Wynagrodzenie wynikające z osobistego zaszeregowania pracownika

Wyrok SN z 22.6.2011 r., II PK 3/11

Monitor Prawa Pracy | 12/2011
Moduł: prawo pracy

Stawka osobistego zaszeregowania w rozumieniu art. 81 KP oznacza wynagrodzenie zasadnicze i dodatek funkcyjny.

Wyrok SN z 22.6.2011 r., II PK 3/11

Przewodniczący Sędzia SN Zbigniew Hajn, Sędziowie SN: Romualda Spyt (sprawozdawca), Jolanta Strusińska-Żukowska.


Sąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 22.6.2011 r. sprawy z powództwa Khaleda H. przeciwko Dowództwu Operacyjnemu Sił Zbrojnych w W. o wynagrodzenie na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku SO w W. z 8.6.2010 r. […],

1) uchyla zaskarżony wyrok w pkt 1 w części dotyczącej dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych, za które nie udzielono powodowi czasu wolnego, oraz w pkt 2 i sprawę przekazuje w tym zakresie SO w W. do ponownego rozpoznania;

2) oddala skargę kasacyjną w pozostałej części;

3) pozostawia SO rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z 22.10.2009 r. SR w W. zasądził od Dowództwa Operacyjnego Sił Zbrojnych RP na rzecz powoda Khaleda H. kwotę 21 854 zł tytułem wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych wraz z ustawowymi odsetkami od 21.7.2007 r. do dnia zapłaty, oddalił powództwo co do kwoty 2501 zł, a w pozostałym zakresie umorzył postępowanie.

Sąd I instancji ustalił, że powód był zatrudniony przez Centralę Wojskowej Misji Pokojowej w W. na podstawie umowy o pracę z 19.9.2006 r. – w okresie od 19.9.2006 r. do 31.3.2007 r. – na stanowisku tłumacza.

Miejscem świadczenia pracy powoda był Polski Kontyngent Wojskowy w Republice Iraku. Wynagrodzenie powoda składało się z wynagrodzenia miesięcznego określonego zgodnie z § 13 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 21.12.1999 r. w sprawie należności pieniężnych i świadczeń otrzymywanych przez żołnierzy wyznaczonych do pełnienia służby poza granicami państwa i pracowników wojska zatrudnionych w jednostkach wojskowych wykonujących zadania poza granicami państwa (Dz.U. Nr 110, poz. 1257 ze zm.). Ponadto pracownikowi przysługiwały świadczenia określone w § 13 pkt 2–9 tego rozporządzenia, w tym dodatek zagraniczny według stawki określonej dla stanowiska tłumacza przewidziany dla pracownika wojska w stawce miesięcznej 1100 USD, zwiększenie dodatku zagranicznego w wysokości 300 USD oraz dodatek wojenny w wysokości 7 USD dziennie za czas faktycznego przebywania w strefie działań wojennych.

Strony 2.4.2007 r. zawarły aneks do umowy o pracę z 19.9.2006 r., w którym ustaliły wysokość miesięcznego dodatku zagranicznego na kwotę 4550 zł oraz zwiększonego dodatku zagranicznego stanowiącego 70% najniższego uposażenia zasadniczego żołnierza zawodowego oraz dodatek wojenny w wysokości 3% najniższego uposażenia zasadniczego żołnierza zawodowego za każdy dzień przebywania w sferze działań wojennych lub poza sferą działań wojennych w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych na terytorium bezpośrednio sąsiadującym z tą strefą. W pozostałym zakresie warunki umowy pozostały bez zmian. W dniu 27.2.2007 r. strony zawarły kolejną umowę o pracę obejmującą okres od 1.4.2007 r. do 13.10.2007 r. Z dniem 1.7.2007 r. powód stał się pracownikiem Dowództwa Operacyjnego na skutek przejęcia Centrali Wojskowej Misji Pokojowej przez Dowództwo Operacyjne. W okresie trwania umów o pracę powód przebywał w Polskim Kontyngencie Wojskowym w Iraku, gdzie wykonywał pracę tłumacza początkowo w centrum szkoleniowym, a następnie od grudnia 2006 r. w kancelarii dowódcy. Zgodnie z rozkładem czasu pracy powód miał pracować po osiem godzin dziennie od poniedziałku do piątku. Z uwagi na braki kadrowe powód w okresie od grudnia 2006 r. do lipca 2007 r. musiał pracować w godzinach nadliczbowych, ponad ustawowy czas pracy, także w sobotę i niedzielę. Łącznie w tym okresie przepracował 386 godzin nadliczbowych.

