Odmowa przyjęcia nowych warunków pracy przez pracownika

Wyrok SN z 16.6.2009 r., I PK 17/09

Monitor Prawa Pracy | 1/2010
Moduł: prawo pracy

Pracownica, która nie będąc w ciąży, złożyła oświadczenie woli o odmowie przyjęcia warunków pracy proponowanych jej przez pracodawcę stosownie do art. 42 § 3 KP, a następnie zaszła w ciążę przed datą rozwiązania stosunku pracy wskutek tego wypowiedzenia, nie działała pod wpływem błędu. Dlatego uchylenie się przez nią od skutków prawnych oświadczenia woli o odmowie przyjęcia proponowanych warunków pracy na podstawie art. 84 § 1 KC w zw. z art. 88 KC i w zw. z art. 300 KP nie jest skuteczne.

Wyrok SN z 16.6.2009 r., I PK 17/09

Przewodniczący Sędzia SN Zbigniew Hajn, Sędziowie SN: Zbigniew Korzeniowski, Romualda Spyt.

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 16.6.2009 r. sprawy z powództwa Ewy P. przeciwko X+Y spółce z o.o. w G. o przywrócenie do pracy, na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku SO w K. z 8.7.2008 r. […],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem SO w K. oddalił apelację powódki od wyroku SR w T. oddalającego jej powództwo o uznanie za bezskuteczne oświadczenia pozwanej o wypowiedzeniu warunków umowy o pracę i przywrócenie jej do pracy na poprzednich warunkach oraz o zasądzenie wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy. Sąd Rejonowy ustalił, że oświadczeniem z 13.12.2006 r., doręczonym 21.12.2006 r., pozwana wypowiedziała powódce umowę o pracę w części dotyczącej miejsca wykonywania pracy z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia, proponując jej od 1.4.2007 r. nowe miejsce wykonywania pracy w mieście C., co uzasadniła przeniesieniem części działalności do nowo otwartego magazynu w C. Powódka 7.2.2007 r. złożyła oświadczenie o odmowie przyjęcia nowych warunków pracy. W związku z tym łączący strony stosunek pracy ustał 31.3.2007 r. w wyniku wypowiedzenia umowy przez pracodawcę z przyczyn niedotyczących pracownika w rozumieniu ustawy z 13.3.2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (t.jedn.: Dz.U. z 2003 r. Nr 90, poz. 844 ze zm., dalej jako: ZwGrupU). Pismem z 13.8.2007 r., doręczonym pozwanej 20.8.2007 r., w związku z powzięciem 13.8.2007 r. wiadomości o swojej ciąży (22. tydzień) powódka wniosła o cofnięcie przez pozwaną wypowiedzenia warunków umowy o pracę z 13.12.2006 r. jako dokonanego wbrew treści art. 177 § 1 KP i uznanie powyższej czynności za bezskuteczną, wskazując, że w dniu rozwiązania umowy o pracę była już w ciąży, o czym w tym dniu jeszcze nie wiedziała. Jednocześnie oświadczyła, że uchyla się od skutków swojego oświadczenia woli wyrażającego zgodę na rozwiązanie z nią umowy o pracę jako złożonego pod wpływem błędu co do istotnych okoliczności wpływających na podjęcie przez nią przedmiotowej decyzji. Oświadczyła ponadto, że pozostaje w gotowości do świadczenia pracy i prosi o dalsze zatrudnienie na dotychczasowych warunkach, jak również o pilne wskazanie miejsca i czasu jej stawiennictwa w miejscu pracy w T. oraz o wypłacenie wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy. Pozwana nie uznała żądań powódki i odmówiła przyznania jej jakichkolwiek świadczeń. Na podstawie opinii biegłego SR ustalił, że powódka w dniu wypowiedzenia jej umowy o pracę nie była w ciąży.

