Zobowiązanie pracodawcy do ułatwiania pracownikom podnoszenia kwalifikacji zawodowych

A A A

Na mocy art. 17 KP i art. 94 ust. 6 KP pracodawca jest obowiązany ułatwiać pracownikom podnoszenie kwalifikacji zawodowych, przy czym przez podnoszenie kwalifikacji zawodowych rozumie się zdobywanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności przez pracownika, z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą.

Szczegółowo zagadnienia związane z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych uregulowane zostały w art. 1031–1036 KP. Przepisy te zostały dodane ustawą nowelizującą z 20.5.2010 r., która weszła w życie 16.7.2010 r. Wcześniej problematyka ta była uregulowana w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej oraz Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 12.10.1993 r. w sprawie zasad i warunków podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego dorosłych (Dz.U. Nr 103, poz. 472; dalej jako: rozporządzenie), jednak na skutek orzeczenia TK art. 103 KP oraz wydane na jego podstawie rozporządzenie utraciły moc od 11.4.2010 r. (zob. wyroku TK z 31.3.2009 r., K 28/08, OTK-A Nr 3/2009, poz. 28). W orzecznictwie podkreśla się, że utrata mocy obowiązującej przez art. 103 KP oraz wydanego na jego podstawie rozporządzenia nie powoduje nieważności zawartej na ich podstawie umowy o finansowanie przez pracodawcę kosztów nauki pracownika (zob. wyrok SN z 21.11.2011 r., II PK 48/11, OSNP Nr 21–22/2012, poz. 259).

Obowiązek ułatwiania pracownikom podnoszenia kwalifikacji zawodowych nie oznacza, że pracownik może domagać się od pracodawcy zorganizowania i przeprowadzenia określonego rodzaju szkolenia (zob. wyrok SN z 25.5.2000 r., I PKN 657/99, OSNAPiUS Nr 22/2001, poz. 660 oraz wyrok SN z 5.6.1998 r., II UKN 80/98, OSNAPiUS Nr 11/1999, poz. 380). Przez „ułatwianie”, w tym przypadku, należy bowiem rozumieć nieodmawianie bez uzasadnionych przyczyn zgody na korzystanie z wybranej przez pracownika formy kształcenia oraz tworzenie pozytywnej atmosfery wobec uczących się pracowników (zob. uchwała SN z 10.3.2005 r., II PZP 2/05, OSNP Nr 16/2005, poz. 240).

Zgodnie z art. 183b § 1 ust. 3 KP za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu uważa się różnicowanie przez pracodawcę sytuacji pracownika z jednej lub kilku przyczyn określonych w art. 183a § 1 KP, którego skutkiem jest m.in. pominięcie przy typowaniu do udziału w szkoleniach podnoszących kwalifikacje zawodowe, chyba że pracodawca udowodni, że kierował się obiektywnymi powodami. Różnicowanie sytuacji pracowników, również w kwestii ułatwiania możliwości podnoszenia kwalifikacji zawodowych, jeśli wynika z zastosowania przez pracodawcę niedozwolonego kryterium, a więc w szczególności gdy dyferencjacja praw pracowniczych nie ma oparcia w odrębnościach związanych z ciążącymi obowiązkami, sposobem ich wypełnienia czy też kwalifikacjami może prowadzić do naruszenia zasady równego traktowania pracowników (art. 112 KP) i zasady niedyskryminacji w zatrudnieniu (art. 113 KP; zob. wyrok SN z 5.10.2007 r., II PK 14/07, OSNP Nr 21–22/2008, poz. 311). Dyskryminacją jest nieusprawiedliwione obiektywnymi powodami gorsze traktowanie pracownika ze względu na niezwiązane z wykonywaną pracą cechy lub właściwości dotyczące go osobiście i istotne ze społecznego punktu widzenia, przykładowo wymienione w art. 183a § 1 KP, bądź ze względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy (zob. wyrok SN z 2.10.2012 r., II PK 82/12, OSNP Nr 17–18/2013, poz. 202). W konsekwencji odbywanie aplikacji radcowskiej może być uznane za przyczynę dyskryminacji, gdy jest związane z osobą pracownika, a nie z jego pracą. Aby stwierdzić nierówne traktowanie, firma nie musi zatrudniać innego pracownika znajdującego się w identycznej sytuacji co osoba dyskryminowana (zob. wyrok SN z 14.1.2013 r., I PK 164/12, niepubl.). Warto jednak podkreślić, że o ile pracodawca nie może zakazać pracownikowi podjęcia aplikacji, o tyle jeśli nastąpi to bez wcześniejszego poinformowania przełożonych, trzeba je traktować jako jednostronną zmianę warunków zatrudnienia (zob. wyrok SN z 13.6.2012 r., II PK 315/11, niepubl.).

W orzecznictwie wskazywano również, że pracownicy jako przejawy mobbingu wskazują takie okoliczności, jak: konieczność odbycia stażu na nauczyciela dyplomowanego czy doszkolenia z języka obcego, nie podnosząc jednocześnie, że dyrekcja wymagała od nich podnoszenia kwalifikacji zawodowych. W ocenie sądu rozwój kariery zawodowej jest przede wszystkim własnym i dobrowolnym wyborem nauczyciela, którego nikt nie zmusza do uzyskiwania kolejnych stopni zawodowych, niemniej jednak oczekiwanie podnoszenia kwalifikacji zawodowych należałoby uznać za obiektywnie uzasadniony wymóg wobec nauczyciela (zob. wyrok SA w Krakowie z 22.1.2013 r., III APa 23/12, niepubl.).