Powód 15.4.2007 r. wyjechał z terenu bazy wojskowej do Polski w celu odbioru godzin nadliczbowych. Powód sam złożył wniosek o udzielenie czasu wolnego w zamian za pracę w godzinach nadliczbowych, który został zaakceptowany przez bezpośredniego przełożonego. Za okres od 16 kwietnia do 1.6.2007 r., tj. w okresie przebywania na terytorium Polski, powód otrzymał tylko wynagrodzenie zasadnicze.

Stosunek pracy powoda został rozwiązany 21.7.2007 r. W dniu 31.8.2007 r. został wydany przez dowódcę Bronisława K. rozkaz dzienny Nr 46, z którego wynika, że w terminie od 16 lipca do 20.7.2007 r. udzielił on powodowi 5 dni wolnych w zamian za 40 godzin nadliczbowych w kwietniu 2007 r. Z treścią rozkazu powód zapoznał się w toku niniejszego postępowania – w sierpniu 2008 r. Powodowi 11.9.2007 r. została wypłacona kwota 1003 zł z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych. Miesięczne wynagrodzenie powoda obliczone jak ekwiwalent za urlop wynosiło 7560 zł.

Sąd I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie przedmiot sporu stanowiło ustalenie, jakie składniki wynagrodzenia powoda wynikające z zawartych umów o pracę należy wziąć pod uwagę przy wypłacie wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych oraz wynagrodzenia za czas wolny udzielony w zamian za pracę w godzinach nadliczbowych. W ocenie sądu nie budziło wątpliwości, że zarówno dodatek wojenny, jak i zagraniczny wypłacane powodowi miały charakter dodatków stałych i wypłacanych systematycznie, i dlatego powinny one stanowić podstawę do obliczenia normalnego wynagrodzenia przy udzielonym pracownikowi czasie wolnym, jak też przy wypłacaniu wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych wraz z dodatkiem, miejscem świadczenia pracy powoda była bowiem wyłącznie strefa działań wojennych – baza polskiego kontyngentu wojskowego w Iraku. Sąd I instancji uznał, że w okresie przebywania w Polsce od 18 kwietnia do 1.6.2007 r. w celu odebrania czasu wolnego za pracę w godzinach nadliczbowych powód zachował prawo do normalnego, pełnego wynagrodzenia. W uzasadnieniu wskazano także, że niedopuszczalne jest takie różnicowanie sytuacji pracownika, w zależności od miejsca, gdzie odbiera on czas wolny za przepracowane godziny nadliczbowe, zwłaszcza że wyjazd powoda z terenu bazy wojskowej i działań wojennych podyktowany był względami bezpieczeństwa, i został uprzednio uzgodniony z przełożonymi. W tym czasie pracownik nie pozostawał w dyspozycji pracodawcy, mógł więc swobodnie wybierać miejsce swojego wypoczynku.

Strona pozwana zaskarżyła ten wyrok apelacją, zarzucając mu:

a) naruszenie prawa materialnego – przez błędną wykładnię art. 1511 § 3 KP w zw. z § 13 ust. 1 pkt 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 21.12.1999 r. w sprawie należności pieniężnych i świadczeń otrzymywanych przez żołnierzy wyznaczonych do pełnienia służby poza granicami państwa i pracowników wojska zatrudnionych w jednostkach wojskowych wykonujących zadania poza granicami państwa – poprzez wliczenie do wysokości wynagrodzenia za godziny nadliczbowe należności niestanowiących wynagrodzenia (tzw. innych należności),

b) naruszenie prawa materialnego – przez błędne zastosowanie art. 1512 § 2 i § 3 KP, wskutek czego sąd uznał, że wynagrodzenie pracownika za czas odbierania czasu wolnego na własny wniosek nie może ulec zmianie i zasądził od pozwanego wynagrodzenie za okres, gdy powód w ogóle nie świadczył pracy (przebywając w kraju),

