Członkostwo w spółce komandytowej a obowiązek ubezpieczenia społecznego

Wyrok SN z 15.7.2020 r., II UK 336/18

Monitor Prawa Pracy | 12/2020
Moduł: prawo pracy
DOI: 10.32027/MOPR.20.12.6

Przystąpienie komandytariusza w formie aktu notarialnego do zarejestrowanej spółki komandytowej, która prowadzi pozarolniczą działalność, przesądza o nabyciu w dacie notarialnego przystąpienia do spółki statusu prawnego jej wspólnika, który w związku i z tytułu prowadzonej przez spółkę pod własną firmą pozarolniczej działalności zostaje jako jej wspólnik objęty obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi, chyba że podlega już innemu obligatoryjnemu tytułowi ubezpieczeń społecznych.

Wyrok SN z 15.7.2020 r., II UK 336/18, niepubl.


Stan faktyczny

Wnioskodawca do 31.8.2016 r. był zatrudniony na podstawie umowy o pracę w spółce F. i z tego tytułu podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, w tym obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu. W dniu 31.8.2016 r. stał się niezdolny do pracy z powodu choroby i za ten dzień pracodawca wypłacił mu wynagrodzenie na podstawie art. 92 KP. Po ustaniu zatrudnienia w spółce wnioskodawca z powodu choroby był nadal nieprzerwanie niezdolny do pracy do 31.1.2017 r. W dniu 25.10.2016 r., w trakcie pobierania zasiłku chorobowego, zgłosił się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej jako wspólnik jednoosobowej spółki komandytowej od 1.9.2016 r. Po dokonaniu zgłoszenia do ubezpieczeń nie opłacił składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne ani na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe za okres od września 2016 r. do stycznia 2017 r. Ponadto mimo trzykrotnych wezwań nie dostarczył do organu rentowego dokumentu ZUS Z-3b. Decyzją z 6.7.2017 r. organ rentowy stwierdził okresy podlegania wnioskodawcy – z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności oraz bycia wspólnikiem spółki komandytowej – obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz dobrowolnemu chorobowemu. Wnioskodawca podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu, obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 1.11.2000 r. do 28.2.2002 r., od 1 kwietnia do 31.5.2002 r., od 1 lipca do 30.9.2002 r., od 1.11.2002 r. do 31.7.2003 r., od 13.8.2003 r. do 31.8.2004 r., od 1.2.2017 r., oraz podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu, obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu bez dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od 9.2.1999 r. do 31.10.2000 r., od 1 do 31.3.2002 r., od 1 do 30.6.2002 r., od 1 do 31.10.2002 r., od 1.9.2016 r. do 31.1.2017 r. Był zobowiązany do opłaty składek wyłącznie na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne od 1 do 30.9.2004 r., od 1 marca do 30.6.2016 r. i od 1 lipca do 31.8.2016 r. Od wskazanej decyzji w przedmiocie podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu nie zostało wniesione przez wnioskodawcę odwołanie i decyzja ta jest prawomocna. Przy takich ustaleniach faktycznych SR uznał odwołania od wszystkich trzech zaskarżonych decyzji organu rentowego za nieuzasadnione i wyrokiem z 17.1.2018 r. oddalił odwołania wnioskodawcy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 6.12.2016 r., którą odmówiono mu prawa do zasiłku chorobowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres od 1 września do 27.11.2016 r., od decyzji z 20.1.2017 r., którą organ rentowy uchylił decyzję z 4.10.2016 r. i odmówił wnioskodawcy prawa do zasiłku chorobowego za okres od 1.9.2016 r. do 15.1.2017 r. z tytułu zatrudnienia w Fusion Polska spółce z o.o. (dalej jako Fusion Polska lub Spółka) oraz od decyzji z 2.2.2017 r. odmawiającej wnioskodawcy prawa do zasiłku chorobowego za okres od 16.1.2017 r. do 31.1.2017 r. z tytułu zatrudnienia w Fusion Polska. W pierwszej kolejności sąd I instancji podniósł, że poza sporem pozostawało, iż wnioskodawca w okresie od 31.8.2016 r. do 31.1.2017 r. był niezdolny do pracy z powodu choroby. Sporna kwestia dotyczyła natomiast przyznania wnioskodawcy prawa do zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia w spółce F., począwszy od 1.9.2016 r. oraz podlegania przez wnioskodawcę dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej i bycia wspólnikiem spółki komandytowej. Sąd Rejonowy, wskazując na decyzję organu rentowego z 6.7.2017 r. stwierdzającą schemat i okresy podlegania wnioskodawcy z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności oraz bycia wspólnikiem spółki komandytowej obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i dobrowolnemu chorobowemu – podkreślił, że decyzja ta jest prawomocna wobec jej niezaskarżenia i wiąże w rozpatrywanej sprawie. Wobec powyższych ustaleń, powołując art. 1 ust. 1 i art. 6 ust. 1 ustawy z 25.6.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 870 ze zm.; dalej jako ZasiłkiU lub ustawa zasiłkowa), SR uznał, że wnioskodawca w okresie od 1 września do 27.11.2016 r. nie podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz bycia wspólnikiem spółki komandytowej, a zatem nie miał prawa do zasiłku chorobowego za ten okres. Wobec prowadzenia w okresie od 1.9.2016 r. do 31.1.2017 r. działalności gospodarczej nabył on nowy (niepracowniczy) tytuł do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Oznacza to, że wnioskodawca nie miał prawa do zasiłku chorobowego za okres od 1 września do 31.1.2017 r. z tytułu zatrudnienia w spółce F., zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 2 ZasiłkiU. Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z 13.6.2018 r. oddalił apelację wnioskodawcy, podzielając ustalenia faktyczne sądu I instancji, jak i ich ocenę prawną. Zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 2 ZasiłkiU, zasiłek chorobowy z tytułu niezdolności do pracy powstałej w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak i z tytułu niezdolności do pracy powstałej po ustaniu tytułu ubezpieczenia nie przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli osoba niezdolna do pracy kontynuuje działalność zarobkową lub podjęła działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającą prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby. Ustawa zasiłkowa przy tym nie definiuje pojęcia działalności zarobkowej. W ocenie sądu II instancji wykładnia pojęcia działalności zarobkowej poprzez porównanie art. 13 ust. 1 pkt 2 z art. 17 ust. 1 ZasiłkiU przewidującego utratę prawa do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, w razie wykonywania pracy zarobkowej lub niezgodnego z przeznaczeniem wykorzystania zwolnienia lekarskiego – prowadziła do wniosku, że zakres przedmiotowy pojęcia „działalności zarobkowej” jest szerszy od pojęcia „praca zarobkowa” i obejmuje różne formy prowadzenia działalności, w ramach której ubezpieczony uzyskuje dochód. Działalność zarobkowa to działalność stanowiąca źródło dochodu z tytułu własnej pracy, niezależnie od podstawy jej wykonywania. Tego rodzaju działalność stanowi tytuł do ubezpieczenia społecznego, a więc czyni zbędną ochronę ubezpieczeniową z tytułu poprzedniej, zakończonej działalności. W myśl art. 3 ust. 1 ZasiłkiU przez pojęcie tytułu ubezpieczenia chorobowego należy rozumieć zatrudnienie lub inną działalność, których podjęcie rodzi obowiązek ubezpieczenia chorobowego lub uprawnienie do objęcia tym ubezpieczeniem na zasadach dobrowolności. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 2 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 266 ze zm., dalej jako: SysUbSpołU lub ustawa systemowa), dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 8 i 10, w tym wskazane w pkt 5 osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące. Przy tym stosownie do treści art. 13 pkt 4 SysUbSpołU osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu w okresach od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z 6.3.2018 r. – Prawo przedsiębiorców (t.jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 1292 ze zm.). Sąd Okręgowy przypomniał, że wnioskodawca do 31.8.2016 r. był zatrudniony na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu podlegał ubezpieczeniom społecznym, w tym obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu. Natomiast w okresie od 1.9.2016 r. do 31.1.2017 r. jako wspólnik spółki komandytowej, prowadził działalność stanowiącą tytuł do podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu. Jednakże za okres od września 2016 r. do lipca 2017 r. nie opłacił składek na ubezpieczenia społeczne – w tym na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe – pomimo zgłoszenia do tych ubezpieczeń. Powyższe oznaczało, że wnioskodawca nabył nowy tytuł do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym i w związku z tym nowym tytułem przysługiwałby mu zasiłek chorobowy. Z kolei nieopłacenie składek powoduje, że wnioskodawca został wyłączony z dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, co potwierdzała prawomocna decyzja organu rentowego z 6.7.2017 r. Wobec tego brak było podstaw do przyznania wnioskodawcy zasiłku chorobowego za okres od 1 września do 31.1.2017 r. z tytułu zatrudnienia pracowniczego w spółce F., skoro ubezpieczenie z tego tytułu ustało z dniem 31.8.2016 r., a nabył on nowy tytuł do objęcia ubezpieczeniem społecznym jako wspólnik spółki komandytowej. W skardze kasacyjnej od tego wyroku, zaskarżając go w całości, wnioskodawca zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 13 ust. 1 pkt 2 ZasiłkiU, wobec ustalenia, że nastąpiły okoliczności wskazane w tym przepisie powodujące, iż nie przysługuje wnioskodawcy zasiłek chorobowy. Zdaniem skarżącego sąd II instancji przyjął, że przesłanką do odmowy przyznania mu zasiłku chorobowego jest posiadanie przez niego od 1.9.2016 r. ubezpieczenia społecznego z tytułu bycia wspólnikiem spółki komandytowej. Tym samym sąd odwoławczy dopuścił się w niniejszej sprawie oczywistego błędu. Nie zbadano bowiem, czy wnioskodawca faktycznie, czynnie wykonywał jakieś czynności jako wspólnik spółki komandytowej, które mogłyby przynieść mu dochód. Samo pozostawanie wspólnikiem w spółce osobowej nie może stanowić przeszkody do uzyskania zasiłku chorobowego z tytułu umowy o pracę, a dopiero ustalenie, że wnioskodawca czynnie prowadził działalność zarobkową, co uzasadniałoby odmowę zapłaty zasiłku chorobowego.