Pracodawca zawiera z pracownikiem podnoszącym kwalifikacje zawodowe umowę określającą wzajemne prawa i obowiązki stron. Umowę co do zasady zawiera się na piśmie, jednak nie ma obowiązku zachowania tej formy, jeżeli pracodawca nie zamierza zobowiązać pracownika do pozostawania w zatrudnieniu po ukończeniu podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe przysługują określone w art. 1031 § 2 KP uprawnienia, a mianowicie: urlop szkoleniowy, zwolnienie z całości lub części dnia pracy, na czas niezbędny, by punktualnie przybyć na obowiązkowe zajęcia oraz na czas ich trwania. Ponadto za czas urlopu szkoleniowego oraz za czas zwolnienia z całości lub części dnia pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Pracodawca może również przyznać pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe dodatkowe świadczenia, w szczególności pokryć opłaty za kształcenie, przejazd, podręczniki i zakwaterowanie (zob. wyrok SN z 21.11.2011 r., II PK 48/11, MoPr Nr 3/2012). Pracownikowi zdobywającemu lub uzupełniającemu wiedzę i umiejętności na zasadach innych niż określone w art. 1031–1035 KP mogą być przyznane: zwolnienie z całości lub części dnia pracy bez zachowania prawa do wynagrodzenia lub urlop bezpłatny – w wymiarze ustalonym w porozumieniu zawieranym między pracodawcą a pracownikiem. Decydując się na zawarcie umowy, pracownik musi się liczyć z tym, że w razie niepodjęcia bez uzasadnionych przyczyn podnoszenia kwalifikacji zawodowych albo przerwania podnoszenia tych kwalifikacji, jak również w przypadku wcześniejszego rozwiązania umowy o pracę, niż to wynikało z umowy stron, ma zastosowanie zasada proporcjonalnego, do okresu zatrudnienia po ukończeniu podnoszenia kwalifikacji zawodowych lub okresu zatrudnienia w czasie ich podnoszenia, rozliczania kosztów szkolenia pracownika pokrytych przez pracodawcę (zob. wyrok SN z 13.3.2012 r., II PK 173/11, OSNP Nr 3–4/2013, poz. 35).

Warto wskazać, że umowa o dofinansowanie dokształcania zawodowego jest czynnością prawną uzupełniającą treść stosunku pracy jedynie wówczas, gdy nałożenie na pracownika obowiązku podnoszenia kwalifikacji zawodowych wynika z jej postanowień (zob. wyrok SN z 20.4.2006 r., I UK 260/05, OSNP Nr 9–10/2007, poz. 140). Natomiast co do zasady umowa o podnoszeniu kwalifikacji zawodowych stanowi umowę prawa pracy, związaną z umową o pracę, lecz od niej odrębną (zob. wyrok SN z 25.1.2005 r., I PK 144/04, OSNP Nr 17/2005, poz. 265; wyrok SN z 29.11.2000 r., I PKN 118/00, OSNP Nr 13/2002, poz. 308; wyrok SN z 12.10.1999 r., I PKN 292/99, OSNP Nr 4/2001, poz. 112). W rezultacie powództwo byłego pracownika o ustalenie, że nie istnieje zobowiązanie do zwrotu kosztów poniesionych przez pracodawcę w związku z nauką pracownika w czasie zatrudnienia, jest sprawą ze stosunku pracy o roszczenie związane ze stosunkiem pracy (zob. uchwała SN z 19.7.1990 r., III PZP 13/90, OSNC Nr 2–3/1991, poz. 22). Natomiast roszczenie pracodawcy z tytułu zwrotu kosztów poniesionych na szkolenie pracownika podlega przedawnieniu z art. 291 § 1 KP (zob. uchwała SN z 26.3.1986 r., III PZP 17/86, OSNC Nr 2–3/1987, poz. 26).

Konsekwencją charakteru prawnego umowy o podnoszeniu kwalifikacji zawodowych jest to, że wypadek, który pozostaje w związku z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych przez pracownika, co do zasady nie może zostać uznany za wypadek przy pracy czy wypadek zrównany z wypadkiem przy pracy (zob. wyrok SN z 20.4.2006 r., I UK 260/05, OSNP Nr 9–10/2007, poz. 140 oraz wyrok SN z 5.6.1998 r., II UKN 80/98, OSNAPiUS Nr 11/1999, poz. 380). Oznacza to również, że podróż pracownika pozostająca w związku z podnoszeniem przez niego kwalifikacji nie stanowi podróży służbowej w rozumieniu art. 775 § 1 KP (zob. wyrok SN z 13.10.1999 r., I PKN 292/99, OSNP Nr 4/2001, poz. 112).

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Zobowiązanie pracodawcy do ułatwiania pracownikom podnoszenia kwalifikacji zawodowych
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny