O pojęciu pracodawcy

- glosa do Uchwały SN z 1.2.2017 r., III PZP 11/16

Monitor Prawa Pracy | 8/2017
Moduł: prawo pracy
Grzegorz Wolak

Uwagi wstępne Dekodowanie znaczenia pojęcia „pracodawcy” (jako drugiej obok pracownika strony w stosunku pracy), o którym mowa m.in. w art. 3 KP, od dawna nastręcza trudności, i to zarówno w judykaturze, jak i w piśmiennictwie z zakresu prawa pracy czy ubezpieczeń społecznych. Najlepszym tego dowodem jest liczba orzeczeń SN, w których wyjaśniał on, jaka jednostka organizacyjna może być uznana za pracodawcę, a jaka takiego statusu mieć nie może. Wynika to z niedoskonałej materii jurydycznej obowiązującej w tym względzie, która pojęcie podmiotowości po stronie pracodawcy odrywa od pojęcia podmiotowości obowiązującego w prawie cywilnym. W konsekwencji jednostki organizacyjne, które nie mają osobowości prawnej (ta jest cechą normatywną1, nie można jej nabyć na zasadzie domniemania ani obowiązywania jakiejś normy zwyczajowej2) ani nawet zdolności prawnej (art. 331 KC), mogą być pracodawcami na gruncie prawa pracy. De lege lata warunkiem zdolności do występowania w charakterze pracodawcy nie jest posiadanie przez daną jednostkę organizacyjną zdolności do samodzielnego występowania w obrocie cywilnoprawnym w charakterze podmiotu praw i obowiązków. Artykuł 3 KP wciąż przyjmuje bowiem zarządczą, a nie właścicielską koncepcję pracodawcy. Pracodawcami mogą być także jednostki organizacyjne występujące w obrocie prawnym jako twory „spersonifikowane (komitety, zespoły, zrzeszenia producentów itp.)”3. W glosowanej uchwale z 1.2.2017 r.4 SN wyraził zapatrywanie, że: „Pracodawcą pracowników zatrudnionych w Biurze byłego Prezydenta RP jest to Biuro, a ich stosunki pracy wygasają z dniem śmierci byłego Prezydenta RP (art. 3 w zw. z art. 632 § 1 i 2 KP)”. W pozostałym zakresie odmówił podjęcia uchwały. W sprawie tej żądanie pozwu obejmowało różne świadczenia ze stosunku pracy, który ustał. W pozwie jako stronę pozwaną określono dwa podmioty: Skarb Państwa – Biuro Byłego Prezydenta RP oraz M.J. – spadkobierczynię byłego Prezydenta RP, w którego biurze jako Biurze Byłego Prezydenta RP powódka była zatrudniona.