Przejęcie przedsiębiorstw a swoboda przedsiębiorczości

Monitor Prawa Pracy | 9/2013
Moduł: prawo handlowe, prawo pracy
Ewa Skibińska

Przepis art. 3 dyrektywy 2001/231 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie wprowadzeniu przez państwo członkowskie uregulowania, zgodnie z którym, w razie przejęcia przedsiębiorstwa, wobec przejmującego można powoływać się na klauzule dynamiczne odsyłające do układów zbiorowych wynegocjowanych i przyjętych po dniu przejęcia, jeżeli przejmujący nie miał możliwości uczestniczenia w procesie negocjowania takich układów zbiorowych. Wyrok TS z 18.7.2013 r. w sprawie C-426/11 Mark Alemo-Herron i in. przeciwko Parkwood Leisure Ltd Ramy prawne 1. Prawo UE Artykuł 3 dyrektywy 2001/232 stanowi: „1. Prawa i obowiązki zbywającego wynikające z umowy o pracę lub stosunku pracy istniejącego w momencie przejęcia przechodzą w wyniku tego przejęcia na przejmującego. Państwa członkowskie mogą ustalić, że po dacie przejęcia zbywający i przejmujący są wspólnie odpowiedzialni za zobowiązania, które powstały przed dniem przejęcia, wynikające z umowy o pracę lub stosunku pracy istniejących w chwili przejęcia. 2. Państwa członkowskie mogą przyjąć odpowiednie środki, aby zapewnić, że zbywający powiadomi przejmującego o wszystkich prawach i obowiązkach, które przeniesione zostaną na przejmującego na podstawie niniejszego artykułu, o ile te prawa i obowiązki były znane lub powinny być znane zbywającemu w chwili przejęcia. Brak powiadomienia przejmującego przez zbywającego o tego rodzaju prawach i obowiązkach nie wpływa na przeniesienie tych praw i obowiązków oraz praw każdego pracownika w stosunku do przejmującego i/lub zbywającego w odniesieniu do tych praw i zobowiązań. 3. Po dokonaniu przejęcia przejmujący w dalszym ciągu przestrzega zasad i warunków ustanowionych we wszystkich układach zbiorowych na takich samych zasadach, jakie stosowane były w ramach tych układów w stosunku do zbywającego, do momentu rozwiązania lub wygaśnięcia układów zbiorowych lub do czasu wejścia w życie lub zastosowania innych układów zbiorowych”. Państwa członkowskie mogą ograniczyć okres przestrzegania tych zasad i warunków z zastrzeżeniem, że nie będzie on trwał krócej niż rok. 2. Prawo Zjednoczonego Królestwa Artykuł 5 ust. 2 lit. a) Transfer of Undertakings (Protection of Employment) Regulations 19813, który wdraża treść art. 3 ust. 2 dyrektywy 2001/23, stanowi: „Wszystkie prawa, uprawnienia i obowiązki zbywającego wynikające z umowy lub z nią związane przechodzą na przejmującego na mocy niniejszego rozporządzenia”. Zgodnie z brytyjskim prawem strony mają możliwość zamieszczenia w umowie klauzuli, w myśl której wynagrodzenie pracownika jest okresowo ustalane przez inny podmiot, taki jak National Joint Council for Local Governement Services4, którego pracodawca nie jest członkiem lub w którym nie jest reprezentowany. W obowiązującym w Zjednoczonym Królestwie systemie regulującym stosunki między partnerami społecznymi tego rodzaju układ zbiorowy nie jest uważany za prawnie wiążący, chyba że strony postanowiły inaczej. Postanowienia takich układów mogą wywierać skutki jako postanowienia indywidualnej umowy o pracę pomiędzy pracownikiem a pracodawcą. Można to osiągnąć przez włączenie do umowy postanowienia przewidującego, że pracownik ma prawo skorzystać z warunków uzgodnionych pomiędzy pracodawcą a związkiem zawodowym lub wynegocjowanych przez inną organizację, taką jak NJC. Począwszy od ich włączenia do umowy o pracę, wywierają one skutek jako postanowienia umowne. Stan faktyczny W 2002 r. jedna z rad gminnych Londynu Lewisham London Borough Council5 przekazała działalność zakładu „ds. wypoczynku” CCL Limited6 – spółce z sektora prywatnego, która przejęła pracowników tego zakładu i włączyła ich do swojego personelu. W 2004 r. CCL przeniosła te usługi na Parkwood Leisure Ltd7 w przedmiocie stosowania układu zbiorowego. Podczas gdy zakład „ds. wypoczynku” podlegał Lewisham, umowy o pracę łączące pracowników z zakładem podlegały warunkom pracy wynegocjowanym w stosunku do NJC, podmiotu, w ramach którego prowadzone były rokowania układów zbiorowych pracy w lokalnym sektorze publicznym. Związanie układem zbiorowym pracy wynegocjowanym w ramach NJC wynikało nie z ustawy, lecz z klauzuli umownej zawartej w umowie o pracę. Klauzula ta miała następujące brzmienie: „W czasie Pana/Pani zatrudnienia w Lewisham Pana/Pani warunki zatrudnienia są zgodne z układami zbiorowymi uzgadnianymi w pewnych odstępach czasu w drodze rokowań przez NJC, rozszerzanymi o układy uzgadniane lokalnie przez komitety negocjacyjne Lewisham”. W momencie przejęcia zakładu „ds. wypoczynku” przez CCL obowiązywał układ zbiorowy pracy uzgodniony przez NJC na okres od kwietnia 2002 r. do marca 2004 r. Przejęcie przez Parkwood przedsiębiorstwa wykonującego te usługi nastąpiło w maju 2004 r. i tym samym nie brała ona udziału w rokowaniach NJC (nie miałaby też takiej możliwości jako spółka prywatna niezwiązana z sektorem administracji publicznej). W czerwcu 2004 r. został w ramach NJC zawarty nowy układ, którego wejście w życie zostało ustalone retroaktywnie ze skutkiem od 1.4.2004 r. Jednakże Parkwood uznała, że nowy układ nie jest dla niej wiążący, i powiadomiła o tym pracowników, odmawiając im podwyżki wynagrodzenia wynikającego z tego nowego układu zbiorowego. Pracownicy wnieśli powództwo do Employment Tribunal, ale zostało ono oddalone. Rozpatrujący tę sprawę w kolejnej instancji Court of Appeal uznał, że wyrok w sprawie Werhof8 przesądza o tym, że art. 3 ust. 1 dyrektywy 77/187 nie powoduje związania przejmującego układem zbiorowym zawartym po przejęciu przedsiębiorstwa. Pracownicy zaskarżyli ten wyrok do Supreme Court of the United Kingdom, który postanowił przedłożyć Trybunałowi pytania prejudycjalne, w których dążył do ustalenia, czy art. 3 dyrektywy 2001/23 należy interpretować w ten sposób, że ustanawia on wobec państwa członkowskiego obowiązek, uprawnienie lub zakaz wprowadzenia uregulowania, zgodnie z którym, w przypadku przejęcia przedsiębiorstwa takiego jak w niniejszej sprawie, wobec przejmującego można powoływać się na klauzule dynamiczne odsyłające do układów zbiorowych wynegocjowanych i przyjętych po dniu przejęcia. Stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Na wstępie TS wskazał, że wyrok [...]