Pojęcie znaczeniowe terminu „niezwłocznie” w kontekście art. 53 § 5 KP

Wyrok SN z 15.7.2020 r., II PK 233/18

Monitor Prawa Pracy | 12/2020
Moduł: prawo pracy
DOI: 10.32027/MOPR.20.12.7

Niezwłoczność zgłoszenia pracodawcy chęci ponownego zatrudnienia po wyczerpaniu świadczenia rehabilitacyjnego (art. 20 ustawy z 25.6.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, t.jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 870 ze zm.; dalej jako: ZasiłkiU lub ustawa zasiłkowa) należy mierzyć starannością działania byłego pracownika w czynnościach zmierzających do reaktywacji zatrudnienia, ocenianych w danych okolicznościach jako zachowanie bez nieuzasadnionej zwłoki. Działania podjęte w celu uzyskania świadczenia z ubezpieczenia społecznego nie mają wpływu na ocenę, czy uprawniony spełnił wymóg niezwłocznego zgłoszenia zamiaru powrotu do pracy.

Wyrok SN z 15.7.2020 r., II PK 233/18, niepubl.


Stan faktyczny

Powódka domagała się od pozwanego pracodawcy (banku) nawiązania stosunku pracy na stanowisku doradcy w oddziale Nr 3, za wynagrodzeniem 3600 zł miesięcznie w wymiarze pełnego etatu, począwszy od dnia wydania orzeczenia w sprawie, ewentualnie zatrudnienia na stanowisku doradcy-kasjera w oddziale Nr 1, za wynagrodzeniem 3000 zł. Dodatkowo domagała się również zasądzenia na jej rzecz odszkodowania za możliwy czas zatrudnienia od 1.11.2016 r. do dnia wydania orzeczenia w sprawie, przyjmując za jego podstawę kwotę po 3000 zł do 30.6.2017 r. oraz 3600 zł, licząc od 1.7.2017 r. Następnie powódka rozszerzyła powództwo i domagała się zatrudnienia na stanowisku doradcy w oddziale Nr 3 za wynagrodzeniem 5200 zł, względnie na stanowisku doradca-kasjer za wynagrodzeniem 3800 zł oraz odszkodowania w wysokości 49 800 zł. Sąd Rejonowy, wyrokiem z 27.12.2017 r., zobowiązał pozwanego do ponownego zatrudnienia powódki na stanowisku doradca-kasjer, na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze czasu pracy, za wynagrodzeniem 3690 zł (pkt I) oraz zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 40 180,80 zł tytułem odszkodowania za czas pozostawania bez pracy wraz z ustawowymi odsetkami od 27.12.2017 r. do dnia zapłaty (pkt II), oddalając powództwo w pozostałej części i orzekając o kosztach procesu. Sąd Okręgowy w Gdańsku, wyrokiem z 25.5.2018 r., oddalił apelacje powódki i banku. W sprawie ustalono, że powódka była zatrudniona w banku od 1.2.1996 r. do 3.2.2016 r., zajmując stanowiska inspektora, sekretarki, kasjera-dysponenta, doradcy II stopnia i doradcy. Od 1 kwietnia do 22.9.2015 r. powódka przebywała na zwolnieniu lekarskim, od 23.9.2015 r. do 22.9.2016 r. zaś otrzymywała świadczenie rehabilitacyjne. Z tego powodu pracodawca rozwiązał z nią umowę o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia bez winy pracownika. Po ustaniu zatrudnienia powódka wystąpiła do ZUS z wnioskiem o przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Organ rentowy wydał decyzję odmowną, którą powódka otrzymała 25.10.2016 r. Dalej ustalono, że 27.10.2016 r. powódka zwróciła się do byłego pracodawcy z wnioskiem o przywrócenie do pracy, który – z uwagi na upływ sześciomiesięcznego terminu od momentu rozwiązania umowy – odmówił jego uwzględnienia. Ponowny wniosek w tej sprawie powódka złożyła 21.11.2016 r. Pozwany ponownie odmówił, argumentując, że zgłoszenie zamiaru powrotu do pracy nie nastąpiło niezwłocznie. Sądy ustaliły, że powódka posiada niezbędne kwalifikacje do pracy na stanowiskach doradcy: klienta zamożnego, bankowości hipotecznej, klienta indywidualnego, przedsiębiorstw. W okresie zatrudnienia pracodawca nie miał uwag do jakości świadczonej pracy, a co więcej, powódka była nagradzana, otrzymywała premie i awanse. Pozwany bank ma dwa oddziały w T. (Nr 1 i Nr 3), w ramach których, w okresie od października 2016 r. do lipca 2017 r., zatrudniono: trzy osoby na stanowisku doradca-kasjer; jedną osobę na stanowisku kierownika zespołu przedsiębiorstw (oddział Nr 1) oraz dwie osoby na stanowisku doradca-kasjer (oddział Nr 3). W tym samym okresie bank ogłaszał nabór na wolne stanowiska, rekrutując do pracy doradcę-kasjera, doradcę MSP. W ostatnim okresie pracy pozwany oddelegował powódkę do pracy w oddziale Nr 3. Jednak z uwagi na zwolnienie lekarskie powódka nie wykonywała tam pracy. W oddziale Nr 1, na miejsce powódki, zatrudniono natomiast inną osobę. Z kolei w oddziale Nr 3 bank nie dysponował wolnymi stanowiskami pracy, wolne stanowisko zaś doradcy bankowości przedsiębiorstw w oddziale Nr 1 zostało przeznaczone do likwidacji. W ocenie SR podstawą materialną roszczenia był art. 