Niezdolność pracownika do pracy wskutek choroby

Wyrok z 20.10.2008 r., I PK 60/08

Monitor Prawa Pracy | 11/2009
Moduł: prawo pracy

1. Przez użyte w art. 53 § 1 pkt 1 lit. b) KP wyrażenie „w okresie pobierania zasiłku” należy, co do zasady, rozumieć okres faktycznego pobierania (wypłacania przez ZUS) zasiłku chorobowego. Inaczej mówiąc, dopóki pracownik pobiera zasiłek chorobowy wypłacany przez ZUS, dopóty pracodawca nie może rozwiązać umowy o pracę na podstawie tego przepisu. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy pracownik pobiera zasiłek chorobowy, ale następuje to, mimo że świadczenie nie przysługuje (np. po wyczerpaniu okresu zasiłkowego, wskutek błędu organu itp).

2. Sąd pracy, rozpoznając powództwo o przywrócenie do pracy po rozwiązaniu umowy o pracę na podstawie art. 53 § 1 lit. b) KP, powinien dla dokonania oceny, czy zasiłek chorobowy w dacie rozwiązania umowy pracownikowi nie przysługiwał, a organ rentowy nie wydal w tym zakresie decyzji, wyznaczyć stronom termin do złożenia wniosku o wydanie takiej decyzji (art. 177 § 2 KPC).

3. Jeżeli postępowanie przed organem rentowym zostanie wszczęte, sąd pracy zawiesza postępowanie (art. 177 § 1 pkt 3 KPC). Ostateczna decyzja organu rentowego będzie dla sądu wiążąca lub wskutek odwołania od decyzji organu rentowego (art. 366 KPC) do sądu ubezpieczeń społecznych wystąpi powaga rzeczy osądzonej.

Wyrok z 20.10.2008 r., I PK 60/08

Przewodniczący Sędzia SN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Józef Iwulski (sprawozdawca), Romualda Spyt.

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 20.10.2008 r. sprawy z powództwa Ewy G. przeciwko Jednostce Wojskowej w O. o przywrócenie do pracy, wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku SO w O. z 27.11.2007 r. […],

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę SO w O. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z 1.1.2007 r. SR w O. oddalił powództwo Ewy G. przeciwko Jednostce Wojskowej w O. o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy.

Sąd ten ustalił, że powódka, zatrudniona u pozwanego na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, pobierała zasiłek chorobowy w następujących okresach:

1) 15–22.5.2006 r. (8 dni choroby o symbolu F28);

2) 23.5.–11.6.2006 r. (20 dni choroby o symbolu F32);

3) 12.6.– 2.7.2006 r. (21 dni choroby o symbolu F32);

4) 3–23.7.2006 r. (21 dni choroby o symbolu F32);

5) 24.7.–13.8.2006 r. (21 dni choroby o symbolu F32);

6) 14–21.8.2006 r. (8 dni choroby o symbolu G54);

7) 22–28.8.2006 r. (7 dni choroby o symbolu G54);

8) 29.8.–1.9.2006 r. (4 dni choroby o symbolu G54);

9) 4–24.9.2006 r. (21 dni choroby o symbolu F32);

10) 25.9.– 24.10.2006 r. (30 dni choroby o symbolu F32);

11) 16.11.–15.12.2006 r. (30 dni choroby o symbolu F32);

12) 16.12.2006 r.–14.1.2007 r. (30 dni choroby o symbolu F32);

13) 15.1.–13.2.2007 r. (30 dni choroby o symbolu F32),

Wystawione powódce zwolnienia lekarskie nie zawierały informacji o kodach chorób. Powódka nie składała wniosku o świadczenie rehabilitacyjne. W piśmie z 28.12.2006 r., sporządzonym na wniosek pozwanego, ZUS Oddział w O. stwierdził, że do okresu zasiłkowego wlicza się okresy poprzedniej niezdolności do pracy spowodowanej tą samą chorobą, jeżeli przerwa pomiędzy ustaniem poprzedniej a powstaniem ponownej choroby nie przekroczyła 60 dni i okresy te należy traktować jako jeden okres zasiłkowy. W kolejnym piśmie z 18.5.2007 r. ZUS wskazał, że okres zasiłkowy u powódki uległ zakończeniu 15.11.2006 r., gdyż okres między 14.8.2006 r. a 1.9.2006 r. należy traktować jako chorobę współistniejącą. Powołany przez sąd I instancji biegły stwierdził u powódki występowanie zaburzeń adaptacyjnych o obrazie lękowo-depresyjnym w okresie od maja 2006 r. do lutego 2007 r. Według biegłego zaświadczenie wystawione za okres 15–22.5.2006 r. zawiera prawdopodobnie błędną klasyfikację choroby, ponieważ symbol F28 dotyczy zaburzeń psychotycznych, bez wglądu do historii choroby nie można zaś jednoznacznie stwierdzić, na jakie zachorzenie cierpiała powódka. Według biegłego, z zaświadczenia lekarskiego wynika, że w okresie 14.8.–1.9.2006 r. było to schorzenie neurologiczne G54, czyli inne niż te, na które powódka zapadała w okresie wcześniejszym. Przerwa w chorobie wywołanej przyczynami depresyjnymi trwała 21 dni. Ponadto SR ustalił, że 10.1.2007 r. powódka stawiła się do pracy, oświadczając, że chce wrócić do jej wykonywania. Tego dnia pozwany wręczył powódce oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia, powołując się na pismo ZUS, zgodnie z którym okres objęty zwolnieniami lekarskimi od 15.5.2006 r. do 15.11.2006 r. należy zaliczyć do jednego okresu zasiłkowego.

Sąd I instancji uznał, że spór dotyczy w pierwszej kolejności ustalenia, czy okresy przebywania powódki na zwolnieniach lekarskich należy „zliczyć” do jednego okresu zasiłkowego i ocenić, czy okres zasiłkowy został wyczerpany. Według sądu powódka wyczerpała okres zasiłkowy z tytułu jednej choroby (o symbolu F32), bez wliczania okresu zasiłkowego z tytułu choroby o symbolu G54. Chociaż pierwsza niezdolność powódki do pracy trwała 15–22.5.2006 r. i dotyczyła choroby o symbolu F28, to nawet przy pominięciu tego okresu, inne okresy zwolnień lekarskich obejmują tę samą jednostkę chorobową o symbolu F32. Ponadto sąd ten zauważył, że przerwa pomiędzy okresami niezdolności spowodowanymi tą chorobą (o symbolu F32) nie przekraczała 60 dni (wynosiła 21 dni, a wliczając także sobotę i niedzielę – 23 dni). Kolejne okresy niezdolności powódki do pracy 22.5.–14.8.2006 r. oraz 4.9.2006 r.–13.2.2007 r. spowodowane były tą samą jednostką chorobową, a zatem powinny być wliczone do jednego okresu zasiłkowego. Zdaniem SR to, że w czasie przerwy pomiędzy okresami niezdolności spowodowanymi chorobą o symbolu F32 wystąpiła u powódki choroba współistniejąca o symbolu G54, nie ma wpływu na ocenę, iż doszło do wyczerpania okresu zasiłkowego. Sąd I instancji dalej wywiódł, że powódka wyczerpała 182-dniowy okres zasiłkowy (przy uwzględnieniu okresu pobierania wynagrodzenia chorobowego), gdyż 10.1.2007 r. na zwolnieniu lekarskim z tytułu jednej choroby przybywała już 258 dni. Skoro upłynął okres pobierania przez powódkę zasiłku chorobowego, a do chwili rozwiązania umowy o pracę powódka nie złożyła wniosku o świadczenie rehabilitacyjne (ani tym bardziej go nie pobierała), to pozwany nie miał obowiązku wyczekiwania na ewentualne złożenie przez powódkę takiego wniosku do organu rentowego. Z tego względu pozwany miał prawo rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia i nie naruszył w tym względzie przepisów prawa pracy o rozwiązywaniu umów o pracę w trybie określonym w art. 53 KP. Złożył bowiem powódce stosowne oświadczenie wówczas, gdy ta przybyła do pracy, chociaż nie ustała jeszcze przyczyna nieobecności (zwolnienie lekarskie zostało wystawione do 13.2.2007 r.).