c) naruszenie prawa materialnego – przez błędną wykładnię art. 5 KP – poprzez nieuwzględnienie, że przepisy ustawy z 17.12.1998 r. o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa (Dz.U. Nr 162, poz. 1117 ze zm.) oraz wydane na jej podstawie akty wykonawcze są przepisami szczególnymi w stosunku do pozostałych regulacji KP, w związku z czym w sprawach całościowo w nich uregulowanych przepisy KP nie mają zastosowania,

d) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy – art. 233 § 1 KPC w zw. z art. 278 § 1 KPC – poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz oparcie ustaleń stanu faktycznego i wynikających z niego skutków prawnych na opinii biegłego,

e) art. 321 § 1 KPC – poprzez orzekanie o wynagrodzeniu miesięcznym (i uwzględnianiu tego wynagrodzenia w wyliczeniach biegłego) w sytuacji, gdy powód w pozwie przyznał, że nie stanowi ono przedmiotu sporu (zostało wypłacone należycie),

f) niewłaściwe zastosowanie art. 98 § 1 KPC i obciążenie pozwanego kosztami wygenerowanymi przez sąd za opinie biegłych, które w ogóle nie mogą być uznane za celowe w niniejszej sprawie oraz

g) naruszenie art. 102 KPC w zw. z art. 103 § 1 KPC wskutek braku uwzględnienia faktu, że strona powodowa w ogóle nie wykazała swoich roszczeń, utrudniając postępowanie.

Wyrokiem z 8.6.2010 r. SO w W. oddalił apelację.

Uzasadniając swoje stanowisko, sąd II instancji wskazał, że w sporze rozstrzygnięcia wymaga kwestia, jakie elementy obejmuje normalne wynagrodzenie za pracę. Wątpliwości dotyczą bowiem tych składników wynagrodzenia, które przysługują w stałej wysokości, a zostały ukształtowane w oderwaniu od godzin faktycznej pracy. Dla rozstrzygnięcia wskazanego problemu kluczowe znaczenie ma charakter dodatkowych składników wynagrodzenia oraz ich związek z pracą. Normalne wynagrodzenie jest pojęciem oczywiście szerszym niż dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych.

Przywołując orzecznictwo Sądu Najwyższego, sąd II instancji stwierdził, że należy w całości podzielić zarówno ustalenia, jak i wnioski, jakie uczynił sąd I instancji w niniejszej sprawie, a który uznał, że wypłacane powodowi zarówno dodatek wojenny, jak i zagraniczny miały charakter dodatków stałych i wypłacanych systematycznie i z tego powodu stanowią podstawę do obliczania normalnego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych wraz z dodatkiem oraz przy udzielonym pracownikowi czasie wolnym. Sąd wskazał, że przyznanie powodowi dodatków – wojennego oraz zagranicznego – było ściśle związane z rodzajem świadczonej przez niego pracy, a więc, jak to zresztą ustalono w umowie o pracę, przyznanie dodatków miało charakter stały i systematyczny. Z całą pewnością sporne dodatki nie mają charakteru zmiennego lub warunkowego, a ich przyznanie zostało zrealizowane poprzez treść stosunku pracy łączącego strony.

Pozwany zaskarżył ten wyrok skargą kasacyjną w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz uchylenie wyroku sądu I instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania SR w W.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 1511 § 3 KP w zw. z § 13 ust. 1 pkt 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 21.12.1999 r. w sprawie należności pieniężnych i świadczeń otrzymywanych przez żołnierzy wyznaczonych do pełnienia służby poza granicami państwa i pracowników wojska zatrudnionych w jednostkach wojskowych wykonujących zadania poza granicami państwa – poprzez wliczenie do wysokości wynagrodzenia za godziny nadliczbowe powoda należności niestanowiących wynagrodzenia (całkowicie pozbawionych związku z osobistym zaszeregowaniem pracownika),
tj. dodatku zagranicznego oraz dodatku wojennego, uregulowanych w wyżej wymienionym rozporządzeniu jako „inne należności”, odrębne od wynagrodzenia w rozumieniu KP. Wskazano, że sądy obydwu instancji niesłusznie uwzględniły te należności w wysokości wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, mylnie interpretując je jako „normalne” wynagrodzenie, o którym mowa w art. 1511 § 3 KP (otrzymywane przez pracownika bez spełnienia dodatkowych przesłanek), mimo że przesłanki otrzymywania przedmiotowych dodatków zostały uregulowane w rozporządzeniu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z treści art. 1511 § 1 KP wynika ogólna zasada [...]