W ocenie sądu złożone powódce wypowiedzenie zmieniające było zgodne z prawem, w dniu wypowiedzenia nie była bowiem w ciąży, a ponadto pozwana mogła to uczynić w myśl ZwGrupU, która pozwala wypowiadać warunki pracy i płacy pracownicom w ciąży (art. 5 ust. 5 pkt 1). Powódka nie wykazała, że w dniu rozwiązania stosunku pracy była w ciąży, co oznacza, że art. 177 § 1 KP nie mógł znaleźć w jej przypadku zastosowania. Sąd uznał, że oświadczenie woli o odmowie przyjęcia nowych warunków umowy o pracę nie zostało złożone przez powódkę pod wpływem błędu (braku wiedzy o ciąży), ponieważ 7.2.2007 r. nie była w ciąży. Gdyby jednak nawet przyjąć, że powódka skutecznie uchyliła się od skutków prawnych swego oświadczenia, to trzeba by uznać, że nie doszło do rozwiązania umowy o pracę ze względu na przyjęcie przez nią nowych warunków pracy. Przysługiwałoby jej wówczas na podstawie art. 22 § 1 KP roszczenie o dopuszczenie do pracy, a nie o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne lub o przywrócenie do pracy oraz miałaby roszczenie o wynagrodzenie za czas gotowości do pracy pod warunkiem wykazania istnienia takiej gotowości (art. 81 § 1 KP). Powódka nie wykazała jednak, że w okresie objętym sporem pozostawała w gotowości do pracy. Wobec tego powództwo okazało się bezzasadne. Niezależnie od tego powódka wniosła odwołanie od wypowiedzenia po upływie terminu z art. 264 § 1 KP, nie wnioskując jednocześnie o przywrócenie terminu i nie uprawdopodobniając okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu (art. 265 KP). A zatem również z tego powodu powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Po rozpoznaniu sprawy na skutek apelacji powódki SO stwierdził, że podziela i uznaje za własne ustalenia faktyczne SR, z tym wyjątkiem, że należy przyjąć, że zachodzi bardzo duże prawdopodobieństwo, że 31.3.2007 r. powódka była już w ciąży. W tym stanie rzeczy sąd uznał tę okoliczność za wykazaną.

Zdaniem SO art. 5 ust. 5 pkt 1 ZwGrupU dopuszcza możliwość dokonania wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy i płacy pracownicy w ciąży. Dlatego wypowiedzenie powódce warunków pracy i płacy było skuteczne oraz zgodne z prawem. Wobec złożenia przez nią oświadczenia o odmowie przyjęcia nowych warunków umowy o pracę doszło do skutecznego rozwiązania tej umowy z upływem okresu wypowiedzenia, tj. 31.3.2007 r. SO podzielił zdanie SR, że oświadczenie powódki o odmowie przyjęcia nowych warunków pracy (wyrażające tym samym dorozumianą zgodę na rozwiązanie stosunku pracy) nie zostało złożone pod wpływem błędu, w chwili jego złożenia bowiem, tj. 7.2.2007 r., powódka nie była w ciąży. Powołując się na wyrok SN z 29.3.2001 r. (I PKN 330/2000, OSNP Nr 1/2003, poz. 11), w którym stwierdzono, że: „termin do wniesienia przez pracownicę odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę – z powołaniem się na ciążę – należy liczyć od chwili dowiedzenia się o ciąży; a nie od dnia doręczenia jej pisma wypowiadającego umowę o pracę”, SO uznał, że 7-dniowy termin do złożenia odwołania od wypowiedzenia został zachowany.

W skardze kasacyjnej powódka zaskarżyła wyrok SO w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 84 § 1 i 2 KC i art. 88 § 1 KC w zw. z art. 42 § 3 KP, przez błędną wykładnię, prowadzącą do wniosku, że mylne wyobrażenie powódki, że jej sytuacja życiowa nie ulegnie zmianie do czasu upływu okresu wypowiedzenia, to jest o stanie rzeczy powstałym w okresie wypowiedzenia, nie stanowiło błędu jej oświadczenia woli, a wiedza powódki o powyższym nie wpłynęłaby, przy rozsądnej ocenie sprawy, na zmianę jej decyzji i w konsekwencji przyjęcie przez sąd, że powódka świadomie pozbawiła się uprawnień pracowniczych związanych z ciążą i macierzyństwem;

2) art. 177 § 1 KP i art. 5 ust. 5 pkt 1 ZwGrupU, przez błędną ich wykładnię prowadzącą do wniosku, że w okresie objęcia szczególną ochroną ciężarnej pracownicy przed rozwiązaniem stosunku pracy (którą powódka była w okresie wypowiedzenia) stosunek pracy łączący strony – wbrew woli powódki i mimo jej uchylenia się od skutków oświadczenia woli – wygasł..

Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 328 § 2 KPC w zw. z art. 233 § 1 KPC i art. 382 KPC, przez wskazanie podstaw faktycznych rozstrzygnięcia przez sąd II instancji sprzecznych z ustaleniami sądu I instancji, dotyczącymi zarówno stanu ciąży powódki w okresie wypowiedzenia i w dniu upływu okresu wypowiedzenia, jak i zachowania terminu przez powódkę do wniesienia odwołania. Rozbieżności te świadczą o dowolności ocen materiału dowodowego dokonywanych przez sądy, które mają bezpośrednie przełożenie na treść rozstrzygnięć wydanych w niniejszej sprawie.

Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku SO i jego zmianę w całości przez uwzględnienie żądania powódki w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy SO w K. do ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 42 § 1 KP, przepisy o wypowiedzeniu umowy o pracę stosuje się odpowiednio do wypowiedzenia wynikających z umowy warunków pracy i płacy. Odesłanie to dotyczy [...]