21, niepubl.


Stan faktyczny

Pismem z 17.1.2011 r. powód rozwiązał umowę o pracę w trybie art. 551 KP, tj. z uwagi na ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków przez pracodawcę, wskazując jako jedną z przyczyn stosowanie wobec niego mobbingu, i uzyskał z tego tytułu na mocy wyroku z 6.5.2014 r. odszkodowanie w wysokości 14 215,59 zł. W kolejnym procesie powód domagał się zadośćuczynienia w związku z mobbingiem i z chorobą zawodową, a także odszkodowania w związku z mob­bingiem z art. 943 § 4 KP w kwocie 14 306 zł. Sprawa w zakresie roszczenia o odszkodowania za mobbing została przekazana do ponownego rozpoznania i w obecnym postępowaniu wyrokiem z 27.9.2018 r. SR zasądził na rzecz powoda z tego tytułu kwotę 1 295,59 zł. W ocenie SR odszkodowanie za mobbing (art. 943 § 4 KP), jak też za rozwiązanie umowy o pracę z winy pracodawcy (art. 551 KP) przysługują niezależnie od siebie i mają zryczałtowany charakter, gdyż przysługują niezależnie od wysokości poniesionej szkody (odpowiednio w wysokości stanowiącej równowartość minimalnej płacy i trzykrotnego wynagrodzenia). Jeżeli pracownik chce uzyskać wyższe odszkodowanie niż suma tych dwóch odszkodowań, musi udowodnić poniesienie szkody przekraczającej ich zryczałtowaną wysokość. Zatem powodowi przysługuje obecnie odszkodowanie z art. 943 § 4 KP w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, które w 2011 r. wynosiło 1 386 zł. Zsumowanie tej kwoty z zasądzonym na rzecz powoda (wyrokiem z 6.5.2014 r.) odszkodowaniem z art. 55 § 11 KP (14 215,59 zł) daje łącznie kwotę 15 601,59 zł stanowiącą zarazem minimum należne na podstawie obu tych przepisów. Dochodzone obecnie odszkodowanie za mobbing w kwocie 14 306 zł jest więc niższe niż suma odszkodowań z art. 55 § 11 KP i art. 943 § 4 KP. Zatem – uznając, że powód podlegał mobbingowi w miejscu pracy, a mobbing ten stanowił jedną z przyczyn rozwiązania przez niego stosunku pracy – sąd I instancji zasądził na jego rzecz odszkodowanie za mobbing w wysokości 1 295,59 zł, co stanowi różnicę między sumą obu ryczałtów (15 601,59 zł) a dochodzoną obecnie kwotą (14 306 zł). Sąd Okręgowy wyrokiem z 25.4.2019 r. oddalił apelację powoda, zaznaczając, że na obecnym etapie postępowania przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie roszczenie o odszkodowanie z tytułu rozwiązania umowy o pracę w związku z mobbingiem, dlatego ocenie podlega wyłącznie szkoda wynikła z rozwiązania stosunku pracy w związku z mobbingiem, a nie skutki stosowanego wobec powoda mobbingu (rozstrój zdrowia psychicznego i fizycznego). Podzielając co do zasady stanowisko SR, sąd II instancji uznał, że na poczet obecnie dochodzonego odszkodowania z art. 943 § 4 KP (14 306 zł) zaliczyć należy zasądzone na rzecz powoda odszkodowanie z art. 55 § 11 KP (14 215,59 zł), co daje różnicę wynoszącą 90,41 zł. Taką też kwotę SR, nie mogąc orzekać ponad żądanie (art. 321 § 1 KPC), powinien był zasądzić na rzecz powoda, mimo że była ona niższa niż odszkodowanie ryczałtowe z art. 943 § 4 KP. Uchybienie to nie powoduje jednak zmiany zaskarżonego wyroku w tym zakresie (zasądzającego kwotę 1 295,59 zł), gdyż apelację wniósł powód, a niemożliwe było orzekanie na niekorzyść powoda. Sąd Okręgowy podkreślił przy tym, że powód złożył tylko jedno oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy (z 17.1.2011 r.), które zawierało kilka przyczyn zarówno niezwiązanych, jak i związanych z mobbingiem. Skoro na tej podstawie wyrokiem z 6.5.2014 r. przyznano mu odszkodowanie z art. 55 § 11 KP, to znaczy, że obejmuje ono rozwiązanie stosunku pracy z uwagi na dopuszczenie się przez pracodawcę ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków względem powoda, a naruszenie obejmowało wszystkie przyczyny wskazane w oświadczeniu z 17.1.2011 r., w tym również dotyczące mobbingu. Gdyby hipotetycznie przyjąć, że odszkodowanie z art. 55 § 11 KP faktycznie nie dotyczyło rozwiązania stosunku pracy w związku z mobbingiem, a tym samym na poczet odszkodowania z art. 943 § 4 KP nie zaliczałoby się odszkodowanie zasądzone na podstawie art. 55 § 11 KP, czyli powód mógłby osobno dochodzić odszkodowania z art. 943 § 4 KP, to byłby on bezzasadnie uprzywilejowany wobec pracownika, który prawidłowo (formalnie i merytorycznie) rozwiązał stosunek pracy bez wypowiedzenia z powodu mobbingu, któremu odszkodowanie z art. 55 § 11 KP zaliczałoby się na poczet szkody z art. 943 § 4 KP. Skargę kasacyjną powód oparł na podstawie błędnej wykładni art. 943 § 4 KP i art. 55 § 11 KP polegającej na m.in.:
  • uzależnieniu wysokości odszkodowania z tytułu mobbingu (art. 943 § 4 KP) od wysokości otrzymanego odszkodowania z art. 55 § 11 KP i przyjęciu, że odszkodowanie z tytułu mobbingu w wysokości przekraczającej kwotę minimalnego wynagrodzenia przysługuje, jeżeli pracownik wykaże, że poniósł szkodę wyższą niż suma odszkodowań z art. 55 § 11 KP i z art. 943 § 4 KP;
  • zaliczeniu na poczet odszkodowania z tytułu mobbingu odszkodowania z art. 55 § 11 KP, zasądzonego w kwocie 14 215,59 zł, podczas gdy odszkodowania te są w pełni od siebie niezależne;
  • uznaniu, że roszczenie o odszkodowanie z powodu mobbingu ma na celu wyłącznie zrekompensowanie szkody wynikłej z rozwiązania umowy o pracę z powodu mobbingu, a nie szkody wyrządzonej stosowanym mobbingiem w ogólności.

Skarżący dodał, że odszkodowanie z tytułu mobbingu w wysokości 1 295,59 zł zostało mu zasądzone nie tylko w kwocie niższej niż minimalne wynagrodzenie (wynoszące w 2011 r. – 1 386 zł), ale też w wysokości nieadekwatnej do rozmiaru szkody, na którą składają się w jego przypadku koszty: zakupu leków i wizyt lekarskich w związku z doznanym wskutek mobbingu rozstrojem zdrowia, jak też różnica między wynagrodzeniem za pracę u pozwanego a zasiłkiem chorobowym pobieranym przez 174 dni, bezpośrednio przed rozwiązaniem stosunku pracy, zważywszy, że zwolnienie chorobowe było związane ze schorzeniami będącymi następstwem mobbingu.