Prawo do wcześniejszej emerytury

Wyrok SN z 12.7.2011 r., II UK 2/11

Monitor Prawa Pracy | 12/2011
Moduł: prawo pracy

Przepisy prawa ubezpieczeń społecznych mają charakter norm bezwzględnie obowiązujących, co oznacza, że instytucja tzw. wcześniejszej emerytury podlega ścisłej wykładni.

Wyrok SN z 12.7.2011 r., II UK 2/11

Przewodniczący Sędzia SN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.


Sąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 12.7.2011 r. sprawy z wniosku Jadwigi G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w E. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku SA w G. z 29.9.2010 r.

oddala skargę.

Uzasadnienie

Wyrokiem z 29.6.2010 r. SA w G. oddalił apelację wnioskodawczyni Jadwigi G. od wyroku SO w E. z 21.10.2009 r. w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w E. o emeryturę, wskazując w uzasadnieniu, że wnioskodawczyni nie spełniła wszystkich koniecznych przesłanek do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury określonych w art. 184 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.jedn.: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm., dalej jako: EmRentyFUSU).

W stanie faktycznym sprawy wnioskodawczyni
(ur. 11.4.1954 r.) osiągnęła wiek 55 lat. W okresie od 2.5.1972 r. do 9.3.1991 r. pracowała w „S.” Powszechnej Spółdzielni Spożywców w S. na stanowiskach: sprzedawcy agencyjnego, robotnika niewykwalifikowanego przy pracach lekkich, pomocy ciastkarza, ciastkarza, ciastkarza dekoratora oraz samodzielnego referenta ds. odbioru jakościowego towaru. Złożyła wniosek 6.5.2009 r. o emeryturę wraz z zaświadczeniem pracodawcy o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach, określonych w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z 7.2.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), stwierdzającym, że w okresie od 1.1.1981 r. do 15.6.1988 r. wykonywała pracę w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku ciastkarz-dekorant, ciastkarz – wymienionych w Dziale X, poz. 11 wykazu A stanowiącego załącznik do uchwał Zarządu Głównego CZSR z 25.7.1983 r. w sprawie pracy wykonywanej w szczególnych warunkach w zakładzie pracy spółdzielczości rolno-spożywczej (wykaz A załącznika do wskazanego rozporządzenia, określający prace w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego – w dziale X, poz. 11 wymienia jedynie prace przy wypieku pieczywa).

Decyzją z 26.5.2009 r. pozwany organ rentowy odmówił wnioskodawczyni prawa do emerytury na podstawie art. 184
EmRentyFUSU oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 7.2.1983 r. Odwołanie wnioskodawczyni od powyższej decyzji oddalił SO w E. wyrokiem z 21.10.2009 r., stwierdzając, że ustalenia poczynione w sprawie nie pozwalają na przyjęcie, że wnioskodawczyni legitymuje się okresem 15 lat pracy w warunkach szczególnych, wymaganym dla przyznania dochodzonego świadczenia. Kwestią sporną było wykonywanie przez wnioskodawczynię w okresie od 2.4.1973 r. do 15.6.1988 r. pracy w szczególnych warunkach uprawniającej do przyznania dochodzonego świadczenia. W ocenie sądu I instancji istotną okolicznością jest nie tylko to, czy stanowisko pracy zostało wymienione w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z 7.2.1983 r., lecz równie istotny jest charakter tej pracy oraz stwierdzenie, czy była ona wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Z poczynionych ustaleń wynikało, że wnioskodawczyni pracowała w systemie dwuzmianowym w ciastkarni. Do jej obowiązków należało rozpalenie w piecu oraz przygotowywanie tzw. rozczynu (co zajmowało około 2 godzin). Do momentu osiągnięcia przez piec odpowiedniej temperatury robiono bezy lub inne ciastka, po ogrzaniu pieca drożdżówki, pączki i bułki. Po wyrośnięciu rozczynu wyrabiała ciasto, co zajmowało około 1 godziny, następnie porcjowała i formowała ciasto (od 3 do 4 godzin). Początkowo prace wykonywano ręcznie, następnie piekarnia została wyposażona w mieszadło do ciasta. Mycie blach i przenoszenie produktów wykonywano w czasie, gdy rosło ciasto. Wnioskodawczyni zajmowała się również dekorowaniem pieczywa. Zdaniem sądu I instancji, przyjmując taki obraz czynności wnioskodawczyni jako mający potwierdzenie w zeznaniach świadków, należało stwierdzić, że w żadnym razie opisane czynności nie pozwalają na przyjęcie, że wnioskodawczyni stale i w pełnym wymiarze (8 godzin dziennie) pracowała przy wypieku pieczywa, a tylko te prace określone zostały jako praca w szczególnych warunkach, której wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego. Także z faktu wypłacania pracownikowi tzw. dodatku „szkodliwego” (co potwierdzają od 1981 r. akta osobowe wnioskodawczyni) nie można wysnuwać wniosku, że w okresie od 1.1.1981 r. do 15.6.1988 r. wnioskodawczyni wykonywała pracę w szczególnych warunkach. Stanowisko to w pełni podzielił sąd II instancji, uznając że pracy wnioskodawczyni nie można uznać za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach, gdyż nie można uwzględnić okresu zatrudnienia, w którym pracownik wykonuje taką pracę w niepełnym czasie pracy.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku, zaskarżając go w całości, pełnomocnik wnioskodawczyni zarzucił:

– naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 32 ust. 1 i 2, art. 27 EmRentyFUSU, oraz § 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7.2.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w związku z wykazem A Dział X, poz. 11 załącznika do rozporządzenia przez błędną wykładnię i przyjęcie, że prace wykonywane przez wnioskodawczynię w okresie od 3.4.1973 r. do 9.3.1991 r. nie były pracą w szczególnych warunkach, oraz

– naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy – art. 385 KPC przez oddalenie apelacji w sytuacji, gdy istniały przesłanki do uwzględnienia żądania wnioskodawczyni,

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie żądania wnioskodawczyni, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi II instancji wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 39813 § 1 i 2 KPC, SN rozpoznaje sprawę w granicach [...]