Wyrokiem z 27.11.2007 r. SO w O. oddalił apelację powódki, nie obciążając jej kosztami procesu za instancję odwoławczą. Sąd ten podzielił ustalenia faktyczne oraz ich ocenę prawną SR i nie uznał argumentacji powódki, która twierdziła, że dysponowała zwolnieniami lekarskimi stwierdzającymi niezdolność do pracy i wystawionymi przez 3 różnych lekarzy z tytułu różnych schorzeń oznaczonych symbolami F 28, F 32 i G 54, wobec czego łączenie okresów zasiłkowych jest nieprawidłowe. Sąd odwoławczy zwrócił uwagę, że łączenie okresów zasiłkowych zostało przewidziane w art. 9 ust. 1 ustawy z 25.6.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.jedn.: Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 267 ze zm.; dalej jako: ZasiłkiU) pod warunkiem „nieprzerwanej niezdolności do pracy”. Zdaniem SO, okres zasiłkowy w przypadku powódki nie został przerwany, skoro z materiału dowodowego wynika, że była leczona w okresie 11.8.–1.9.2006 r., a następne zwolnienie lekarskie wydane przez tego samego lekarza obejmowało okres od 4.9.2006 r. Przerwa pomiędzy tymi okresami (2–3.9.2006 r.) wystąpiła w sobotę i niedzielę, a więc w dniach, które w zakładzie pracy pozwanego są dniami wolnymi od pracy. W tych 2 dniach powódka nie miała obowiązku świadczenia pracy i w związku z tym można mówić, co najwyżej o „przerwie technicznej”, która spowodowała przerwę w datach wydania kolejnego zwolnienia lekarskiego powódki, a nie o przerwaniu okresu zasiłkowego w rozumieniu art. 9 ust. 1 ZasiłkiU. Poza tym trudno mówić o gotowości powódki do podjęcia pracy, skoro tuż po skończeniu jednego zwolnienia lekarskiego, w 2 dni później, jej stan zdrowia „kazał lekarzowi skierować ją na kolejne zwolnienie z pracy”. W dodatku powódka nie wykazała, że 2–3.9.2006 r. odzyskała zdolność do świadczenia pracy. W ocenie SO „przerwa techniczna” oznacza, że można wliczać wszystkie okresy niezdolności powódki do pracy przy spełnieniu warunku ich nieprzerwalności. W związku z tym na dzień rozwiązania umowy o pracę, czyli 10.1.2007 r., powódka była niezdolna do pracy przez okres 241 dni, a w dacie rozwiązania umowy nie odzyskała zdolności do pracy. W ocenie SO „na marginesie” należy zauważyć, że nawet, przyjmując „przerwalność okresu zasiłkowego” 2–3.9.2006 r. w rozumieniu art. 9 ust. 1 ZasiłkiU, ma zastosowanie art. 9 ust. 2 ZasiłkiU, na podstawie którego do okresu zasiłkowego zalicza się okresy poprzedniej niezdolności do pracy spowodowanej tą samą chorobą, jeżeli przerwa między ustaniem poprzedniej a powstaniem ponownej niezdolności do pracy nie przekracza 60 dni. Podzielając w tym względzie wywody SR, SO podniósł, że przerwa pomiędzy okresami niezdolności spowodowanymi chorobą o symbolu F32 nie przekracza 60 dni (wynosiła 21 dni, a wliczając również sobotę i niedzielę 2–3.9.2006 r. – 23 dni). Kolejne okresy niezdolności powódki do pracy od 22.5.2006 r. do 13.8.2006 r. oraz od 4.9.2006 r. do 13.2.2007 r. były spowodowane tą samą jednostką chorobową, a zatem powinny być wliczone do jednego okresu zasiłkowego. Po zsumowaniu okresów zasiłkowych spowodowanych tą chorobą (o symbolu F 32) wynika, że w dniu rozwiązania stosunku pracy powódka przebywała na zasiłku chorobowym spowodowanym tą chorobą przez okres 212 dni (23.5–13.8.2006 r. – 83 dni i 4.9.2006 – 10.1.2007 r. – 129 dni).

Wyrok SO powódka zaskarżyła skargą kasacyjną, zarzucając naruszenie:

1) art. 9 ust. 1 i 2 ZasiłkiU „poprzez błędną i prawnie niedopuszczalną interpretację art. 9 ust. 1 ZasiłkiU przyjmującą, iż po okresie nieprzerwanej niezdolności do pracy może wystąpić tzw. przerwa techniczna, po której to przerwie następuje nowe zwolnienie od świadczenia pracy, ale okres tej przerwy technicznej nie powoduje przerwania okresu zasiłkowego”,

2) art. 53 § 1 pkt 1 lit. b) KP „poprzez jego wadliwą interpretację zakładającą, iż w wypadku zaistnienia tzw. przerwy technicznej bez udowodnienia niezdolności do świadczenia pracy można przyjąć, iż ustawowe przesłanki tego przepisu zostały spełnione i rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia w trybie wynikającym z tego przepisu jest zgodne z prawem”,

3) art. 233 KPC przez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów polegające na błędnej ocenie zebranego materiału dowodowego i przyjęcie, że powódka 2–3.9.2006 r. nadal była chora i nie miała zdolności do świadczenia pracy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powódka wywiodła w szczególności, że art. 9 ust. 1 ZasiłkiU nie przewiduje „instytucji przerwy technicznej do liczenia okresu zasiłkowego”. Wadliwe było też przyjęcie przez SO, że powódka nie wykazała odzyskania 2–3.9.2006 r. zdolności do świadczenia pracy, skoro nawet biegły wyraźnie stwierdził w opinii, że nie ma dowodu medycznego, aby w tych dniach była chora na jakąkolwiek chorobę i była niezdolna do pracy. Niezdolności do pracy – według skarżącej – nie można mylić z brakiem obowiązku świadczenia pracy. Odnosząc się z kolei do zaprezentowanych przez SO „na marginesie” uwag co do ewentualnej „przerywalności” okresu zasiłkowego, powódka wskazała, że w jej przypadku regulacja art. 9 ust. 2 ZasiłkiU nie mogła być zastosowana, ponieważ doszło do przerwania niezdolności do pracy oraz do „przerwania powstania niezdolności z dwóch różnych chorób”.. Przepis ten dotyczy natomiast wyłącznie niezdolności do pracy spowodowanej tą samą chorobą. Zdaniem skarżącej okres zasiłkowy rozpoczynający bieg od 15.5.2006 r. został przerwany po 1.9.2006 r. i od 4.9.2006 r. rozpoczął się kolejny. Skarżąca dodała, że w świetle orzeczenia SN z 10.1.2003 r., I PK 144/02, MoPr, Nr 10/2004, s. 8 w rozpoznawanej sprawie nie mógł być zastosowany art. 9 ust. 2 ZasiłkiU, skoro SO przyjął wadliwe wstępne założenie o istnieniu „przerwy technicznej”.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bezzasadny jest [...]