20 ZasiłkiU w zw. z art. 53 § 5 KP, w myśl którego pracodawca powinien w miarę możliwości ponownie zatrudnić pracownika, który w okresie sześciu miesięcy od rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia zgłosi swój powrót do pracy niezwłocznie po ustaniu tych przyczyn. Tego rodzaju uprawnienie jest uzależnione od wolnych miejsc w zakładzie pracy i nie obliguje do nawiązania umowy na tych samych warunkach co uprzedni stosunek pracy. Sąd wskazał, że powódka po 25.10.2016 r. odzyskała zdolność do pracy i po tym dniu, kolejno 27.10. oraz 21.11.2016 r. zgłosiła gotowość podjęcia pracy w pozwanym banku. Jednak problem odzyskania zdolności do pracy został dopiero wyjaśniony decyzją organu rentowego odmawiającą prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Stąd nie można było powódce postawić zarzutu spóźnionego złożenia wniosku do pracodawcy. Ponadto sąd I instancji uznał, że powódka legitymowała się niezbędnymi kwalifikacjami, ma wykształcenie średnie ekonomiczne, dwudziestoletnie doświadczenie zawodowe oraz uczestniczyła w szeregu kursów i szkoleń potwierdzonych certyfikatami. W świetle materiału dowodowego pozwany dysponował możliwością zatrudnienia powódki i tylko bezpodstawnie tej powinności unikał. Świadczyły o tym liczne oferty pracy w obu oddziałach w T., jakie pozwany bank zamieszczał na stronach internetowych do 16.6.2017 r. Przeto istniały podstawy, aby zobowiązać pozwanego do ponownego zatrudnienia powódki na stanowisku doradca-kasjer w oddziale Nr 1, za wynagrodzeniem 3.690 zł, na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy. Jednocześnie uchybienie obowiązkowi zatrudnienia zrodziło po stronie pracownika prawo do odszkodowania z art. 471 KC w zw. z art. 300 KP za cały okres pozostawania bez pracy, to jest od chwili zgłoszenia się do pracy do momentu nawiązania stosunku pracy. Odszkodowanie powinno odpowiadać wynagrodzeniu, jakie pracownik mógł uzyskać w przypadku zgodnego z prawem ponownego zatrudnienia. Sąd Okręgowy, oddalając apelację pozwanego, wyraził stanowisko, że trafnie oceniono zgromadzone w sprawie dowody, ponieważ zarówno wykształcenie, jak i doświadczenie powódki, dawały podstawy do przyjęcia określonego wynagrodzenia za pracę oraz stanowiska. W odniesieniu do stanowiska pozwanego banku SO zauważył, że prawidłowe było określenie przez sąd I instancji elementów umowy o pracę (art. 29 pkt 1–5 KP), tak by możliwe było wyegzekwowanie obowiązku nałożonego na pracodawcę. W dalszej części SO odwołał się do orzecznictwa SN (zob. uchwała z 10.9.1976 r., I PZP 48/76, Legalis; wyrok z 12.1.1998 r., I PKN 459/97, Legalis; z 7.1.2000 r., I PKN 441/99, Legalis), które określa zasady postępowania związane z ponownym zatrudnieniem pracownika. Mając powyższe na uwadze, SO orzekł w myśl art. 385 KPC.
Skargę kasacyjną złożył pozwany bank, zaskarżając go w części dotyczącej oddalenia apelacji pracodawcy, wskazując na naruszenie prawa materialnego:
– art. 53 § 5 KP przez uznanie, że powódce służy roszczenie o nawiązanie umowy o pracę, mimo iż po zakończeniu świadczenia rehabilitacyjnego pracownica wystąpiła o rentę z tytułu niezdolności do pracy, kreując tym samym przekonanie o braku odzyskania zdolności do pracy, a tym samym niwecząc przesłankę „niezwłocznego zgłoszenia wniosku”; – art. 53 § 5 KP przez przyjęcie, że dana norma pozwala ustalić treść nowego stosunku pracy, podczas gdy nowe warunki mogą różnić się od tych warunków pracy, jakie powódka miała przed rozwiązaniem poprzedniego stosunku pracy, co w rezultacie doprowadziło do naruszenia zasady swobody umów; – art. 20 ustawy z 25.6.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, przez uznanie, że powódka niezwłocznie po zakończonym świadczeniu rehabilitacyjnym wystąpiła do pozwanego z roszczeniem o nawiązanie stosunku pracy, podczas gdy dopiero po upływie miesiąca od zakończenia świadczenia rehabilitacyjnego wystąpiła do pozwanego z roszczeniem o nawiązanie stosunku pracy; – art. 11 KP w zw. z art. 65 ust. 2 Konstytucji przez ustalenie treści mającego powstać nowego stosunku pracy i pominięcie, że ten obowiązek pozwala stronom na ustalenia jego treści w ramach przepisów KP. Ponadto, w ocenie skarżącego, doszło do naruszenia przepisów postępowania; – art. 321 KPC przez orzeczenie ponad żądanie, powódka nie domagała się bowiem zatrudnienia na czas nieokreślony a bank też nie składał ofert na tego typu zatrudnienie; – art. 233 § 1 KPC przez powołanie się na nieistniejące fakty (treści ofert bankowych wskazanych jako dowód w postępowaniu, na podstawie których sąd ustalił treść nowego stosunku pracy).