Ochrona pracowników w przypadku niewypłacalności pracodawcy

Ochrona pracowników w przypadku niewypłacalności pracodawcy

Monitor Prawa Pracy | 12/2011
Moduł: prawo UE, prawo pracy
Ewa Skibińska

Wykładni przepisów art. 3 i 4 dyrektywy 80/987/EWG1 należy dokonywać w ten sposób, że sprzeciwiają się one przepisom krajowym, takim jak w niniejszym postępowaniu, które zobowiązują pracowników w przypadku niewypłacalności pracodawcy, w celu dochodzenia prawa do wypłaty w pełnej wysokości roszczeń o zaległe wynagrodzenie za pracę, do rejestracji w charakterze osoby poszukującej pracy.

Wyrok TS z 17.11.2011 r. w sprawie C 435/10 J.C. van Ardennen przeciwko Raad van bestuur van het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen

Ramy prawne

1. Uregulowania Unii

Na podstawie art. 3 dyrektywy 80/987 państwa członkowskie podejmują środki niezbędne, aby instytucje udzielające gwarancji zapewniły, zgodnie z art. 4, spłatę kwot pozostających do spłaty pracownikom, wynikających z umowy o pracę lub stosunku pracy i dotyczących zapłaty należności za okres poprzedzający wskazaną datę. Roszczenia przejmowane przez instytucję udzielającą gwarancji stanowią kwotę pozostającą do spłaty, odnoszącą się do okresu przed określoną datą, ustaloną przez państwa członkowskie i/lub ewentualnie po niej.

Artykuł 4 dyrektywy 80/987 stanowi:

„1. Państwa członkowskie mają prawo do ograniczania odpowiedzialności instytucji udzielających gwarancji, określonych w art. 3.

2. Jeżeli państwa członkowskie korzystają z prawa określonego w ust. 1, określają długość okresu, w stosunku do którego roszczenia kwot pozostających do spłaty mają być spełnione przez instytucję udzielającą gwarancji. Jednakże nie może to być okres krótszy niż okres obejmujący wynagrodzenie za trzy ostatnie miesiące stosunku pracy przed lub po dacie określonej w art. 3. Państwa członkowskie mogą włączyć ten minimalny trzymiesięczny okres do okresu referencyjnego trwającego nie mniej niż 6 miesięcy.

Państwa członkowskie mające okres referencyjny trwający nie mniej niż 18 miesięcy mogą ograniczyć okres, za który roszczenia kwot pozostających do spłaty będą spełniane przez instytucję udzielającą gwarancji do 8 tygodni. W takim przypadku do wyliczenia minimalnego okresu używa się tych okresów, które są najbardziej korzystne dla pracownika.

3. Ponadto, państwa członkowskie mogą ustalić pułapy wypłat dokonanych przez instytucje udzielające gwarancji. Pułapy te nie mogą być ustalane poniżej poziomu zgodnego społecznie z celem społecznym niniejszej dyrektywy”.

Jeśli państwa członkowskie korzystają z tej możliwości, powiadamiają Komisję o metodach, według których pułap został ustalony.

Zgodnie z art. 5 dyrektywy 80/987: „Państwa członkowskie ustalają szczegółowe zasady organizacji, finansowania i funkcjonowania instytucji gwarancyjnych, szczególnie przestrzegając następujących zasad:

a) aktywa instytucji są niezależne od kapitału obrotowego pracodawców i nie mogą być zajęte w trakcie postępowania upadłościowego;

b) pracodawcy biorą udział w finansowaniu, chyba że jest ono w całości zabezpieczone przez władze publiczne;

c) obowiązek zaspokojenia roszczeń pracowniczych przez instytucję jest niezależny od wykonywania obowiązku finansowania”.

Artykuł 10 dyrektywy 80/987 ma następujące brzmienie: „Niniejsza dyrektywa nie narusza prawa państw członkowskich:

a) do podjęcia środków koniecznych w celu uniknięcia nadużyć;

b) do wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialności finansowej z art. 3 lub zobowiązania gwarancyjnego z art. 7, jeśli okazuje się, że wykonanie zobowiązania nie jest uzasadnione z racji istnienia szczególnych związków między pracownikiem a pracodawcą i wspólnych interesów wyrażających się w sprzecznych z prawem porozumieniach między nimi;

c) wyłączyć lub zmniejszyć odpowiedzialność określoną w art. 3 albo zobowiązanie gwarancyjne określone w art. 7 w przypadkach, gdy pracownik, sam lub wraz ze swoimi bliskimi krewnymi, był właścicielem podstawowej część przedsiębiorstwa lub zakładu pracodawcy i miał znaczący wpływ na jej działalność”.

2. Uregulowania krajowe

Rozdział IV Werkloosheidswet2 dotyczy przejęcia zobowiązań ze stosunku pracy w przypadku niewypłacalności pracodawcy. Zgodnie z art. 61 WW do świadczenia jest uprawniony każdy pracownik, mogący domagać się od pracodawcy, przeciw któremu toczy się postępowanie upadłościowe, wypłaty wynagrodzenia, ekwiwalentu za niewykorzystany urlop lub świadczenia urlopowego.

Artykuł 64 WW stanowi:

„1. Prawo do świadczenia na podstawie niniejszego rozdziału obejmuje:

a) wynagrodzenie za okres nieprzekraczający 13 tygodni bezpośrednio poprzedzający:

1) dzień, w którym stosunek pracy ustał w drodze rozwiązania;

2) dzień, w którym stosunek pracy ustał w drodze porozumienia stron;

3) dzień, w którym stosunek pracy ustał z mocy prawa lub

4) dzień wypowiedzenia umowy o pracę;

b) wynagrodzenie za co najwyżej okres wypowiedzenia obowiązujący wobec pracownika [...];

c) ekwiwalent za niewykorzystany urlop, świadczenie urlopowe i kwoty, które pracodawca jest zobowiązany zapłacić osobie trzeciej w związku ze stosunkiem pracy pracownika [...].

Zgodnie z art. 65 ust. 1 lit. a) WW: Od świadczenia w rozumieniu art. 64 potrąca się w pełnej wysokości dochody z tytułu pracy w charakterze pracownika lub z działalności, której wykonywanie nie zapewnia uznania za pracownika, w okresie ustalonym w art. 64 ust. 1 lit. a) i b)”.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 Besluit registratie CWI3 pracownik uprawniony do [...]